Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tháng 6 năm 2023, chính phủ Nhật Bản công bố bản sửa đổi của kế hoạch thực hiện sáng kiến “chủ nghĩa tư bản mới” của Thủ tướng Fumio Kishida. Bản gốc năm 2022, có tiêu đề “Kế hoạch hành động và Thiết kế lớn về hình thức mới của chủ nghĩa tư bản”, đã vạch ra những mục tiêu đầy tham vọng kêu gọi tăng cường đầu tư vào con người, khởi nghiệp, chuyển đổi xanh và kỹ thuật số, khoa học, công nghệ và đổi mới.

Những khoản đầu tư này vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế vừa giải quyết các vấn đề xã hội, chẳng hạn tình trạng trì trệ lâu dài về tiền lương của người lao động và biến đổi khí hậu. Bản sửa đổi năm 2023 cũng xây dựng dựa trên kế hoạch ban đầu và thiết lập một chiến lược cụ thể hơn để tăng lương, cải thiện năng suất và đạt được chu kỳ tăng trưởng bền vững và phân phối thu nhập công bằng.

Để cải thiện năng suất, việc dịch chuyển lao động sang các lĩnh vực tăng trưởng là rất quan trọng. Việc nêu bật cải cách thị trường lao động là một trong những chủ đề chính trong lần sửa đổi năm 2023, đây là một dấu hiệu đầy hứa hẹn. Kế hoạch cải cách thị trường lao động nhằm mục đích cải thiện khả năng của cá nhân trong việc tiếp thu kiến thức và kỹ năng mới bằng cách cung cấp các cơ hội đào tạo lại kỹ năng, thúc đẩy chuyển đổi sang việc làm dựa trên công việc và tạo điều kiện dịch chuyển lao động sang các lĩnh vực tăng trưởng cao.

Từ lâu tăng năng suất là ưu tiên hàng đầu của Nhật Bản, nhưng tăng trưởng năng suất vẫn duy trì ở mức dưới 1%. Có những dấu hiệu cho thấy xu hướng đang thay đổi. Dân số già và suy giảm của Nhật Bản, cùng với tình trạng thiếu lao động ngày càng tăng và đổi mới công nghệ nhanh chóng, buộc các công ty tư nhân phải đầu tư mạnh mẽ hơn vào nguồn nhân lực. Nhiều công ty đang cải cách hệ thống nhân sự để cải thiện sự phát triển và thu hút nhân tài, kể cả người nước ngoài.

Những cải cách được đưa ra trong bản kế hoạch sửa đổi năm 2023, như cải cách hệ thống trợ cấp thất nghiệp, bắt đầu được thảo luận. Các cuộc thảo luận trong Quốc hội về biện pháp ngân sách nhằm đẩy mạnh đầu tư vào con người có thể sẽ bắt đầu muộn hơn vào năm 2023. Những biện pháp này dự kiến sẽ tăng dần cơ hội đào tạo lại kỹ năng và chuyển đổi nghề nghiệp.

Ngoài ra, cần thực hiện các hành động khác để đạt được mức tăng lương bền vững. Đặc biệt, các chương trình đào tạo lại kỹ năng cho người lao động không thường xuyên và điều chỉnh khoảng cách lương giữa các giới cũng rất quan trọng. Số lượng lao động không thường xuyên, gồm 50% lao động nữ và 20% lao động nam, đã tăng lên kể từ những năm 2000. Chính phủ nên coi trọng ‘các chính sách thị trường lao động tích cực’ giống như những chính sách được áp dụng ở Bắc Âu, đòi hỏi phải cung cấp mạng lưới an toàn cho những người lao động không thường xuyên muốn thay đổi công việc.

Trong khi cải cách thị trường lao động là một cách để thúc đẩy hệ thống việc làm trọn đời đang dần sụp đổ của Nhật Bản, Kế hoạch 5 năm Phát triển Khởi nghiệp trong bản sửa đổi năm 2023 cũng nhằm mục đích khôi phục sự năng động của nền kinh tế. Các chính sách trong kế hoạch đã được chuyển thành lộ trình 5 năm để phát triển khởi nghiệp. Nhiều người tham gia vào hệ sinh thái khởi nghiệp của Nhật Bản nhận thấy rằng hỗ trợ khởi nghiệp là trọng tâm của chiến lược tăng trưởng.

Kế hoạch này cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sớm phục hồi hoặc đóng cửa các doanh nghiệp đang gặp khó khăn. Điều này là sự cạnh tranh lành mạnh với sự gia nhập và rút lui của doanh nghiệp là cần thiết để các doanh nghiệp vừa và nhỏ tăng năng suất từ góc độ vĩ mô. Nhưng tác động đến nền kinh tế Nhật Bản là không chắc chắn, một phần do thái độ chính trị ít quan tâm đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Để tăng thu nhập hộ gia đình, bản sửa đổi năm 2023 bao gồm Kế hoạch tăng gấp đôi thu nhập dựa trên tài sản. Kế hoạch này nhằm mục đích khuyến khích hộ gia đình đa dạng hóa tài sản tài chính thay vì chỉ tập trung vào tiền gửi và đầu tư. Mục tiêu là để các hộ gia đình được hưởng lợi từ sự tăng trưởng của các công ty Nhật Bản, không chỉ với tư cách là nhân viên mà còn với tư cách là cổ đông, từ đó tăng thu nhập của họ.

Các ưu đãi thuế đã được công bố nhằm khuyến khích cá nhân xây dựng tài sản tài chính trong dài hạn. Nhưng để hiện thực hóa những mục tiêu này, Nhật Bản phải cải thiện hiệu quả đầu tư của các tổ chức quản lý tài sản và giá trị doanh nghiệp của các công ty Nhật Bản trong dài hạn.

Chiến lược tăng trưởng mới khuyến khích tham vọng thay đổi trong hệ thống kinh tế xã hội của Nhật Bản, đặc biệt là thị trường lao động. Chìa khóa thành công nằm ở vai trò của Chính phủ Nhật Bản trong nỗ lực huy động một cách hiệu quả các công ty tư nhân, nhà đầu tư, tổ chức tài chính và cá nhân, đồng thời định hình lại môi trường chính sách.

Với những áp lực hiện tại gồm tình trạng thiếu lao động dai dẳng, những thay đổi trong chuỗi cung ứng toàn cầu do căng thẳng địa chính trị leo thang và những thay đổi trong cơ cấu công nghiệp, mong muốn đầu tư vào Nhật Bản ngày càng tăng cả trong và ngoài nước. Thủ tướng Fumio Kishida cần đi đầu không chỉ để hiện thực hóa các kế hoạch này mà còn đẩy mạnh và tăng cường các nỗ lực cải cách cơ bản.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: Nhật Bản, tăng trưởng kinh tế, chiến lược tăng trưởng, thị trường lao động