Thỏa thuận thương mại Kenya- Hoa Kỳ có thể là một hình mẫu cho châu Phi- nhưng liệu thỏa thuận có thật sự công bằng đối với người lao động

kenya us

Tháng 7/2022, Hoa Kỳ và Kenya đã công bố quan hệ đối tác thương mại và đầu tư. Các cuộc thảo luận đang xoay quanh chín lĩnh vực, bao gồm nông nghiệp, chống tham nhũng, thương mại kỹ thuật số, môi trường, hành động chống biến đổi khí hậu, và biện pháp bảo vệ người lao động.

Hiệp định đối tác thương mại và đầu tư chiến lược (STIP) sẽ là thỏa thuận đối tác thương mại quan trọng đầu tiên giữa Hoa Kỳ và một nước ở vùng châu Phi hạ Sahara. Các nước trong khu vực hiện đang dựa vào Đạo luật cơ hội và tăng trưởng châu Phi (Agoa), cho phép miễn thuế và không áp dụng hạn ngạch đối với hàng hóa vào thị trường Hoa Kỳ. Hiệp định mới được xem là hình mẫu cho các thỏa thuận tương lai giữa Hoa Kỳ và các nước châu Phi hạ Sahara khác.

Các điều khoản lao động được đề xuất theo hiệp định Kenya- Hoa Kỳ không phải là mới. Chúng trở thành đặc điểm tiêu chuẩn cho tất cả các thỏa thuận thương mại tự do của Hoa Kỳ kể từ lần đầu tiên xuất hiện trong hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ vào năm 1994.

Kenya và Hoa Kỳ cam kết hợp tác cùng nhau:

Thúc đẩy và bảo vệ quyền lao động thông qua việc thực thi và tuân thủ luật lao động, tăng cường đối thoại xã hội và hợp tác trong các lĩnh vực khác trong các ưu tiên chung về lao động và việc làm, bao gồm cả vấn đề lao động cưỡng bức trong các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Hiện tại có rất ít thông tin liên quan đến phạm vi tiềm năng của các điều khoản lao động. Nhưng có lý do tin rằng các điều khoản trên sẽ sử dụng lại rất nhiều từ các tiền lệ của Thỏa thuận Hoa Kỳ- Mexico- Canada.

Theo USMCA, các Bên ký kết cam kết tuân thủ bốn tiêu chuẩn lao động quốc tế cốt lõi. Đó là: quyền tự do liên kết và thương lượng tập thể; xóa bỏ mọi hình thức lao động cưỡng bức hay bắt buộc; sự bãi bỏ hiệu quả về lao động trẻ em, và xóa bỏ sự phân biệt đối xử về việc làm và nghề nghiệp.

Gần đây, một bài nghiên cứu về các vấn đề lao động được nêu trong thỏa thuận thương mại tự do giữa Hoa Kỳ và Kenya được công bố. Tác giả cũng nghiên cứu các hiệp định song phương của Trung Quốc và xem xét các thỏa thuận thương mại của nước này với các nước châu Phi.

Thông thường, một thỏa thuận thương mại nhằm khuyến khích các quyền của người lao động lẽ ra nên được hoan nghênh. Kenya phải đối mặt với nhiều trở ngại trong việc bảo vệ hiệu quả quyền lợi của người lao động mặc dù đã có nhiều đạo luật hướng tới mục tiêu này. Nhưng việc áp đặt các tiêu chuẩn lao động nghiêm ngặt thông qua một hiệp định thương mại làm dấy lên mối quan ngại về:

Nghĩa vụ quốc tế bổ sung
Chi phí thực hiện cao
Chủ quyền
Động cơ ẩn giấu
Sân chơi không công bằng

Việc đưa ra các điều khoản mạnh mẽ về lao động trong hiệp định STIP có thể không liên quan nhiều đến việc bảo vệ người lao động ở Kenya. Đây có thể thiên về việc loại bỏ sự hiện diện của Trung Quốc ở châu Phi, bảo vệ việc làm ở thị trường Hoa Kỳ và mở rộng quyền lực mềm của Hoa Kỳ trong khu vực.

