Tỷ trọng nhân dân tệ vượt đồng đô la lần đầu tiên trong thương mại

Con số trong Quý 2 được thúc đẩy bởi tự do hóa thị trường vốn và thương mại của Nga

Một phân tích của Nikkei cho thấy, đồng nhân dân tệ đã được sử dụng trong 49% giao dịch xuyên biên giới của Trung Quốc trong quý 1 năm 2023, lần đầu tiên vượt qua đồng đô la, chủ yếu là do thị trường vốn cởi mở hơn và nhiều giao dịch dựa trên đồng nhân dân tệ hơn với Nga.

Nikkei đã xem xét thương mại quốc tế của các công ty, cá nhân và các nhà đầu tư dựa trên tiền tệ, sử dụng dữ liệu thống kê từ Cục Quản lý Ngoại tệ Nhà nước Trung Quốc. Bản tổng hợp của Nikkei không bao gồm các khoản thanh toán dựa trên đồng nhân dân tệ cho các giao dịch và giao dịch vốn không liên quan đến Trung Quốc với tư cách là một đối tác.

Hiệp hội viễn thông Tài chính liên Ngân hàng toàn cầu, hay còn gọi là SWIFT, báo cáo rằng tính đến tháng 6 năm 2023, tỷ trọng của đồng đô la là lớn nhất trên toàn cầu, ở mức 42,02%, bao gồm giao dịch giữa các quốc gia khác ngoài Trung Quốc. Đồng nhân dân tệ chiếm tỷ trọng 2,77% và xếp thứ năm sau đồng euro, bảng Anh và đồng yên Nhật.

Tỷ trọng thanh toán toàn cầu của đồng nhân dân tệ vẫn còn nhỏ so với quy mô của nền kinh tế Trung Quốc, nhưng đã tăng từ 1,81% khoảng 5 năm trước. Trong thanh toán song phương với Mỹ, do ảnh hưởng kinh tế, Trung Quốc đã dần dần mở rộng chỗ đứng của mình.

Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc báo cáo rằng các khoản thanh toán xuyên biên giới bằng đồng tiền Trung Quốc đạt tổng cộng 42,1 nghìn tỷ nhân dân tệ (tương đương 5,85 nghìn tỷ USD) vào năm 2022. Các giao dịch vốn chiếm 31,6 nghìn tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 75%, còn các giao dịch tài khoản vãng lai như thương mại chiếm khoảng 25%.

Các khoản thanh toán quốc tế bằng đồng nhân dân tệ trong quý 1 năm 2023 đã tăng 11% lên 1,51 nghìn tỷ đô la, trong khi các khoản thanh toán bằng đô la giảm 14% xuống còn 1,4 nghìn tỷ đô la, quý đầu tiên mà đồng tiền Trung Quốc vượt lên kể từ năm 2010.

Trung Quốc lần đầu tiên cho phép thanh toán thương mại bằng đồng nhân dân tệ vào năm 2009, bao gồm các khoản thanh toán cho vận chuyển hàng hóa, dịch vụ và chuyển khoản vãng lai, cũng như các khoản thanh toán giao dịch vốn, bao gồm cả cổ phiếu và trái phiếu.

Việc Trung Quốc mở cửa thị trường vốn và đẩy xa đồng đô la trong thương mại là những yếu tố chính dẫn đến sự chuyển hướng sang đồng nhân dân tệ.

Chính phủ Trung Quốc đã mở cửa cho các nhà đầu tư nước ngoài giao dịch trái phiếu và cổ phiếu bằng đồng Nhân dân tệ thông qua Hồng Kông, với chương trình Kết nối Cổ phiếu ra mắt vào năm 2014, tiếp theo là Kết nối Trái phiếu vào năm 2017. Các liên kết tương tự dành cho quỹ hoán đổi danh mục và hoán đổi lãi suất lần lượt ra mắt vào năm 2022 và 2023.

