Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Đạo luật Giảm lạm phát năm 2022, đạo luật khí hậu mang tính bước ngoặc của tổng thống Joe Biden, hiện được kỳ vọng sẽ thúc đẩy chính phủ chi một nghìn tỷ đô la để chống biến đổi khí hậu và thêm hàng nghìn tỷ vào đầu tư tư nhân. Nhưng đạo luật này và chương trình nghị sự “mua hàng Mỹ” mở rộng của ông Biden lại bao gồm các biện pháp phân biệt đối xử với hàng hóa nhập khẩu.

Sau một năm, những chính sách này, chẳng hạn như các khoản trợ cấp cho xe điện được đề cập trong luật, dường như đã đạt được thành công khi phát triển các ngành năng lượng sạch trong nước- thông qua khoản đầu tư 100 tỷ đô la vào chuỗi cung ứng pin mới được công bố. Nhưng đạo luật đồng thời cũng vi phạm các quy tắc thương mại quốc tế.

Các quy tắc thương mại ngày nay không phù hợp với cuộc khủng hoảng khí hậu. Tuy nhiên, chỉ cần bất tuân các quy tắc cũng có thể gây cản trở tăng trưởng kinh tế cũng như những cải thiện về khí hậu.

Thay vào đó, nếu các nhà lãnh đạo Hoa Kỳ chịu trách nhiệm xây dựng một hệ thống thương mại quốc tế cải tiến- thay vì phủ nhận những hành vi vi phạm quy tắc thương mại hoặc chỉ trích những vi phạm tương tự của các đối tác thương mại- họ có thể thúc đẩy nền kinh tế toàn cầu lên một vị thế tốt hơn, giúp vượt qua những căng thẳng thương mại liên quan đến vấn đề khí hậu ngày càng tăng.

Xây dựng, sau đó vi phạm quy tắc của WTO

Hoa Kỳ là nước góp phần hình thành các quy tắc thương mại quốc tế nhiều hơn bất cứ quốc gia nào.

Trong những năm 1940, Hoa Kỳ đã đề xuất các quy tắc và đến nay được biết đến rộng rãi là Hiệp định chung về thuế quan và mậu dịch, hay GATT, một loạt các hiệp định đa phương nhằm giảm các rào cản thương mại. Hiệp định tham vọng nhất của GATT là Vòng đàm phán Uruguay do Mỹ khởi xướng vào những năm 1990, tiền đề cho Tổ chức Thương mại Thế giới.

Một số quy tắc của WTO rất mơ hồ, nhưng những điều khoản khác lại rất rõ ràng, bao gồm cả việc nghiêm cấm dành cho các khoản trợ cấp liên quan đến việc sử dụng các sản phẩm trong nước thay vì nhập khẩu. Một số điều khoản của Đạo luật Giảm lạm phát thực hiện chính xác như điều khoản trên, như các khoản trợ cấp xe điện yêu cầu một tỷ lệ lớn các bộ phận được sản xuất ở Bắc Mỹ.

Sự lựa chọn mà các nhà hoạch định chính sách Mỹ phải đối mặt là giữa việc chấp nhận Đạo luật Giảm lạm phát, bao gồm các yếu tố bảo hộ, vi phạm quy tắc, hoặc bỏ lỡ cơ hội nhỏ để thông qua luật khí hậu liên bang.

Thượng nghị sĩ Joe Manchin (D-W.Va.) tuyên bố bỏ phiếu trống cho dự luật nếu dự luật không tuân theo mong muốn của ông và trong số các yêu cầu của ông là về hoạt động tìm nguồn cung ứng trong nước. Nói rộng hơn, bất kỳ luật khí hậu nào không hỗ trợ nền kinh tế địa phương của các khu vực sử dụng nhiều nhiên liệu hóa thạch đều có thể không được Thượng viện Hoa Kỳ thông qua.

Tuy nhiên, nếu không có Đạo luật Giảm lạm phát, Hoa Kỳ sẽ không có cơ hội đáp ứng các cam kết khí hậu, điều này sẽ làm giảm động lực chính sách về khí hậu trên toàn cầu.

