Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Ngay cả đối với những người đã quen với những thăng trầm trong mối quan hệ Mỹ-Ả Rập Xê Út, cảnh tượng Tổng thống Joe Biden bắt tay với Thái tử Ả Rập Xê Út Mohammad bin Salman tại hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo G20 gần đây ở New Delhi thực sự là một bước ngoặt.

Vào tháng 10 năm ngoái, Biden đã cảnh báo về “ hậu quả ” sau khi tập đoàn dầu mỏ do Saudi dẫn đầu OPEC quyết định cắt giảm sản lượng dầu thô và tăng giá trong bối cảnh cuộc chiến của Nga ở Ukraine.

Khoảng một năm trôi qua, Ả Rập Saudi không chỉ là một trong 6 nước mới được mời tham gia liên minh BRICS do Trung Quốc dẫn đầu mà còn là bên ký kết hiệp ước do Biden dẫn đầu về hành lang kinh tế bằng đường sắt kết nối Ấn Độ với các nước Trung Đông và Liên minh châu Âu được công bố bên lề hội nghị thượng đỉnh G20 - được coi là đối trọng với Sáng kiến Vành đai và Con đường kéo dài hàng thập kỷ của Trung Quốc.

Sự đi nước đôi của Ả Rập Saudi có thể mang đến bài học về các cơ hội kinh tế và chiến lược dành cho các nền kinh tế khác nhau bị mắc kẹt giữa cuộc đấu tay đôi giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc khi các quốc gia này xây dựng liên minh và phạm vi ảnh hưởng của riêng mình. Hoa Kỳ và các quốc gia phương Tây lớn khác mong muốn “giảm thiểu rủi ro” nền kinh tế – chứ không phải tách rời – khỏi Trung Quốc vì lý do an ninh quốc gia.

Do đó, điều này cũng dẫn đến sự phân mảnh của nền kinh tế thế giới khi chủ nghĩa bảo hộ và chủ nghĩa dân tộc cản trở thương mại toàn cầu, đồng thời làm nảy sinh các mối quan hệ phức tạp trong một thế giới đa cực vốn không phải lúc nào cũng đơn giản khi các quốc gia theo đuổi lợi ích riêng.

Ian Bremmer, người sáng lập và chủ tịch của công ty tư vấn về rủi ro chính trị Eurasia Group, cho rằng: “Chúng ta không hướng tới một thế giới BRICS và G7”. G7 đề cập đến Nhóm 7 nền kinh tế công nghiệp hóa tiên tiến, trong khi BRICS đề cập đến một nhóm các nền kinh tế đang phát triển hàng đầu - cả hai đều là các nhóm nhỏ trong G20.

Bremmer nói rằng: “Trung Quốc đã giành được chiến thắng quan trọng tại hội nghị thượng đỉnh BRICS, nhận được lời mời của 6 quốc gia khác tham gia nhóm – bất chấp những lo ngại đáng kể từ Brazil, Ấn Độ và Nam Phi”. “Nhưng hầu hết tất cả BRICS+ đều phản đối ý tưởng về một tổ chức do Trung Quốc lãnh đạo và không muốn tư cách thành viên BRICS bị hạn chế các mối quan hệ ngoại giao và kinh tế hiện tại – và trong hầu hết các quốc gia đang phát triển – với các thành viên G7”.

Rủi ro từ việc bị loại trừ

Trên thực tế, rủi ro và chi phí cơ hội lớn hơn hiện tại là do sự loại trừ bất kỳ quốc gia nào.

“Chúng tôi nói rằng không có hành lang nào nếu không có Thổ Nhĩ Kỳ,” Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdoğan được cho là đã nói với các phóng viên bên lề hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo G20 ở Delhi - sau khi có tin đất nước của ông bị loại khỏi hành lang kinh tế mới do Biden hậu thuẫn.

Điểm hấp dẫn, đặc biệt đối với các nền kinh tế đang phát triển trên thế giới, chính là lời hứa đầu tư sẽ thu hẹp khoảng cách về cơ sở hạ tầng ở các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình. Điều này sẽ từng bước đảm bảo chuỗi cung ứng khu vực, tăng cường kết nối thương mại và hoạt động kinh tế - giống như các mục tiêu củng cố Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường của Trung Quốc, một chiến lược đầu tư cơ sở hạ tầng toàn cầu mà Bắc Kinh đưa ra vào năm 2013.

