Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tháng trước, Vương quốc Anh đã chính thức đồng ý tham gia Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). CPTPP là một hiệp định thương mại tự do được tạo ra bởi 11 thành viên còn lại của Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương mà Hoa Kỳ đã quyết định không tham gia vào năm 2017. Sau khi Quốc hội nước này phê chuẩn Hiệp định, Vương quốc Anh sẽ tham gia cùng khối thương mại với Úc, Brunei Darussalam, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore và Việt Nam.

Sáu quốc gia khác cũng đã nộp đơn xin gia nhập CPTPP, trong đó có Trung Quốc đã nộp đơn sớm nhất.

Việc tham gia CPTPP sẽ tạo ra những lợi ích kinh tế đáng kể cho Trung Quốc và các đối tác thương mại của nước này. Theo Thứ trưởng Bộ Thương mại Trung Quốc, Wang Shouwen, CPTPP sẽ giúp Trung Quốc cải cách sâu rộng và thúc đẩy phát triển toàn diện hơn. Ngoài ra thông qua việc tiếp tục mở cửa và mở rộng khả năng tiếp cận với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, lợi ích của việc Trung Quốc tham gia CPTPP sẽ được chia sẻ rộng rãi giữa các quốc gia thành viên.

Quá trình Trung Quốc tham gia CPTPP sẽ phức tạp và tốn nhiều thời gian. Tuy nhiên, bằng cách đổi mới các điều khoản cam kết kinh tế của Trung Quốc với các quốc gia còn lại của thế giới, nó có khả năng giải quyết một số mối lo ngại do việc Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Do đó, nó có khả năng giúp xoa dịu căng thẳng thương mại Trung Quốc-Hoa Kỳ vốn đang gây tác động không hay cho hệ thống thương mại toàn cầu.

Trước khi đánh giá triển vọng của Trung Quốc khi tham gia CPTPP, cần xem lại quá trình của nước này tham gia WTO.

Phải mất 15 năm đàm phán trước khi Trung Quốc gia nhập WTO vào năm 2001. Trung bình, thời gian này nhiều hơn 5 năm so với các nước gia nhập sau năm 1995. Các cam kết và nhượng bộ của Trung Quốc sâu hơn nhiều so với hầu hết các thành viên WTO  khác. Các biện pháp bảo vệ chính  dành cho các đối tác thương mại của Trung Quốc bao gồm (i) cho phép họ áp đặt thuế quan hoặc hạn ngạch nếu hàng nhập khẩu của Trung Quốc làm gián đoạn các nhà sản xuất trong nước của họ, (ii) quyền áp dụng quy chế kinh tế phi thị trường khi tính thuế chống bán phá giá đối với hàng nhập khẩu của Trung Quốc và (iii) hạn chế tăng trưởng xuất khẩu hàng dệt may của Trung Quốc.

Theo phân tích của Yeling Tan sẽ có “sự thay đổi địa chấn” kéo theo đối với Trung Quốc khi gia nhập WTO. Sau khi gia nhập, Trung Quốc đã thực hiện cắt giảm thuế nhập khẩu nhiều hơn và tự do hóa các quy tắc của mình xung quanh giấy phép kinh doanh để thiết lập cho việc cạnh tranh của doanh nghiệp và nước ngoài. Ngoài ra, chính phủ đã tiến hành “một cuộc cải cách các quy định pháp luật nghiêm ngặt” để đưa các luật và chính sách trong nước tuân thủ hệ thống thương mại quốc tế.

Các nhà lãnh đạo Trung Quốc tin rằng hội nhập hơn nữa với các quốc gia còn lại của thế giới là cách tốt nhất để tăng hiệu quả kinh tế và nâng cao mức sống của người dân.

Theo nghiên cứu của Brandt và các đồng tác giả đã ghi lại những cách mà tự do hóa thương mại đã cải thiện năng suất của khu vực sản xuất của Trung Quốc. Việc cải tiến lĩnh vực sản xuất của Trung Quốc được phản ánh trong sự gia tăng nhanh chóng thị phần của nước này trong xuất khẩu sản xuất toàn cầu. Trước khi Trung Quốc gia nhập WTO, xuất khẩu hàng hóa của nước này chiếm 4% tổng kim ngạch xuất khẩu của thế giới. Đến năm 2009, Trung Quốc đã vượt Đức trở thành nước xuất khẩu lớn nhất thế giới, với 10% thị phần (Hình 1). Trong những năm gần đây, Trung Quốc chiếm hơn 14% xuất khẩu toàn cầu, bằng tỷ lệ của Hoa Kỳ vào đầu những năm 1960.

