Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Kết thúc chiến tranh lạnh đã chứng kiến thời kỳ ‘Siêu toàn cầu hóa’, trong đó Trung Quốc nổi lên như một người chơi trung tâm trong thương mại và chuỗi giá trị toàn cầu (GVC). Ngày nay, GVC chiếm hơn 70% thương mại quốc tế và Trung Quốc đang hướng tới vị trí thượng nguồn trong GVC, phù hợp với quá trình chuyển đổi để trở thành trung tâm cung ứng toàn cầu trong mạng lưới GVC.

Sự tham gia của Trung Quốc vào GVC đã cho phép chuyển đổi từ hoạt động sản xuất cấp thấp sang hoạt động sản suất có giá trị gia tăng cao hơn. Ban đầu, Trung Quốc tận dụng chi phí nhân công thấp và các chính sách đầu tư thuận lợi để thu hút đầu tư nước ngoài vào ngành thâm dụng lao động nhưng có giá trị gia tăng thấp. Theo thời gian, các công ty Trung Quốc đã chuyển sang các hoạt động có giá trị gia tăng cao hơn thông qua nâng cấp công nghiệp, nghiên cứu và phát triển, áp dụng công nghệ và nâng cao kỹ năng lao động. Các công ty thuộc sở hữu trong nước đã phát triển thành các trung tâm cung ứng sản xuất và trung tâm khu vực mới cho dịch vụ cung và cầu. Trung Quốc đã trở thành nhà đổi mới hàng đầu trong các ngành công nghiệp khác nhau khi chuyển từ nhà máy lắp ráp sang nhà cung cấp và nhà đổi mới tinh vi trong GVC.

Các điều kiện kinh tế đang phát triển của Trung Quốc, bao gồm gia tăng chi phí lao động, cũng đang thay đổi hành vi đầu tư của các doanh nghiệp đa quốc gia. Dân số già sẽ dẫn đến sự suy giảm hơn nữa trong dân số có độ tuổi lao động và sự thay đổi cấu trúc thị trường lao động. Mặc dù tỷ lệ lao động thấp và tốc độ tăng lương chậm hơn so với tăng trưởng GDP, chi phí đơn vị lao động của Trung Quốc vẫn tiếp tục tăng, làm xói mòn khả năng cạnh tranh chi phí lao động sản xuất.

Cải thiện môi trường kinh doanh và thúc đẩy đổi mới sẽ rất quan trọng cho xúc tiến xuất khẩu trong các ngành thâm dụng kỹ năng và phụ thuộc vào hợp đồng khi Trung Quốc vượt qua những thách thức kinh tế và nhân khẩu học. Trong khi các ngành sản xuất cấp thấp được thuê ngoài, các ngành có giá trị gia tăng cao hơn với chuỗi cung ứng dài hơn sẽ vẫn ở Trung Quốc, việc hưởng lợi từ hệ thống sản xuất toàn diện, cơ sở hạ tầng và các dịch vụ hỗ trợ của chính phủ rất phát triển. Yếu tố này tiếp tục thu hút đầu tư nước ngoài bất chấp tình trạng căng thẳng địa chính trị đang gia tăng.

Xung đột thương mại Hoa Kỳ - Trung Quốc bắt đầu vào năm 2018, đã tác động tiêu cực đến xuất khẩu Trung Quốc và thúc đẩy thay đổi cơ cấu giá trị gia tăng. Chính quyền của Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden đã chuyển trọng tâm chiến lược cạnh tranh với Trung Quốc sang các ngành công nghệ cao. Số lượng các công ty trong Danh sách thực thể Hoa Kỳ đã tăng lên gấp bốn lần và các hạn chế đối với xuất khẩu ngành công nghiệp bán dẫn đã thắt chặt.

Việc tách rời và loại bỏ rủi ro có những hậu quả toàn cầu đáng kể, bao gồm sự phân mảnh của GVC, giảm hiệu quả, chi phí sản xuất cao và giá tiêu dùng cao hơn. Hợp tác quốc tế trong nghiên cứu và phát triển cũng bị cản trở, làm trì trệ tiến bộ và đổi mới công nghệ. Căng thẳng địa chính trị cũng có thể gia tăng, khiến các doanh nghiệp và nhà đầu tư trở nên e ngại rủi ro, dẫn đến giảm đầu tư, tăng trưởng kinh tế trì trệ hoặc thậm chí suy thoái.