Evan Feigenbaum, cựu ngoại giao Hoa kỳ và hiện là phó chủ tịch của Ủy ban nghiên cứu tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế, cho biết: “Thế cờ về ‘phản công  (Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường của Trung Quốc’ là cách kể của Hoa Kỳ, trong khi địa phương thì nhận thấy đó luôn là sự bổ sung/thêm vào chứ không phải sự loại trừ ”

Sáng kiến ​​do Biden dẫn đầu này sẽ bao gồm hai hành lang riêng biệt, hành lang phía đông kết nối Ấn Độ với Trung Đông và hành lang phía bắc kết nối Trung Đông với châu Âu. Nó sẽ bao gồm tuyến đường sắt bổ sung cho các tuyến vận tải đường bộ và đường biển xuyên biên giới hiện có giữa Ấn Độ, UAE, Ả Rập Saudi, Jordan, Israel và Châu Âu.

″Đây là một vấn đề quan trọng. Đây thực sự là một vấn đề quan trọng”, Biden đã phát biểu tại Delhi trong buổi ra mắt.

Biden cũng tuyên bố hợp tác với Liên minh Châu Âu trong việc mở rộng tuyến đường sắt mới  nhằm phát triển Hành lang Lobito nối phần phía nam của Cộng hòa Dân chủ Congo và tây bắc Zambia với các thị trường thương mại khu vực và toàn cầu thông qua cảng Lobito ở Angola.

Uy thế của Trung Đông

Tham vọng của Biden cũng giống như BRI của Trung Quốc và hiệp ước về phát triển cơ sở hạ tầng sẽ gặp những khó khăn gì.

Theo thống kê của Đại học Fudan ở Thượng Hải, kể từ khi ra mắt cách đây 10 năm, BRI của Bắc Kinh hiện có 148 quốc gia là đối tác. Theo một nghiên cứu năm 2019 của Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Kinh doanh độc lập ở London, BRI có khả năng thúc đẩy GDP thế giới thêm 7,1 nghìn tỷ USD/năm đến năm 2040.

Ở Trung Đông, Trung Quốc đã thiết lập quan hệ đối tác chiến lược toàn diện hoặc quan hệ đối tác chiến lược với 12 quốc gia Ả Rập và ký kết các thỏa thuận hợp tác trong khuôn khổ Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường với 21 quốc gia Ả Rập và Liên đoàn Ả Rập – bao gồm các đối tác trong hiệp ước của Biden, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Ả Rập Saudi.

Đối với Trung Quốc, không chỉ có lời hứa về ổn định nguồn cung hàng hóa mà còn cam kết về dòng vốn đầu tư mạo hiểm sẽ lấp đầy khoảng trống mà các nhà đầu tư Hoa Kỳ để lại khi Washington hạn chế đầu tư của Hoa Kỳ vào công nghệ Trung Quốc.

Trong nửa đầu năm 2023, các công ty VC ở Trung Quốc đã đầu tư 26,7 tỷ USD vào 3.072 giao dịch – thấp hơn 31% so với mức của năm 2022, theo PitchBook.

Sự phục hồi kinh tế của Trung Quốc sau đại dịch đã chậm lại. Căng thẳng giữa Washington và Bắc Kinh đã  lan sang lĩnh vực tài chính, làm suy giảm tâm lý thị trường vốn đã trầm lắng. Trung Quốc cũng đã áp đặt các quy định trong hai năm qua, khiến các doanh nghiệp khó IPO ở nước ngoài hơn.

Trong khi đó, giá trị các thương vụ mua lại và đầu tư của các công ty vùng Vịnh ở Trung Quốc đang trên đà đạt mức tốt nhất từ ​​trước đến nay, đã tăng hơn 1.000% so với cùng kỳ năm ngoái, lên đến 5,3 tỷ USD, theo dữ liệu do Bloomberg tổng hợp .

