Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Các lo ngại ngày càng tăng về biến đổi khí hậu khiến các nước phải đề xuất các công cụ định giá carbon trong các chính sách năng lượng và khí hậu nhằm giảm lượng phát thải nhà kính (GHG) và đạt mục tiêu môi trường. Chương trình mua bán phát thải (ETS) và thuế carbon là hai công cụ định giá carbon chính trên toàn cầu. Trong khi mua bán phát thải giữa các thực thể gây ô nhiễm định hình giá carbon trong ETS thì thuế carbon là khoản phí tính trên mỗi đơn vị phát thải do chính phủ ấn định. Tính đến ngày 1/4//2023, hai công cụ ETS và thuế carbon bao hàm khoảng 23% lượng phát thải khí nhà kính GHG.

Đáng chú ý, Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDCs) yêu cầu Bangladesh tăng cường nỗ lực giảm thiểu vô điều kiện 3,39 triệu tấn CO2 từ ngành giao thông vận tải vào năm 2030. Do đó, quyết định gần đây của chính phủ về việc thu phụ phí môi trường, tương tự thuế carbon áp dụng cho người sở hữu hai ô tô trở lên dường như là động lực tốt để ngăn chặn số lượng phương tiện sử dụng động cơ đốt trong (ICE). Khoản phụ phí này cũng áp dụng cho ô tô điện, điều này có thể ảnh hưởng đến nhu cầu, từ đó gây bất lợi cho giải pháp thay thế sạch hơn.

Mặc dù, Bangladesh là một quốc gia phát thải khí nhà kính nhỏ nhưng thường phải đối mặt với những thách thức trong việc kiềm chế ô nhiễm. Một chương trình thuế carbon phát triển hơn có thể giúp vượt qua các thách thức trong việc ngăn chặn vô điều kiện 6,73% lượng phát thải GHG từ các ngành được chọn vào năm 2030.

Mặc dù, thuế carbon là một công cụ có vẻ dễ triển khai, Bangladesh nên theo đuổi cách tiếp cận có hệ thống nếu muốn thúc đẩy công cụ này để đạt được mục tiêu chính sách khí hậu và môi trường phát triển hơn trong tương lai.

Thuế carbon phù hợp với Bangladesh

Những nghiên cứu trước cho thấy thuế carbon là một công cụ phù hợp cho Bangladesh hơn ETS vì thuế carbon dễ thực hiện. Ngoài ra, thuế có thể đưa ra tín hiệu mức giá rõ ràng, trong khi doanh thu carbon có thể là một nguồn vốn tốt cho các dự án năng lượng sạch ở Bangladesh trong bối cảnh tỷ lệ thuế trên GDP thấp.

Các đơn vị phát thải nhà kính nhỏ ở Bangladesh khiến ETS trở thành một công cụ khó áp dụng.

Phụ phí môi trường cho việc sở hữu nhiều ô tô tương đương với thuế carbon

Quy tắc hiện hành quy định rằng một người phải trả trước thuế thu nhập (AIT) cho mỗi chiếc ô tô mà họ sở hữu. AIT này dao động từ 25.000 đồng Taka (Tk) lên 200.000 Taka (tương đương 232 đô la Mỹ- 1,852 đô la Mỹ) cho mỗi chiếc xe tùy thuộc vào kích thước của động cơ tính bằng cm khối (cc) hoặc kilowatt (KW) tương đương (xem bảng dưới).

Số lượng ô tô ngày càng tăng, gây tắc nghẽn đường sá và gây ô nhiễm môi trường. Để hạn chế tốc độ phát triển này, Bộ tài chính Bangladesh đã đưa ra cơ cấu phụ phí (tương tự như thuế carbon) dành cho việc sở hữu ô tô thứ hai trở đi trong đề xuất ngân sách cho năm tài chính 2023- 2024, và đã được chính phủ phê duyệt. Phụ phí này áp dụng cho cả ô tô chạy bằng điện và ô tô chạy bằng ICE thông thường.

Một cá nhân sẽ phải trả một khoản phí ngoài thuế AIT hiện hành cho chiếc ô tô thứ hai. Chiếc ô tô có công suất 1.500cc hay 75KW sẽ làm thuế AIT và khoản phụ phí đạt đến 50.000 Tk (tương đương 462 đô la Mỹ) (xem bảng dưới).

Mặc dù khoản phụ phí gây ảnh hưởng đến việc sở hữu chiếc xe thứ hai nhưng thực tế cũng đặt ra một số câu hỏi. Một gia đình vẫn có thể sở hữu một số ô tô ICE đứng tên các thành viên gia đình khác nhau, thực trạng này trái ngược hoàn toàn mục tiêu giảm lượng xe ô tô và tránh phải trả phụ phí.

Ngoài ra, vì phần lớn chủ sở hữu ô tô hiện đều có ô tô ICE, nên họ có thể cân nhắc mua một chiến ô tô điện làm phương tiện thứ hai của mình. Tuy nhiên, phụ phí có thể thay đổi quyết định của họ. Chính phủ có thể xem xét miễn phụ phí trong thời gian nhất định, chẳng hạn như một năm, đối với những người mua chiến ô tô thứ hai là ô tô điện.