Nếu khả năng tiếp cận GVC của Trung Quốc giảm, điều đó sẽ làm chậm dòng chảy tri thức và công nghệ vào Trung Quốc từ nền kinh tế toàn cầu, điều này sẽ làm giảm tốc độ tăng trưởng. Các doanh nghiệp đa quốc gia sẽ mất khả năng tiếp cận thị trường rộng lớn, kiến thức, công nghệ dẫn đầu và hệ thống công nghệ hiệu quả của Trung Quốc – cản trở kế hoạch kinh doanh và phát triển thương hiệu.

Các công ty của Hàn Quốc đã bị ảnh hưởng bởi các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Hoa Kỳ chống lại Trung Quốc. Hàn Quốc là một nền kinh tế phụ thuộc vào thương mại – tổng kim ngạch xuất nhập khẩu tính theo tỷ trọng GDP là khoảng 80% - với 31% tổng kim ngạch xuất khẩu là thiết bị điện và điện tử. Hàn Quốc đã vận chuyển 55% lượng chất bán dẫn xuất sang Trung Quốc vào năm 2022. Các nhà sản xuất chip của quốc gia này không thể bỏ qua triển vọng kinh doanh ở Trung Quốc và lo ngại rằng các chính sách kiểm soát xuất khẩu của Hoa Kỳ có thể cản trở sự mở rộng của Hàn Quốc.

Trung Quốc nên được coi là một cơ hội và động lực cho sự phục hồi và thịnh vượng kinh tế toàn cầu, chứ không phải là mối đe dọa. Một Trung Quốc thịnh vượng góp phần đáng kể vào tăng trưởng toàn cầu, và chiếm 1/3 tổng mức mở rộng toàn diện kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Nắm bắt sự hợp tác và hội nhập trong chuỗi giá trị toàn cầu có thể dẫn đến tăng hiệu suất, đổi mới và chỉa sẻ kiến thức.

Những ảnh hưởng của việc tách rời vẫn chưa được biểu hiện. Mặc dù tình trạng tách rời gia tăng. Thương mại Hoa Kỳ - Trung Quốc đã đạt được một kỷ lục mới vào năm 2022. Nhưng sự chuẩn bị của Trung Quốc để chống lại sự tách rời có thể được củng cổ nhờ quy mô kinh tế lớn và thị trường nội địa hội nhập – điều mà chiến lược ‘ lưu thông kép’ được thiết kế để đạt được. Tỷ trọng của FDI trong tổng đầu tư của Trung Quốc giảm dần từ năm 1994 cho thấy Trung Quốc cỏ thể duy trì và phát triển năng suất sản xuất bằng cách sử dụng nguồn vốn của nhiều nguồn khác nhau và vốn trong nước ngay cả khi việc tách rời đã xảy ra.

Cấu trúc thể chế của Trung Quốc cũng hỗ trợ các khoản đầu tư lớn của chính phủ vào các lĩnh vực yếu hơn, góp phần vào sự phát triển của chuỗi cung ứng nội địa. Nhưng sẽ rất khó khăn để nền kinh tế Trung Quốc – chịu gánh nặng bởi dân số già, các khoản nợ quy mô lớn, tiêu thụ nội địa yếu và suy thoái kinh tế do các vấn đề cơ cấu như suy thoái nhà ở - để bù đắp hoàn toàn sự suy giảm doanh số bán hàng toàn cầu với sự gia tăng trong nhu cầu thị trường nội địa.

Sự tách rời kinh tế có tác động bất lợi đối với hệ thống thương mại toàn cầu đang suy yếu, ngay cả với các hiệp định thương mại tự do khu vực mới nổi, những hậu quả lâu dài đối với dòng chảy thương mại, đầu tư và công nghệ xuyên biên giới trong tương lại. Những chí phí này sẽ vượt xa bất kỳ lợi ích của việc tách rời. Điều thế giới cần là một làn sóng tái hội nhập kinh tế toàn cầu mới để bù đắp cho những ảnh hưởng tiêu cực của đại dịch và suy thoái kinh tế toàn cầu. Duy trì các quy tắc và thực tiễn của thương mại mở và chủ nghĩa đa phương là chìa khóa dẫn đến thành công.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: Trung Quốc, GVC, chuỗi giá trị toàn cầu, Hoa Kỳ