Sự tham gia ngày càng tăng của Trung Quốc vào các vấn đề chính trị và an ninh là minh chứng cho sức ảnh hưởng ngày càng tăng này với các đối tác vùng Vịnh. Ví dụ, thỏa thuận bình thường hóa giữa Saudi-Iran đạt được tại Bắc Kinh.

Hiệp ước cơ sở hạ tầng của Biden cắt ngang trung tâm Trung Đông là một cách mà Hoa Kỳ đang cố gắng khởi động lại ảnh hưởng của mình trong khu vực.

Rủi ro nợ

Khởi đầu 10 năm của Trung Quốc đưa ra một số bài học cảnh báo cho hiệp ước cơ sở hạ tầng toàn cầu của Biden.

Các thỏa thuận BRI giữa Trung Quốc và các quốc gia đối tác khác nhau thường liên quan đến một loạt các khoản vay với các ngân hàng đa phương mà Bắc Kinh có ảnh hưởng nặng nề hoặc với các ngân hàng chính sách hoặc nhà nước Trung Quốc với lãi suất khoảng 4-5% - thường cao hơn IMF, nơi các khoản vay đôi khi được mở rộng cho các nước có thu nhập thấp với lãi suất 0% .

Các thỏa thuận BRI cũng thường bao gồm việc xây dựng và thiết bị của các công ty Trung Quốc, hầu hết thuộc sở hữu nhà nước.

Chong Ja Ian, Phó Giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Quốc gia Singapore cho biết: “Bỏ qua vấn đề nợ nần, các dự án cơ sở hạ tầng quy mô lớn sẽ có xu hướng rủi ro cao. Hơn nữa, lợi nhuận có xu hướng được hiện thực hóa trong thời gian dài hơn và thậm chí có thể không được tích lũy cho nhà đầu tư ban đầu”.

Ông nói thêm: “Do đó, cơ sở hạ tầng quy mô lớn thường được tài trợ bừng nguồn đầu tư công tiền, vì chúng ít có ý nghĩa thương mại hơn đối với các công ty tư nhân quan tâm đến lợi nhuận cũng như kết quả hàng quý hoặc thậm chí hàng năm”. “Điều này đặc biệt xảy ra đối với các dự án mà CHND Trung Hoa [Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa] đã đầu tư vào như một phần của BRI. Việc thiếu đầu tư trước đây liên quan đến các trường hợp đầu tư thương mại yếu kém”.

Theo công ty tư vấn Rhodium Group có trụ sở tại New York, khoảng 78,5 tỷ USD khoản vay do các tổ chức Trung Quốc phát hành để tài trợ cho các dự án cơ sở hạ tầng trên khắp thế giới đã được đàm phán lại hoặc xóa nợ từ năm 2020 đến cuối tháng 3 năm nay.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Ngân hàng Thế giới đã tham gia vào một số cuộc đàm phán này, chỉ ra một sự thay đổi nhỏ trong việc Trung Quốc sẵn sàng lôi kéo các ngân hàng đa phương vào các cuộc đàm phán tái cơ cấu nợ.

Giám đốc điều hành IMF Kristalina Georgieva nói với CNBC bên lề hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo Delhi G20: “25% nợ của các thị trường mới nổi đang rơi vào tình trạng khó khăn”.

Chiến lược thay thế

Vấn đề đã trở nên nghiêm trọng đến mức Bộ trưởng Tài chính Mỹ - Janet Yellen đã xếp nó ở vị trí ưu tiên trong chương trình nghị sự của bà với những người đồng cấp Trung Quốc trong chuyến thăm Bắc Kinh vào tháng 7 và một lần nữa tại cuộc họp G20 ở Delhi .

“Tôi đoán bạn có thể nói rằng Washington và Delhi đang cố gắng đưa ra một giải pháp thay thế”, Chong nói. Ông nói thêm: “Hành lang dường như tập trung hơn vào việc kết nối các cảng và tuyến đường sắt hiện có, được bổ sung bởi lưới năng lượng và cáp viễn thông”. “Đây dường như là một cách tiếp cận ít rủi ro hơn và thậm chí có thể tận dụng cơ sở hạ tầng đã được chi trả và xây dựng dưới sự bảo trợ của BRI”.