Các nhà lãnh đạo Hoa Kỳ sẽ được đánh giá cao nếu xin sự tha thứ sau khi thông qua đạo luật thay vì xin phép vi phạm các quy tắc thương mại. Thay vào đó, Thượng nghị sĩ Ron Wyden (D-Ore.), Chủ tịch Ủy ban Tài chính Thượng viện cho biết nhóm của ông đã xem xét luật thương mại quốc tế rất cẩn thận và không tìm thấy vi phạm nào.

Thay vì đưa ra lời xin lỗi, các nhà lãnh đạo Hoa Kỳ lại nói “Không tìm thấy vi phạm” và cho rằng các khoản trợ cấp sẽ có lợi cho các nước khác bằng cách đẩy nhanh sự phát triển của công nghệ năng lượng sạch và làm giảm chi phí.

Mặc dù có bằng chứng mạnh mẽ ủng hộ lập trường này, nhưng việc này không hề phù hợp với một quốc gia vốn không thực hiện nghĩa vụ thực hiện hành động liên bang về chống biến đổi khí hậu trong nhiều thập kỷ và chỉ biết vi phạm luật thương mại mà nước này đã buộc những nước khác phải tuân thủ trong thời gian dài. Bộ trưởng năng lượng Ấn Độ cáo buộc phương Tây cho rằng chủ nghĩa bảo hộ của Đạo luật Giảm lạm phát sẽ ngăn cản hoạt động chuyển đổi năng lượng tại các nền kinh tế đang phát triển.

Mối lo ngại thật sự: Gia tăng chủ nghĩa bảo hộ

Đạo luật Giảm lạm phát chứa đựng một mâu thuẫn cơ bản. Lời hứa giảm phát thải khí nhà kính toàn cầu của Hoa Kỳ phụ thuộc vào sự lan tỏa nhanh chóng của công nghệ, kiến thức và tài chính xuyên biên giới. Tuy nhiên, các khoản trợ cấp trong nước có thể đẩy nhanh việc áp dụng các rào cản thương mại nhằm ngăn cản các dòng chảy xuyên biên giới này, do đó làm chậm quá trình chống biến đổi khí hậu.

Ngoài ra, các khoản đầu tư mà đạo luật ảnh hưởng sẽ ngay lập tức có lợi cho nền kinh tế Mỹ, trong khi các lợi ích chung về tiến bộ công nghệ và giảm phát thải sẽ mất nhiều thập kỷ để phát huy tác dụng đối với các quốc gia khác. Trong những năm qua, các nước khác có thể phản ứng bằng các chính sách bảo hộ của riêng mình.

Quả thật, mối lo ngại thực sự có thể là chủ nghĩa bảo hộ ngày càng tăng sau đó. Bất chấp tất cả những hạn chế, sự tăng trưởng trong thương mại quốc tế kể từ Thế chiến thứ hai đã dẫn đến tiến bộ kinh tế to lớn ở nhiều nơi trên thế giới, bao gồm Hoa Kỳ. WTO và các tổ chức tiền thân là công cụ trong việc giảm thuế quan có hại và cung cấp một bộ quy tắc thương mại nhất quán mà các quốc gia phải tuân thủ.

Chính quyền Biden đang nỗ lực xoa dịu những lo ngại này bằng cách xây dựng các thỏa thuận giúp nhiều nhà sản xuất nước ngoài đủ điều kiện nhận trợ cấp theo Đạo luật Giảm lạm phát. Tuy nhiên, các thỏa thuận riêng với một số quốc gia là không đủ. Cần có một tầm nhìn mới về các quy tắc thương mại quốc tế làm giảm các rào cản thương mại cũng như hỗ trợ “các chính sách công nghiệp xanh”.

Cơ hội hiện đại hóa thương mại quốc tế

Các quy tắc thương mại toàn cầu chưa được cập nhật sau một thế hệ. Chúng cũng cần được cải cách.

