Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Vòng đàm phán lần thứ 3 cho Hiệp định Thương mại Tự do Trung Quốc-ASEAN sẽ tiếp tục sau tháng 6 năm 2023. Trong ba vấn đề được Thứ trưởng Thương mại Trung Quốc- Wang Shouwen nhấn mạnh, nền kinh tế xanh và quản lý chuỗi cung ứng có tầm quan trọng cấp bách. Các vấn đề không chỉ mang lại những cơ hội lớn để tự do hóa thương mại hàng hóa và dịch vụ môi trường mà còn tăng cường hơn nữa các mối liên kết quan trọng của ASEAN trong chuỗi giá trị với Trung Quốc.

Tuy nhiên, vấn đề thứ ba được Wang Shouwen xác định — sự phát triển của nền kinh tế kỹ thuật số — đã gióng lên hồi chuông cảnh báo cho các nhà đàm phán ASEAN và những người khác.

Thương mại kỹ thuật số được định nghĩa rộng rãi là tất cả các giao dịch được đặt hàng kỹ thuật số hoặc phân phối kỹ thuật số và hiện chiếm khoảng 1/4 thương mại quốc tế. Thương mại kỹ thuật số sẽ tiếp tục phát triển và nắm giữ chìa khóa cho tăng trưởng năng suất toàn cầu trong tương lai. Nhưng khi các hiệp định thương mại tự do ưu đãi ngày càng phổ biến, với 116 hiệp định hiện đang tồn tại và mỗi hiệp định có các điều khoản thương mại điện tử khác nhau, nguy cơ phân mảnh trong thương mại kỹ thuật số vì xuất hiện các quy tắc khác nhau để quản lý tính khả dụng và bảo vệ dữ liệu đang gia tăng. Các FTA hiện tại có nguy cơ biến thành một hỗn hợp các quy tắc về kỹ thuật số, cùng với việc Trung Quốc-ASEAN sẽ làm tăng thêm sự hỗn loạn.

Mối nguy hiểm đặc biệt với sự liên kết kỹ thuật số giữa Trung Quốc – ASEAN là sẽ tạo thêm sự hỗn loạn hiện có khi các quy tắc quản lý việc di chuyển dữ liệu xuyên biên giới được mô phỏng theo những quy tắc do Trung Quốc đặt ra. Đối với Bắc Kinh, các luật bảo vệ dữ liệu như Luật bảo mật dữ liệu, Luật an ninh mạng và Luật bảo vệ thông tin cá nhân, quy định quyền kiểm soát đối với quyền truy cập dữ liệu được thực hiện thông qua các yêu cầu bản địa hóa. Các yêu cầu này, được tăng cường vào năm 2021 và tiếp tục đẩy mạnh hơn vào tháng 6 năm 2023, ngăn các công ty có trụ sở ở nước ngoài hoạt động tại Trung Quốc gửi dữ liệu khách hàng Trung Quốc hoặc thông tin thử nghiệm sản phẩm đến trụ sở chính của họ để phân tích.

Trong Đánh giá chính sách thương mại năm 2021 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) về Trung Quốc, một số thành viên bày tỏ lo ngại về định nghĩa rất rộng về an ninh quốc gia được viện dẫn trong quản lý dữ liệu kỹ thuật số của Bắc Kinh.

Các quốc gia ASEAN nên cân nhắc khi đi theo sự dẫn dắt của Trung Quốc. Việt Nam đã áp dụng một số phương pháp bản địa hóa dữ liệu của Bắc Kinh. Campuchia và Indonesia cũng đang tiến tới bản địa hóa dữ liệu chặt chẽ hơn.

Chi phí hạn chế đối với luồng dữ liệu kỹ thuật số có thể rất cao và có khả năng lớn hơn các trở ngại thương mại vật lý do sự thay đổi liên tục của công nghệ kỹ thuật số. Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) ước tính rằng, trong mẫu khảo sát các quốc gia, Trung Quốc là quốc gia hạn chế nhất cho đến nay, việc giới hạn dữ liệu giảm 0,1 điểm có liên quan đến mức tăng 145% trong tổng xuất khẩu. Họ cũng nhận thấy rằng tác động của kết nối kỹ thuật số trong việc giảm chi phí thương mại hiện cao gấp ba lần so với năm 1995.

Các quốc gia ASEAN nhận thấy mình là trung tâm của căng thẳng về cơ sở hạ tầng kỹ thuật số và các quy tắc kỹ thuật số bằng cách tham gia một thỏa thuận song phương với Trung Quốc. Ví dụ, Indonesia, Philippines và Singapore đều được liên kết với một tuyến cáp quang biển mới có tên Apricot, được xây dựng cho Google và Meta, cũng liên kết đảo Guam, Nhật Bản và Đài Loan. Apricot được xây dựng có chủ ý để tránh Biển Đông.

Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn phải tham gia vào việc phát triển công nghệ kỹ thuật số và các quy tắc. Điều này có thể đạt được trong khuôn khổ đàm phán rộng hơn, chẳng hạn như Hiệp định toàn diện và tiến bộ về quan hệ đối tác xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), trong đó Trung Quốc là một thành viên đầy tham vọng và sẽ buộc Bắc Kinh phải cho phép các luồng dữ liệu xuyên biên giới tự do hơn. Điều này cũng có thể đưa Hoa Kỳ trở lại nhóm. Tuy nhiên, với sự ác cảm của quốc hội, Hoa Kỳ rất khó có thể tìm cách tham gia CPTPP và thậm chí ít có khả năng ủng hộ nỗ lực trở thành thành viên của Trung Quốc.

Có một diễn đàn khác để lôi kéo Trung Quốc vào việc thúc đẩy thương mại kỹ thuật số. Đây là Sáng kiến ​​chung của WTO về thương mại điện tử, do Úc, Nhật Bản và Singapore chủ trì, cố gắng đạt được sự hội tụ quốc tế lớn hơn về các điều khoản cho phép và thúc đẩy các luồng dữ liệu xuyên biên giới. Điều quan trọng là, Sáng kiến ​​chung của WTO bao gồm cả Hoa Kỳ và Trung Quốc trong số 89 Thành viên của tổ chức này, mang đến cơ hội quý giá cho sự hợp tác giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc. Sáng kiến ​​này của WTO cũng bao gồm Brunei Darussalem, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippiness và Thái Lan.

Một mục tiêu đặc biệt đối với các đồng chủ tịch là thúc đẩy khái niệm về Luồng dữ liệu tự do với sự tin cậy của cựu thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe được đưa ra vào năm 2019. Cách tiếp cận này, hiện đang thu hút sự quan tâm của các chính phủ và các chuyên gia học thuật, sẽ khác xa với những gì Bắc Kinh có thể sẽ tìm cách áp đặt trong Hiệp định Thương mại Tự do Trung Quốc-ASEAN.

Khi đàm phán với Bắc Kinh, ASEAN chắc chắn có nguy cơ bị đối tác lớn hơn chi phối, nhưng phần thưởng của việc hội nhập chặt chẽ hơn khiến rủi ro đó trở nên đáng chấp nhận - đặc biệt có thể giảm bớt bởi khả năng can dự đa phương của Trung Quốc.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: nền kinh tế kỹ thuật số, FTA, Trung Quốc- ASEAN