Chính sách cần tạo đà cho doanh nghiệp phục hồi và phát triển

Cộng đồng doanh nghiệp luôn mong đợi một môi trường kinh doanh thuận lợi và ổn định với những chính sách phù hợp, chất lượng, tạo niềm tin cho doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Theo nhận địch của các chuyên gia, doanh nghiệp đang phải đương đầu với không ít khó khăn, thách thức. "Sức khỏe" của doanh nghiệp đã bị bào mòn do ảnh hưởng của dịch Covid-19 cùng những biến động của kinh tế thế giới... Xung quanh vấn đề này, Trưởng Ban Nghiên cứu môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) TS. Nguyễn Thị Minh Thảo đã có cuộc trao đổi với Báo Đại biểu Nhân dân:

Doanh nghiệp vẫn gặp khó

- Thưa bà, bà nhận định gì về “bức tranh” kinh tế nước ta cũng như tình hình phát triển doanh nghiệp Việt Nam trong 6 tháng đầu năm 2023?

- Trong 6 tháng năm 2023, bức tranh về tình hình phát triển doanh nghiệp ít tươi sáng, nhiều khó khăn trong sản xuất, kinh doanh, mức tăng trưởng của nền kinh tế chỉ đạt 3,72%... Theo tính toán của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, để có thể đạt được các mục tiêu kinh tế của Quốc hội đặt ra, từ nay đến hết nửa cuối của năm 2023, mức tăng trưởng phải đạt khoảng 8,9%. Vì với tốc độ tăng trưởng kinh tế như hiện nay, đây sẽ là một thách thức rất lớn.

Thách thức đó không chỉ đối với Chính phủ mà còn là khó khăn đối với các doanh nghiệp. Vì doanh nghiệp tạo ra các giá trị gia tăng và chính là động lực của tăng trưởng kinh tế. Chúng ta thấy rằng, “bức tranh” chung của sự phát triển kinh tế 6 tháng qua chưa có nhiều triển vọng. Rõ ràng, trong bức tranh với các “gam màu trầm” như vậy thì doanh nghiệp cũng đang phải trải qua một giai đoạn hết sức khó khăn.

Bên cạnh đó, hiện nay tình hình phát triển doanh nghiệp đang đi ngược lại với xu thế trước đây. Nếu như trước, khi so sánh thì số lượng các doanh nghiệp thành lập mới sẽ lớn hơn rất nhiều số lượng các doanh nghiệp tạm dừng hoạt động trung bình khoảng 2%. Đặc biệt, năm 2019, số lượng doanh nghiệp thành lập mới lớn hơn gấp 4 lần doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động. Tuy nhiên, 6 tháng năm 2023, số lượng doanh nghiệp thành lập mới ít hơn số lượng doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động. Điều này phản ánh, những khó khăn của doanh nghiệp là rất lớn…

Không những vậy, sau thời gian dài bị ảnh hưởng do đại dịch Covid-19, "sức khỏe" doanh nghiệp đã bị bào mòn nhiều. Cùng với đó, tình hình biến động của nền kinh tế thế giới và thể chế trong nước chưa có sự cải thiện nhiều thì sự khó khăn của doanh nghiệp dường như trầm trọng hơn. Trong bối cảnh khó khăn như hiện nay, khi thu nhập của người lao động bị sụt giảm sẽ kéo theo sự suy giảm sức tiêu thụ của người dân… việc thực thi sớm các Nghị quyết, vận dụng các cơ chế, chính sách như thế nào nhằm tạo hiệu quả giúp đạt được các mục tiêu kinh tế đã đặt ra là nhiệm vụ không hề dễ dàng…

Chính sách phải là bệ đỡ cho doanh nghiệp phát triển

- Thưa bà, vừa qua, Bộ Tài chính trình Chính phủ dự thảo Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi), trong dự thảo có mở rộng thêm các đối tượng áp dụng áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt, việc mở rộng các đối tượng áp dụng lúc này có kìm hãm các doanh nghiệp phục hồi và phát triển, nhất là trong giai đoạn khó khăn hiện nay?

- Trong dự thảo dự thảo Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi) Bộ Tài chính có mở rộng thêm một số nhóm đối tượng áp dụng, trong đó có các sản phẩm nước giải khát có đường. Tôi cho rằng, trong bối cảnh áp lực kinh tế khó khăn như hiện nay thì khi chúng ta đưa ra bất kỳ dự thảo luật nào cũng cần thận trọng để không tạo ra thêm những khó khăn cho doanh nghiệp.