1. Nghĩa vụ quốc tế

Cuộc tranh luận về vấn đề thương mại và các tiêu chuẩn lao động không phải mới. Gần 30 năm trước, các nước đang phát triển đã bác bỏ những nỗ lực của một số quốc gia công nghiệp nhằm đưa tiêu chuẩn lao động tuân theo các quy tắc và kỷ luật của Tổ chức Thương mại Thế giới. Việc giới thiệu chúng thông qua một hiệp định thương mại tự do có nghĩa là các quốc gia ký kết sẽ được yêu cầu áp dụng và thực thi luật lao động toàn cầu. Việc đưa các điều khoản lao động vào trong STIP sẽ có tác dụng áp đặt các cam kết bổ sung đối với Kenya ngoài các nghĩa vụ hiện tại với tư cách là thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới. Ngoài chi phí thực hiện, việc áp đặt các cam kết lao động không công khai của một hiệp định thương mại còn khiến Kenya phải đối mặt với thủ tục giải quyết tranh chấp tốn kém và có thể bị trừng phạt thương mại trong trường hợp vi phạm.

2. Chủ quyền

Quốc hội Kenya có thể sẽ đóng vai trò khiêm tốn trong việc định hình phạm vi và nội dung các điều khoản lao động của hiệp định thương mại. Ngược lại, Quốc hội Hoa Kỳ đóng vai trò quan trọng trong việc định hình các điều khoản lao động của tất cả các hiệp định liên quan đến Hoa Kỳ.

Đầu vào hạn chế của người lao động Kenya trong thiết kế các điều khoản lao động của hiệp định cũng là một mối quan tâm. Ngược lại, người lao động và liên minh lao động Hoa Kỳ có cơ hội thể hiện quan điểm về những vấn đề này. Trong Kế hoạch Chiến lược FY 2022- FY 2026, Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) khẳng định rằng việc nâng cấp một chính sách thương mại tập trung vào người lao động “sẽ yêu cầu việc gắn kết mở rộng với liên đoàn, những người ủng hộ người lao động và các cộng đồng chưa được phục vụ đầy đủ để đảm bảo quan điểm và giá trị của người lao động đóng một vai trò quan trọng trong việc phát triển và thực thi chính sách thương mại của Hoa Kỳ.”

3. Động cơ ẩn giấu

Quan điểm của Hoa Kỳ cho rằng tiêu chuẩn lao động kém làm biến dạng thị trường toàn cầu và là một rào cản đối với doanh nghiệp và người lao động Hoa Kỳ cạnh tranh trên một sân chơi bình đẳng.

Thỏa thuận với Mexico và Canada cấm các nước này nhập khẩu hàng hóa từ những nước sử dụng lao động cưỡng bức hay bắt buộc, bao gồm cả lao động trẻ em cưỡng bức hay bắt buộc. Thỏa thuận quy định việc kiểm tra bắt buộc các cơ sở để đảm bảo sự tuân thủ ở các quốc gia đó.

Do đó, các điều khoản về lao động ở Kenya có thể có tác động trực tiếp đến thương mại đối với Trung Quốc, các nước thành viên của Cộng đồng Đông Phi và các nước châu Phi khác. Điều đó đồng nghĩa các vấn đề không phải của Hoa Kỳ hay Kenya đều bị kiểm tra.

4. Sân chơi không bình đẳng

Mặc dù Hoa Kỳ có năng lực và nguồn lực để giám sát điều kiện lao động ở Kenya và thực thi các điều khoản liên quan của STIP, thì cả chính phủ Kenya hay khu vực tư nhân của nước này đều không có khả năng làm điều đó ở Hoa Kỳ. Vì vậy, sự chú ý sẽ đổ dồn vào Kenya, trong khi các vi phạm quyền lao động ở Hoa kỳ có thể sẽ không được công khai.