Tính hữu ích của WTO phụ thuộc vào việc phần lớn các bên đồng ý rằng các quy tắc WTO đáng để tuân theo. Nếu không có sự đồng thuận trong phương thức mới và sự hậu thuẫn của các cường quốc lớn nhất với quyền phủ quyết cao, WTO sẽ trở nên vô dụng.

Bước đầu tiên để khắc phục tình hình là ngừng phủ nhận vấn đề hoặc đào sâu hơn, chẳng hạn như việc Hoa Kỳ ngăn cản một cách thiếu sáng suốt việc bổ nhiệm Cơ quan Phúc thẩm giải quyết tranh chấp của WTO kể từ năm 2017 để phản đối báo cáo đánh giá hành vi vi phạm thương mại của cơ quan này.

Bên cạnh đó, Hoa Kỳ có thể tái thiết lập cam kết của mình đối với các quy tắc thương mại bằng cách thúc đẩy một quá trình phát triển các cải cách công bằng.

Điều đó có thể bắt đầu bằng một hội nghị thượng đỉnh toàn cầu để thảo luận về những thay đổi cần thiết để phản ánh thực tế mới. Sự lãnh đạo cấp cao của Hoa Kỳ sẽ bổ sung sức mạnh đáng kể cho những nỗ lực đang diễn ra nhằm cải cách các quy tắc thương mại toàn cầu.

Bất cứ việc viết lại cơ bản nào của các quy tắc WTO đều sẽ là một quá trình lâu dài và tốn nhiều công sức. Thay vào đó, có thể chỉ cần bổ sung một vài điều khoản vào các hiệp định hiện có- như Điều khoản 20 và 21 của GATT, đề cập đến các ngoại lệ của quy tắc thương mại- thừa nhận một cách rõ ràng và minh bạch rằng các chính phủ sẽ cần nuôi dưỡng các ngành công nghiệp trong nước mới nổi nhằm giảm lượng khí thải nhanh chóng, đảm bảo an ninh năng lượng và hỗ trợ các nền kinh tế dễ bị tổn thương.

Các quy tắc mới có thể hạn chế và xác định việc sử dụng phù hợp các khoản trợ cấp xanh, thuế biên giới carbon, kiểm soát xuất nhập khẩu và điều phối chuỗi cung ứng. Ví dụ, Hoa Kỳ và các nước phát triển khác có thể đồng ý hạn chế các yêu cầu tìm nguồn cung ứng trong nước từ trợ cấp chỉ đối với công nghệ sạch mới nổi, cải tiến- việc mà rất cần sự ủng hộ để thương mại hóa. Dựa trên điều này, tất cả các nước có thể nỗ lực hướng tới một danh sách rõ ràng về năng lượng sạch, giao thông và công nghệ ngành cần thiết cho tất cả những hàng hóa có thể được giao thương với mức thuế quan giảm hoặc tối thiểu.

Tất nhiên, những công cụ thương mại này phải được quản lý cẩn thận nhằm tránh gia tăng và làm trầm trọng thêm căng thẳng.

Trong khi đó, vì các nhà lãnh đạo Hoa Kỳ đã hành động như thể những quy tắc này đã tồn tại nên họ sẽ phải chấp nhận rằng các nhà lãnh đạo của các nước khác có thể sẽ hành động tương tự- một Quy tắc vàng Kant mới cho thương mại.

Có thể Hoa kỳ đã giúp ích cho thế giới bằng cách loại bỏ sức ảnh hưởng của các quy tắc thương mại lỗi thời. Điều đó sẽ phụ thuộc vào liệu các nhà lãnh đạo Hoa Kỳ có tận dụng cơ hội để điều chỉnh lại cuộc thảo luận về vấn đề luật pháp của nước này như các bước cần thiết để hướng tới một cơ chế thương mại quốc tế hiện đại hóa, phù hợp hơn với các mục tiêu khí hậu của thế giới.

Nguồn: The Conversation

Từ khóa: Hoa Kỳ, đạo luật giảm lạm phát, quy tắc thương mại WTO, biến đổi khí hậu