Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Chủ nghĩa bảo hộ gia tăng và các cuộc chiến tranh thương mại đã làm giảm vị thế của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) với tư cách là trọng tài thương mại toàn cầu. Mỹ đóng một vai trò quan trọng trong sự suy thoái của tổ chức này - đầu tiên là với các mức thuế đơn phương của Cựu Tổng thống Donald Trump và các cuộc tấn công vào hệ thống giải quyết tranh chấp, sau đó là quyết định tiếp tục đi theo con đường này của Tổng thống Joe Biden. Giờ đây, ứng cử viên tổng thống Mỹ, ông Donald Trump đang cam kết áp đặt mức thuế tự động 10% đối với tất cả hàng nhập khẩu từ tất cả các quốc gia nếu ông đắc cử vào năm 2024 - một ý tưởng mà một số người ví như hồi chuông báo tử tiềm tàng đối với hệ thống chi phối 32 nghìn tỷ USD thương mại toàn cầu hàng năm.

1. Tổ chức WTO là gì?

WTO (Tổ chức thương mại thế giới), có trụ sở tại Geneva, cung cấp một diễn đàn để các thành viên đàm phán các thỏa thuận, giải quyết tranh chấp và giám sát các hoạt động thương mại. Tổ chức này bắt đầu hoạt động vào năm 1995, thay thế Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (GATT), được phát triển sau Thế chiến thứ hai. Trong khi GATT quy định thương mại hàng hóa, giảm thuế quan và các rào cản khác thì WTO cũng điều chỉnh các quy định về dịch vụ và sở hữu trí tuệ. Một WTO vận hành trơn tru mang lại cho các doanh nghiệp sự chắc chắn cần thiết để đầu tư và hoạt động ở nước ngoài, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng và hội nhập kinh tế. Kể từ khi WTO thành lập, thương mại toàn cầu đã tăng gần gấp bốn lần về giá trị. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, quy định của WTO đã không giải quyết được những thay đổi lớn trong nền kinh tế toàn cầu, chẳng hạn như sự phát triển của thương mại kỹ thuật số.

2. Các quy định của WTO là gì?

164 thành viên của WTO, đại diện cho 98% thương mại thế giới, cam kết không phân biệt đối xử giữa các đối tác thương mại hoặc giữa hàng hóa, dịch vụ của mình với nước ngoài. Họ cũng đồng ý hạ thấp các rào cản thương mại; có chính sách thương mại minh bạch và có thể dự đoán được; và ngăn cản các hành vi không công bằng như trợ cấp xuất khẩu. Một số trường hợp ngoại lệ được phép để bảo vệ môi trường, sức khỏe và an ninh quốc gia. Các nước kém phát triển nhất nhận được hỗ trợ kỹ thuật, miễn thuế và tiếp cận thị trường nước ngoài không có hạn ngạch.

3. Tại sao WTO lại trở nên rối loạn?

Mỹ dưới thời Cựu Tổng thống Trump đã làm tê liệt cơ quan phúc thẩm của WTO - cơ quan trọng tài tối cao về các tranh chấp thương mại - bằng cách ngăn chặn tất cả các cuộc bổ nhiệm mới vào ban hội thẩm gồm bảy người. Do đó, cơ quan phúc thẩm của WTO đã ngừng hoạt động vào tháng 12 năm 2019 do thiếu thành viên. Mặc dù các quốc gia WTO vẫn có thể nộp đơn khiếu nại và nhận được phán quyết ban đầu về tranh chấp, nhưng giờ đây mọi việc sẽ rơi vào tình trạng không rõ ràng về mặt pháp lý nếu bên thua kiện kháng cáo. Kết quả là, các chính phủ có thể áp dụng các biện pháp mà không sợ bị WTO trừng phạt. Khiếu nại của Trump là cơ quan phúc thẩm đã vượt quá nhiệm vụ của mình và tham gia vào “hoạt động tư pháp có hại” gây bất lợi cho Mỹ. Tổng thống Biden tiếp tục duy trì chính sách này của Trump và kêu gọi cải cách căn bản hệ thống giải quyết tranh chấp của WTO.

4. Cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung?

Nó bắt nguồn từ những ngày đầu của cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung khi chính quyền của Trump áp đặt mức thuế 25% đối với hàng nhập khẩu thép toàn cầu và 10% đối với hàng nhập khẩu nhôm để hạn chế hàng nhập khẩu giá rẻ từ Trung Quốc. Trump cũng áp đặt thuế quan đối với khoảng 200 tỷ USD hàng nhập khẩu của Trung Quốc và cáo buộc Trung Quốc ăn cắp tài sản trí tuệ, điều mà Bắc Kinh phủ nhận. Trung Quốc đã đệ đơn khiếu nại lên WTO và trả đũa bằng thuế quan đối với hàng hóa của Mỹ bao gồm phế liệu và phế liệu nhôm, thịt lợn, trái cây và các loại hạt. WTO sau đó ra phán quyết rằng cả hai nước đã vi phạm các cam kết của họ với WTO, nhưng Biden vẫn giữ nguyên mức thuế của Trump làm đòn bẩy chống lại Trung Quốc, khi Mỹ ngày càng xem Trung Quốc là đối thủ kinh tế và chiến lược chính của mình. Năm 2023, Tổng thống Biden đặt ra những hạn chế mới đối với việc bán công nghệ bán dẫn và chuyển sang hạn chế đầu tư của Mỹ vào Trung Quốc trong các lĩnh vực nhạy cảm như chất bán dẫn tiên tiến, trí tuệ nhân tạo và điện toán lượng tử. Tuy nhiên, chính quyền của Biden khẳng định họ muốn “giảm thiểu rủi ro” trong mối quan hệ với Trung Quốc chứ không phải “tách rời” hoàn toàn khỏi đối tác thương mại lớn nhất của mình. Nhưng với việc cả hai đảng chính trị ở Washington đều mong muốn đối đầu với Trung Quốc, việc bãi bỏ thuế quan sẽ có rủi ro về mặt chính trị, đặc biệt là với cuộc bầu cử tổng thống sắp diễn ra vào năm 2024.

5. Đề xuất thuế quan 10% đối với hàng hóa nhập khẩu của Cựu Tổng thống Trump là gì và nó sẽ ảnh hưởng đến WTO như thế nào?

Cựu Tổng thống Trump, người đang dẫn đầu danh sách ứng cử viên Tổng thống Đảng Cộng hòa, phản đối mức thuế “tự động” đối với hàng hóa nước ngoài của Tổng thống Biden và cho biết ông thích ý tưởng ấn định mức thuế suất 10%. Ông Trump lập luận rằng một hệ thống như vậy có thể khuyến khích các công ty chuyển cơ sở sản xuất trở lại Mỹ. Người phát ngôn Nhà Trắng của Biden cho biết bất kỳ “mức thuế cơ bản chung” nào như vậy sẽ kìm hãm tăng trưởng kinh tế và thúc đẩy lạm phát. Ngoài ra, Giáo sư Kinh tế giành giải Nobel năm 2008, Ông Paul Krugman đã viết “điều đó sẽ đồng nghĩa với việc Mỹ rút khỏi toàn bộ hệ thống các quy tắc quản lý thương mại thế giới”. Nhà sử học chính sách thương mại Douglas Irwin đã viết, “các quốc gia khác có thể sẽ trả đũa, tạo ra “một mớ hỗn độn rất khó giải quyết”. Nhưng Robert Lighthizer, trưởng đoàn đàm phán thương mại của Trump và hiện là cố vấn chiến dịch tranh cử, lập luận rằng thuế quan là cần thiết để đưa các đối tác thương mại của Mỹ đến bàn đàm phán - bên ngoài những ràng buộc của điều khoản không phân biệt đối xử của WTO.

6. Triển vọng cải cách WTO là gì?

Năm ngoái, các thành viên WTO đã đồng ý khôi phục “một hệ thống giải quyết tranh chấp hoạt động đầy đủ” vào năm 2024. Tuy nhiên, kỳ vọng về một bước đột phá vẫn còn thấp vì Tổng thống Biden khó có thể sử dụng quyền lực chính trị của mình trong cuộc vận động bầu cử để sửa chữa một hệ thống đã thất bại trong việc xoa dịu những hành vi “lạm dụng thương mại tồi tệ nhất” của Trung Quốc. Tổng Giám đốc WTO - Ngozi Okonjo-Iweala, người được chọn làm tác nhân thay đổi vào năm 2021, đã không thể giải quyết tình trạng bế tắc này. Hệ thống WTO cũng rối loạn: Mọi quyết định phải được thông qua theo nguyên tắc đồng thuận, nghĩa là bất kỳ quốc gia nào cũng có thể cản trở một thỏa thuận vì bất kỳ lý do gì. Mặc dù nhiều quốc gia khác nhau đã đưa ra đề xuất cải tổ tổ chức này nhưng không quốc gia nào nhận được sự đồng thuận từ tất cả các thành viên. Trong khi đó, Liên minh Châu Âu (EU) đã thành lập Cơ chế trọng tài phúc thẩm tạm thời nhiều bên (MPIA) vào năm 2020 để giúp giải quyết các tranh chấp thương mại. Mỹ không tham gia cơ chế này nhưng Trung Quốc thì có - khiến đây trở thành diễn đàn đa phương duy nhất nơi các quốc gia có thể phản đối lại các biện pháp thương mại tiêu cực của Bắc Kinh và nhận được phán quyết cuối cùng.

Nguồn: The Washington Post

Từ khóa: WTO, Mỹ, Trung Quốc, thuế quan.