Mặc dù có rất nhiều luật và quy định nhằm bảo vệ người lao động ở Hoa Kỳ, nhưng hành vi vi phạm vẫn diễn ra phổ biến, đặc biệt là những người lao động nhập cư. Lao động cưỡng bức và nạn buôn người đối với công nhân nông trại nhập cư ở Mỹ đang tràn lan.

Cho đến gần đây, người lao động nhập cư ở Mỹ vẫn bị ép tiếp tục làm việc bất chấp quyền lợi của họ bị vi phạm.

5. Chi phí thực thi cao

Chi phí thực thi các điều khoản lao động là vấn đề quan trọng. Các nguồn lực chính sửa đổi luật được yêu cầu, bổ nhiệm, đào tạo thanh tra viên cũng như giám sát quá trình tuân thủ. Việc duy trì hồ sơ tốt, thành lập ủy ban quản lý lao động và cung cấp các dịch vụ trọng tài đều đi kèm với chi phí.

Theo thỏa thuận với Mexico và Canada, quyết định của một Bên về việc cung cấp nguồn lực thực thi không thể biện hộ cho việc một Bên không tuân thủ thực thi luật lao động của mình.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Người lao động là nền tảng của kinh tế toàn cầu và xứng đáng được bảo vệ đầy đủ. Việc đưa các điều khoản về lao động vào hiệp định STIP có thể làm thay đổi luật lao động của Kenya. Điều khoản cũng có thể tạo ra áp lực buộc Trung Quốc phải coi trọng quyền của người lao động ở châu Phi và Kenya nghiêm túc hơn.

Tuy nhiên, ý tưởng đưa các nghĩa vụ lao động mạnh mẽ vào hiệp định thương mại giữa Kenya và Hoa Kỳ đang gây nhiều tranh cãi và cần được cân nhắc cẩn thận.

Những hiệp định song phương như vậy phải được xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo rằng những lợi ích của hiệp định đối với người lao động Kenya và Kenya lớn hơn chi phí do hiệp định tạo ra. Điều quan trọng nữa là các tiêu chuẩn lao động không có động cơ hay tác động liên quan vấn đề bảo hộ.

Nếu hiệp định Kenya- Hoa Kỳ phải có các điều khoản lao động, có 5 đề xuất được đưa ra:

Kenya phải bác bỏ áp lực nhân rộng các điều khoản lao động trong hiệp định Hoa Kỳ- Mexico. Điều khoản có thể không phải là một hình mẫu tốt.
Các điều khoản lao động phải bao gồm các quyền được quy định trong các văn kiện nhân quyền quốc tế mà phần lớn trong số đó chưa được Hoa Kỳ thông qua.
Vấn đề về chi phí thực thi và các hạn chế về năng lực phải được giải quyết ngay từ đầu bằng cam kết lâu dài có tính bắt buộc đối với Hoa Kỳ trong việc cung cấp hỗ trợ kỹ thuật cần thiết và chịu chi phí triển khai.
Thất bại của chính phủ Hoa Kỳ để giải quyết các vi phạm về quyền lao động và quyền của người di cư ở Hoa Kỳ, bao gồm cả trong lĩnh vực nông nghiệp, cũng phải đưa ra bàn luận.
Đánh giá tác động về nhân quyền và tính bền vững của các quy định lao động là cần thiết. Đánh giá tác động như vậy cần tính đến những lao động dễ bị tổn thương ở Kenya bao gồm lao động nữ, lao động khuyết tật, lao động trẻ em, cũng như lao động ở vùng nông thôn.

Nguồn: The Conversation

Từ khóa: hiệp định đối tác thương mại và đầu tư chiến lược (STIP), Hoa Kỳ- Kenya, điều khoản lao động