Bangladesh nhắm tới 30% xe điện (EV) vào năm 2030, khoản phụ phí mới sẽ gây hại đến tăng trưởng doanh số xe EV. Thay vào đó, chính phủ nên thiết kế các biện pháp chính sách có lợi để khuyến khích sự thâm nhập nhanh chóng của xe EV, chẳng hạn như sử dụng khoản phụ phí từ ô tô ICE để xây dựng cơ sở hạ tầng sạc xe điện.

Tuy nhiên, khoản phụ phí cho việc sở hữu nhiều ô tô có thể giúp Bangladesh tích lũy kinh nghiệm từ cuộc thí điểm nhỏ nếu nước này có kế hoạch áp dụng mở rộng thuế carbon trong tương lai gần.

Khuôn khổ mở rộng chương trình thuế carbon

Mặc dù, gần đây, khoản phụ phí được phê duyệt đối với nhiều ô tô có thể là một động thái quan trọng, Bangladesh nên cẩn thận thiết kế và triển khai công cụ có tác động trên quy mô lớn hơn trong tương lai (xem sơ đồ dưới).

Ngay từ đầu, chính phủ nên cố định mục tiêu mà thuế carbon có thể giúp chính phủ đạt được. Những mục tiêu này có thể bao gồm việc giảm phát thải GHG, cải thiện chất lượng không khí và thúc đẩy năng lượng tái tạo và hiệu quả sử dụng năng lượng.

Sau khi chính phủ đặt ra các mục tiêu, chính phủ sẽ tiến hành đánh giá tác động và nhu cầu. Bởi vì thuế carbon đánh vào một ngành/ tiểu ngành hoặc nhiên liệu cụ thể sẽ làm cho sản phẩm và dịch vụ trở nên đắt đỏ hơn, đồng thời tác động đến người dân ở các khu vực khác nhau. Đánh giá tác động sẽ giúp xác định sự hỗ trợ cần thiết của chính phủ cho người dân có thu nhập thấp. Tương tự, đánh giá nhu cầu sẽ trình bày chi tiết các biện pháp phát triển năng lực cần thiết để triển khai thuế carbon theo ngành hoặc theo nhiên liệu ở Bangladesh.

Bên cạnh đó, chính phủ cần tìm hiểu các đặc điểm thiết kế của công cụ, liên quan đến việc xác định các ngành hay tiểu ngành của nền kinh tế và/ hoặc nhiên liệu hóa thạch để đưa vào. Sau đó, cuộc thảo luận sẽ bắt đầu với mức thuế suất và nên ưu tiên xem xét ở mức thấp.

Trong ba bước này, sự tham gia rộng rãi của các bên liên quan sẽ khiến mọi người nhận thức được mục tiêu, các yếu tố thiết kế và các biện pháp mà chính phủ dự kiến giải quyết các tác động tiêu cực, đặc biệt đối với người nghèo. Sự tham gia sớm của các bên liên quan giúp tạo ra phản ứng tích cực đối với việc triển khai công cụ giá carbon quốc gia.

Sau đó, chính phủ sẽ lựa chọn cơ quan thực thi cơ chế thuế carbon và giám sát hệ thống này.

Tuy nhiên, việc phân phối nguồn thu hoặc tái chế cho nền kinh tế là một bước quan trọng dẫn tới sự thành công của thuế carbon. Vì vậy, chính phủ nên đặt ra mục tiêu của nguồn thu tích lũy được thông qua thuế carbon. Chính phủ có thể chuyển doanh thu carbon để khuyến khích năng lượng tái tạo đang phát triển trong nước một cách từ từ. Điều này sẽ giúp đạt được các mục tiêu môi trường đồng thời giải quyết tác động đối với người nghèo.

Cuối cùng, cơ chế đánh giá sẽ giúp đánh giá tính hiệu quả của công cụ trong giai đoạn vận hành ban đầu và điều chỉnh nó nếu cần thiết.

Mặc dù Bangladesh có lượng phát thải khí nhà kính trên đầu người thấp, việc mở rộng thực thi thuế carbon trên quy mô vẫn có thể giúp nước này đạt được các mục tiêu NDC. Bangladesh nên áp dụng cách tiếp cận có hệ thống để bảo vệ người dân trước tình trạng giá sản phẩm cao hơn, chuyển doanh thu carbon đến các ngành/ tiểu ngành mong muốn và đảm bảo tính hiệu quả của công cụ này. Phụ phí môi trường đánh vào việc sở hữu nhiều xe ô tô có thể giúp rút ra một số bài học cho chương trình thuế carbon quốc gia hoặc ngành trong tương lai.

Nguồn: Ieefa

Từ khóa: Bangladesh, cơ chế cbam, phụ phí môi trường, thuế carbon, chương trình mua bán phát thải (ETS)