Thực tế, sau một thời gian dài áp dụng, đã đến lúc chúng ta phải sửa đổi Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt cho phù hợp với các thông tệ quốc tế và tình hình thực tế. Tôi cho rằng, Bộ Tài chính cũng đã khá thận trọng, cân nhắc trong việc xây dựng dự thảo Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi) nhằm tạo ra luật tiến bộ, phù hợp với bối cảnh thực tế hơn. Tuy nhiên, cũng cần sửa đổi Luật theo hướng tạo điều kiện thuận lợi hơn, hỗ trợ và giúp cho doanh nghiệp. Mọi chính sách, trong đó có các chính sách tác động đến doanh nghiệp, đều cần được nghiên cứu và đánh giá tác động toàn diện trước khi ban hành…

Doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp trong lĩnh vực nước giải khát nói riêng đang trong giai đoạn rất khó khăn. Do đó, các chính sách ban hành cần đảm bảo nhất quán với định hướng, chính sách của Đảng và Nhà nước về hỗ trợ phục hồi và phát triển doanh nghiệp. Những rủi ro chính sách sẽ dẫn tới bào mòn sức khỏe, ảnh hưởng tới niềm tin của nhà đầu tư và doanh nghiệp…

Tôi cho rằng, xét trên tổng thể, cả về khía cạnh sức khỏe cộng đồng, cũng như việc bảo đảm nguồn thu cho ngân sách nhà nước, đề xuất đưa các sản phẩm nước giải khát có đường vào danh mục chịu thuế tiêu thụ đặc biệt vẫn cần cân nhắc kỹ càng. Vì sắc thuế này có thể tạo tác động tiêu cực đến nền kinh tế hơn là bảo đảm mục tiêu tăng ngân sách nhà nước. Chúng ta cần đánh giá tác động một cách toàn diện khi đề xuất mở rộng đối tượng chịu thuế và tăng thuế tiêu thụ đặc biệt.

Việc áp dụng dự thảo Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi) với việc mở rộng các nhóm đối tượng chịu thuế ở thời điểm này cũng chưa phù hợp, nhất là khi Quốc hội và Chính phủ đều “trăn trở” mục tiêu là làm thế nào để có chính sách hỗ trợ tốt cho doanh, giảm chi phí cho doanh nghiệp giúp doanh nghiệp có thể phục hồi và phát triển.

Doanh nghiệp kỳ vọng những thể chất lượng

- Trong bối cảnh khó khăn hiện nay, để giúp các doanh nghiệp cũng như nền kinh tế phục hồi và phát triển, việc xây dựng các chính sách phù hợp và chất lượng là hết sức cần thiết. Vậy bà có khuyến nghị gì với các cơ quan nghiên cứu, xây dựng chính sách?

- Thời gian qua, với các Nghị quyết đúng đắn của Quốc hội và nỗ lực của Chính phủ đã giúp doanh nghiệp phần nào vơi bớt khó khăn. Trong đó, Quốc hội đã có quyết sách giảm thuế VAT xuống 2%... gần đây Chính phủ cũng có Nghị quyết số 105/NQ-CP về hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh trong bối cảnh dịch Covid-19… đã gia tăng niềm tin cho doanh nghiệp về sự đồng hành của Đảng, Nhà nước, Quốc hội và Chính phủ với sự khó khăn của doanh nghiệp trong thời gian này. Đồng thời, những động thái tích cực đó cũng tạo ra đòn bẩy, kích cầu cho sự phát triển của doanh nghiệp và nền kinh tế…

Tôi cho rằng, để các doanh nghiệp phục hồi và phát triển mạnh mẽ, bên cạnh việc ban hành các quyết sách đúng đắn, phù hợp cũng cần nâng cao hiệu quả của việc giám sát của quy trình lấy ý kiến tham vấn của các chuyên gia, doanh nghiệp và các bên liên quan trong quá trình xây dựng chính sách mới đặc biệt là chính sách thuế có tác động sâu rộng tới kinh tế, xã hội và đặc biệt đây là đối tượng mới cần phải có đủ thời gian đánh giá thật kỹ lưỡng các tác động.

Sau đại dịch, các doanh nghiệp cần có dư địa để phục hồi và phát triển. Vì vậy, cũng cần lùi thời hạn hoặc có lộ trình dài hơi đối với việc áp dụng sắc thuế tiêu thụ đặc biệt với nước giải khát có đường để các doanh nghiệp xây dựng chiến lược thích ứng, kế hoạch cải tiến sản phẩm, trong khi có thể khấu hao dây chuyền công nghệ cũ.

Vì bằng việc mở rộng đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt là đồ uống có đường trong dự thảo Luật Thuế này, ngoài việc tác động đến chuỗi hoạt động sản xuất, kinh doanh trực tiếp của các doanh nghiệp sản xuất đồ uống có đường, còn tác động lớn đến người lao động và doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp tham gia vào chuỗi giá trị như doanh nghiệp cung ứng, phân phối sản phẩm … Điều này không có lợi cho việc phục hồi của doanh nghiệp cũng như của nền kinh tế.

Khi Bộ Tài chính trình Chính phủ dự thảo Luật thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi), trong đó mở rộng đối tượng chịu thuế bao gồm cả thức uống đại mạch và nước giải khát không cồn với lý do bảo vệ sức khỏe người dân thì câu hỏi nghiên cứu CIEM đặt ra là: Liệu thuế tiêu thụ đặc biệt có đạt được mục tiêu như mong muốn? Tôi cho rằng, chúng ta cần có đánh giá đa chiều về các tác động của dự thảo Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi) tới nền kinh tế, doanh nghiệp và người dân…

Có lẽ, chúng ta cần có thêm nhiều hơn các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp theo hướng đồng hành, chia sẻ với những khó khăn của cộng đồng doanh nghiệp… hơn vì chỉ tập trung vào việc tăng thu cho ngân sách.

- Xin cảm ơn bà!

Nguồn: Đại biểu nhân dân

Từ khóa: chính sách, doanh nghiệp, hỗ trợ doanh nghiệp