Hình 1

Một số người cho rằng sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế Trung Quốc là kết quả của các hoạt động thương mại không công bằng. Ví dụ, vào năm 2018, báo cáo của Đại diện Thương mại Hoa Kỳ trước Quốc hội  tuyên bố rằng “Hoa Kỳ đã sai lầm khi ủng hộ Trung Quốc gia nhập WTO dựa theo các điều khoản vốn được chứng minh là không hiệu quả trong việc đảm bảo Trung Quốc theo đuổi một cơ chế và định hướng thị trường mở”.

Trung Quốc có tuân thủ các quy tắc của WTO không?

WTO đưa ra cơ chế giải quyết những quan ngại về các hoạt động thương mại không công bằng. Các khiếu nại được đánh giá một cách công bằng và minh bạch. Theo các chuyên gia về chính sách thương mại  Baccus và các đồng tác giả, “việc xem xét các vụ kiện chống lại Trung Quốc cho thấy rõ ràng rằng Trung Quốc tuân thủ WTO thực sự khá tốt.”

Từ khi gia nhập WTO vào cuối năm 2001 đến năm 2019, các thành viên WTO đã đưa ra 44 khiếu nại đối với các hoạt động thương mại của Trung Quốc (Hình 2). Số vụ kiện thấp hơn một chút so với con số 53 vụ được thực hiện đối với các nước EU và chưa bằng một nửa số lượng được thực hiện đối với Hoa Kỳ. Căn cứ vào quy mô thương mại quốc tế, cho thấy các vụ kiện thương mại của Trung Quốc không đặc biệt nghiêm trọng.

Hình 2

Theo một báo cáo của  Dịch vụ Nghiên cứu Nghị viện Châu Âu, trong những trường hợp mà cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO ra phán quyết chống lại nó, Trung Quốc “Đã trung thành tuân thủ các phán quyết của WTO một cách kịp thời, trái ngược với việc các thành viên lớn khác của WTO như EU và Hoa Kỳ có lúc trì hoãn đáng kể hoặc thậm chí từ chối tuân thủ.”

Ngay cả khi Trung Quốc tuân thủ các quy tắc của WTO, Trung Quốc có thể gây ra những xáo trộn cho người lao động Hoa Kỳ không?

Tự do hóa thương mại tạo ra kẻ thắng người thua. Trong khi những người chiến thắng là một nhóm phân tán được hưởng lợi vừa phải từ việc tăng khả năng tiếp cận hàng hóa và dịch vụ, thì những người thua cuộc thường tập trung nhiều hơn, bị ảnh hưởng sâu sắc hơn và có khả năng thúc đẩy phản ứng chính trị tốt hơn.

Một nghiên cứu của  Jaravel và Sager cố gắng định lượng những lợi ích và thiệt hại đối với các hộ gia đình Hoa Kỳ khi Trung Quốc gia nhập WTO. Phân tích của họ cho thấy rằng thương mại gia tăng với Trung Quốc đã làm tăng sức mua hàng năm của mỗi hộ gia đình ở Hoa Kỳ thêm 1.500 USD. Tóm lại, thương mại sâu rộng hơn với Trung Quốc đã nâng tổng sức mua của người tiêu dùng Hoa Kỳ lên 411.464 USD, mức lương hàng năm trung bình là 40.000 USD. Phát hiện của các tác giả ngụ ý rằng lợi ích chung cho người tiêu dùng Hoa Kỳ thông qua giá thấp hơn là quá đủ để bù đắp cho tất cả những người lao động Hoa Kỳ bị mất việc làm do cạnh tranh gia tăng từ Trung Quốc.

Nếu sự gia nhập của Trung Quốc vừa tốt cho Trung Quốc vừa tốt cho Hoa Kỳ, tại sao một số người dân Hoa Kỳ lại coi đó là một sai lầm?

Tôi nghĩ rằng đã có một quan niệm sai lầm rằng việc gia nhập WTO sẽ biến đổi nền kinh tế của Trung Quốc thành một thứ gì đó rất giống của Hoa Kỳ. Tuy nhiên,  Long Yongtu , Trưởng đoàn đàm phán của Trung Quốc trong quá trình gia nhập WTO đã nói: “Khi chúng tôi hứa áp dụng nền kinh tế thị trường, chúng tôi đã nói rõ rằng đó sẽ là nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa. Nhưng những người khác không thể hiểu tại sao cần phải thêm "chủ nghĩa xã hội" hoặc nó sẽ tạo ra sự khác biệt như thế nào."