Về mặt thương mại, Nga sử dụng đồng nhân dân tệ nhiều hơn - bao gồm cả việc Trung Quốc mua dầu mỏ - kể từ khi các biện pháp trừng phạt của phương Tây áp đặt để đáp trả cuộc xâm lược của Moscow vào Ukraine năm ngoái, đã ngăn tách nước này khỏi các mạng lưới thanh toán bằng đồng đô la và đồng euro. Ngân hàng Trung ương Nga cho biết đồng tiền Trung Quốc chiếm kỷ lục 39% tổng khối lượng trên thị trường ngoại hối của Nga trong tháng 3 năm nay.

Bắc Kinh cho biết họ sẽ thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa để mở rộng vai trò của đồng nhân dân tệ trong các khoản thanh toán xuyên biên giới.

Những nỗ lực khuyến khích sử dụng tiền tệ quốc tế bị ngưng trệ sau đợt phá giá năm 2015 vô tình làm sôi động thị trường tiền tệ. Nhưng Chủ tịch Tập Cận Bình đã phát biểu tại Đại hội Đảng Cộng sản vào tháng 10 năm ngoái rằng quá trình quốc tế hóa đồng nhân dân tệ sẽ được thúc đẩy “một cách có trật tự”, cho thấy một cách tiếp cận chủ động hơn so với sự “ổn định và thận trọng” trước đây.

Bắc Kinh đang ký kết các thỏa thuận song phương để đạt được mục tiêu này. Trung Quốc và Brazil, là những thị trường đậu tương lớn, đã đạt được thỏa thuận vào tháng 3 vừa rồi, cho phép trao đổi trực tiếp giữa đồng nhân dân tệ và đồng real của Brazil mà không cần sử dụng đồng đô la Mỹ làm trung gian. Vào tháng 4 năm nay, Argentina cho biết họ sẽ chuyển từ đồng đô la sang nhân dân tệ để thanh toán hàng nhập khẩu từ Trung Quốc.

Nhiều nền kinh tế mới nổi tìm cách giảm sự phụ thuộc vào đồng đô la, và việc Washington tận dụng ưu thế của đồng bạc xanh để trừng phạt Nga đã tạo thêm động lực. Đồng nhân dân tệ sẽ được hưởng lợi từ sự thay đổi này.

Điều này có thể thúc đẩy việc tách tiền tệ hoặc hình thành các khối tiền tệ, với các nền dân chủ lớn tiếp tục sử dụng đồng đô la trong khi Trung Quốc và các quốc gia có quan hệ chính trị hoặc kinh tế chặt chẽ với Bắc Kinh chuyển sang sử dụng đồng nhân dân tệ.

Trung Quốc cũng tìm cách sử dụng sức mua to lớn của mình để giảm bớt sự kìm kẹp của đồng đô la trên thị trường hàng hóa. Hồi tháng 3, lần đầu tiên Tập đoàn dầu khí ngoài khơi quốc gia Trung Quốc (CNOOC) thuộc sở hữu nhà nước và Tập đoàn TotalEnergies của Pháp đã hoàn thành giao dịch mua khí tự nhiên hóa lỏng bằng đồng nhân dân tệ của Trung Quốc.

Việc sử dụng rộng rãi đồng nhân dân tệ trên phạm vi quốc tế đã bị cản trở bởi các biện pháp kiểm soát chặt chẽ đối với việc trao đổi tiền tệ và chuyển nó vào hoặc ra khỏi đất nước, nhằm ngăn chặn những biến động lớn của thị trường tiền tệ. Một số nhà nghiên cứu kỳ vọng Bắc Kinh sẽ dần dần nới lỏng những hạn chế này để đạt được sự cân bằng giữa tính ổn định và khả năng sử dụng đồng nhân dân tệ.

Nguồn: Nikkei Asia

Từ khóa: đồng đô la, nhân dân tệ, Trung Quốc, tiền tệ, thương mại