Thông tin chi tiết hơn về kế hoạch cơ sở hạ tầng Ấn Độ-Trung Đông-Châu Âu của Biden sẽ được cung cấp sau khi các nước tham gia gặp nhau, nhưng kế hoạch của ông được đánh giá là một bước đi thông minh xung quanh chủ nghĩa dân tộc ngày càng gia tăng đang hạn chế quá trình tự do hóa thương mại nhiều hơn ở Hoa Kỳ.

Phó giáo sư Chong của NUS cho biết: “Nhiều quốc gia muốn tiếp cận thị trường Hoa Kỳ, nhưng chính trị nội bộ Hoa Kỳ gây ra khó khăn hơn cho việc tiếp cận thị trường ở thời điểm hiện tại”.

Ông nhấn mạnh việc kết nối và đầu tư là cách để Hoa Kỳ vượt qua những thách thức mà nước này hiện phải đối mặt trong nước với tự do hóa thương mại.

Sự trỗi dậy của các cường quốc tầm trung

Trong khi đó, cách giải quyết của Biden và việc xây dựng liên minh đồng minh đang tạo cơ hội cho Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi tự phong mình là nhà lãnh đạo của các nước đang phát triển, thuật ngữ “Toàn cầu miền Nam” như sự trao cơ hội cho anh ấy.

Trong năm quan trọng đối với nền ngoại giao Ấn Độ, chứng kiến ​​quốc gia đông dân nhất thế giới đảm nhận chức chủ tịch luân phiên của  Tổ chức Hợp tác Thượng Hải, Modi đã tận dụng cơ hội để biến vị trí chủ tịch luân phiên G20 bình thường thành một phương tiện xây dựng thương hiệu để đánh bóng Ấn Độ như một nước chủ chốt toàn cầu ủng hộ lợi ích của Nam bán cầu, đồng thời đóng vai trò là người đối thoại với các quốc gia phát triển.

“Một phần đó là phản ứng trước việc hầu hết các quốc gia trong [G20] khó chịu với Hoa Kỳ (và ở các mức độ khác nhau, rộng hơn là phương Tây) về chủ nghĩa đơn phương và sự thiếu công bằng trong các chính sách trong các lĩnh vực kinh tế, đại dịch, khí hậu và an ninh,” Bremmer của Tập đoàn Eurasia cho biết.

Ông nói thêm rằng nhiều quốc gia cũng khó chịu với Trung Quốc vì “kỳ vọng giảm sút vào Vành đai và Con đường cũng như cách tiếp cận mang tính giao dịch và xâm thực quá mức đối với đòn bẩy thương mại”.

Sự đồng thuận bất ngờ tại hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo G20, cùng với việc ông Modi cùng tham gia khởi động sáng kiến ​​cơ sở hạ tầng toàn cầu của Biden ở Delhi, nhấn mạnh mối quan hệ đối tác ngày càng tăng giữa Ấn Độ và Hoa Kỳ trong chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương rộng lớn hơn của Hoa Kỳ nhằm kiềm chế Trung Quốc.

Tuy nhiên, bất chấp những lời kêu gọi công khai hướng tới “Một Trái đất, Một Gia đình, Một Tương lai” tại hội nghị thượng đỉnh Delhi, thực tế vẫn bị phân mảnh hơn khi các chuỗi cung ứng đang điều chỉnh theo các đường hướng địa chính trị toàn cầu đang thay đổi - khi kết quả mong muốn là sự thịnh vượng hơn cho tất cả mọi người sẽ liên quan đến sự hợp tác lớn hơn.

Georgieva của IMF nói với CNBC: “chúng ta đã học được nhiều bài học từ Covid và cuộc chiến Ukraine, đó là chuỗi cung ứng cần được củng cố, chúng cần được đa dạng hóa và khả năng kết nối là vô cùng quan trọng”.

Bà nói: “Điều quan trọng là làm điều đó vì lợi ích của mọi quốc gia chứ không phải để loại trừ những quốc gia khác”. “Theo nghĩa đó, tôi sẽ khuyến khích tất cả các quốc gia hợp tác với nhau thực hiện điều đó trên tinh thần nền kinh tế hội nhập.”

Nguồn: CNBC

Từ khóa: Hoa Kỳ- Trung Quốc, BRICS, liên minh địa chính trị