Chính sách công nghiệp và các doanh nghiệp nhà nước sẽ đóng một vai trò lớn hơn nhiều ở Trung Quốc so với hầu hết các nền kinh tế phương Tây. Điều quan trọng là chứng minh rằng một nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa có thể phù hợp với thương mại công bằng. Đây chính là lúc CPTPP phát huy tác dụng. Nó được coi là một hiệp định thương mại “thế hệ mới”. Cần tuân thủ các quy tắc của WTO hơn nữa trong một số lĩnh vực chính, chẳng hạn như thương mại kỹ thuật số và thương mại điện tử, sở hữu trí tuệ và doanh nghiệp nhà nước.

Nếu Trung Quốc tham gia CPTPP, lĩnh vực dịch vụ là lĩnh vực mà người tiêu dùng Trung Quốc có thể mong đợi được hưởng lợi nhiều nhất. Theo  Wang Shouwen , Trung Quốc “về cơ bản đã mở cửa cho các nhà đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực sản xuất và lĩnh vực dịch vụ sẽ dần mở cửa”. Như Hình 3 cho thấy, ngành dịch vụ của Trung Quốc kém mở cửa thương mại hơn so với hầu hết các nước CPTPP nhưng lại cởi mở hơn so với Malaysia và Việt Nam (OECD không cung cấp dữ liệu cho Brunei). CPTPP áp dụng cách tiếp cận “chọn-bỏ”. Điều này có nghĩa là tất cả các lĩnh vực dịch vụ được coi là mở cửa cho nước ngoài tham gia trừ khi chúng được miễn trừ rõ ràng.

Hình 3

Chương về doanh nghiệp nhà nước của CPTPP thiết lập các quy tắc nhằm thúc đẩy cạnh tranh bình đẳng và ngăn chặn bóp méo thị trường bởi chính phủ. Chính phủ bảo lưu quyền theo đuổi các mục tiêu chính sách công thông qua hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước nhưng các quy tắc được thiết kế để đảm bảo rằng các doanh nghiệp này không bóp méo nền thương mại quốc tế.

Theo  Weihuan Zhou, các quy định của CPTPP đối với doanh nghiệp nhà nước thực tế ít hạn chế hơn so với các nghĩa vụ mà Trung Quốc đã cam kết khi gia nhập WTO. Hơn nữa, Mexico và Việt Nam có thể tham gia CPTPP mặc dù có các khu vực nhà nước quan trọng.

Các quy tắc của CPTPP về thương mại kỹ thuật số cung cấp luồng dữ liệu tự do. Họ cấm nội địa hóa dữ liệu và chuyển mã nguồn bắt buộc. Theo  Henry Gao và Weihuan Zhou, các miễn trừ của CPTPP đối với chính sách công và an ninh có thể giúp Trung Quốc có đủ phạm vi để thực hiện các quy định về dữ liệu của mình. Trung Quốc mới đây tuyên bố sẽ  thí điểm cấm chuyển giao mã nguồn trong các khu thương mại tự do của mình.

Năm ngoái, Trung Quốc đã phê chuẩn hai công ước của Tổ chức Lao động Quốc tế về lao động cưỡng bức. Điều này có thể được dự đoán trước là sẽ tuân thủ các quy tắc lao động của CPTPP.

Một số quan chức chủ chốt của Hoa Kỳ đã giúp Trung Quốc gia nhập WTO thông qua Quốc hội – bao gồm Charlene Barshefsky, Mickey Kantor và Jennifer Hillman – đã  thúc giục Chính quyền Biden thiết lập lại mối quan hệ thương mại với Trung Quốc bằng cách tham gia CPTPP. Theo Kantor, người vừa là Đại diện Thương mại vừa là Bộ trưởng Thương mại của Hoa Kỳ, CPTPP là “hiệp định thương mại tốt nhất từng được đàm phán” và ông coi đây là nền tảng cho phép Hoa Kỳ và Trung Quốc giải quyết các vấn đề gây khó chịu về thương mại song phương.

Tóm lại, việc Trung Quốc gia nhập WTO không phải là một sai lầm. Nó mang lại lợi ích cho Trung Quốc cũng như các đối tác thương mại của họ. Trung Quốc hành xử như một bên liên quan có trách nhiệm trong các quy tắc của WTO. Trong phạm vi các quy tắc của hệ thống thương mại quốc tế cần sửa đổi, việc Trung Quốc gia nhập CPTPP mang đến cơ hội vàng để tiến bộ hơn nữa. Hy vọng cộng đồng quốc tế vượt qua thử thách.

Nguồn: Yical Global

Từ khóa: Trung Quốc, CPTPP, cơ hội vàng