Hứa hẹn về lợi ích thương mại tự do là tâm điểm chính khi RCEP có hiệu lực ở Philippines

Khi hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) chính thức có hiệu lực đối với Philippines, một tháng sau khi Thượng viện phê chuẩn thỏa thuận thương mại, các cuộc tranh luận về lợi ích và tiêu cực của nó vẫn tiếp tục xảy ra.

RCEP là một hiệp định thương mại tự do giữa 10 thành viên của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) gồm Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan, Việt Nam với 5 đối tác FTA là Australia, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và New Zealand.

Kể từ khi khái niệm được ra đời năm 2012 và sau tám năm đàm phán giữa các quốc gia thành viên RCEP, thỏa thuận đã được ký kết vào năm 2020 và có hiệu lực vào tháng 1 năm 2022 sau khi đáp ứng đủ số lượng các quốc gia thành viên phê chuẩn.

Được mệnh danh là hiệp định thương mại tự do (FTA) lớn nhất thế giới cho đến nay, FTA cung cấp các thỏa thuận ưu đãi và khả năng tiếp cận thị trường ở tất cả các nước tham gia. Hiệp định bao gồm thương mại hàng hóa, thương mại dịch vụ, đầu tư, hợp tác kinh tế và kỹ thuật, sở hữu trí tuệ, cạnh tranh, giải quyết tranh chấp và các vấn đề khác.

Mục tiêu của RCEP là loại bỏ thuế quan đối với ít nhất 90% hàng hóa được giao dịch giữa các nước thành viên, đồng thời tăng cường các quy định đối với các biện pháp phi thuế quan.

Vào tháng 9 năm 2021, Tổng thống Rodrigo Duterte đã ký RCEP. Hơn 1 năm sau, vào tháng 2 năm 2023, Thượng viện Philippines đã chính thức công nhận quốc gia này tham gia RCEP sau khi phê chuẩn thỏa thuận thương mại FTA, đưa quốc gia này trở thành nước ký kết cuối cùng, ngoài Myanmar.

Tháng 4 vừa qua, Bộ trưởng Kế hoạch Kinh tế Xã hội đồng thời là người đứng đầu Cơ quan Phát triển và Kinh tế Quốc gia (NEDA) - ông Arsenio Balicasan thông báo rằng Tổng thống Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. đã ban hành Sắc lệnh (EO) số 25 thực hiện các cam kết thuế quan của quốc gia theo RCEP.

Hai tháng sau khi RCEP có hiệu lực đối với Philippines, chính phủ cho biết sẽ hạ giá hàng hóa cho người tiêu dùng và thu hút thêm đầu tư nước ngoài vào nước này.

Cả chính quyền trước đây và hiện tại đều đã quảng cáo về những lợi ích thiết thực của RCEP. Nhưng một số nhóm nông nghiệp và nông dân đã nhiều lần bày tỏ lo ngại và phản đối mạnh mẽ đối với thỏa thuận thương mại khu vực ngay cả sau khi nó được phê chuẩn vào đầu năm nay.

Tác động toàn cầu của RCEP

Một báo cáo được công bố trong Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD) cho rằng lợi ích của RCEP đối với các quốc gia thành viên được kỳ vọng là rất lớn.

Các nước thành viên RCEP chiếm khoảng 30% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) toàn cầu. Thương mại hàng hóa giữa các quốc gia tham gia RCEP đạt gần 2,5 nghìn tỷ USD vào năm 2019, tương đương khoảng 13% thương mại toàn cầu.

Theo UNCTAD, RCEP là công cụ để thúc đẩy mối quan hệ thương mại song phương giữa các nền kinh tế trước đây không được điều chỉnh bởi bất kỳ hiệp định thương mại nào.

Thêm nữa, Hiệp định RCEP sẽ thúc đẩy sự phát triển của thương mại khu vực bằng cách cung cấp cho các thành viên các điều kiện tiếp cận thị trường tốt hơn, chủ yếu bằng cách giảm thuế quan và thực hiện các biện pháp tạo thuận lợi cho thương mại, do đó đưa các nước RCEP tiến một bước gần hơn để trở thành một khối thương mại khu vực thống nhất.

Một nghiên cứu do Viện Nghiên cứu Phát triển Philippines (PIDS) công bố năm ngoái đã liệt kê những lợi ích mà RCEP hứa hẹn với các nước thành viên.

Theo nghiên cứu của John Paolo Rivera - nhà kinh tế và Phó giám đốc của Viện Quản lý Châu Á, và Tereso Tullao Jr. - nhà kinh tế và trợ lý giáo sư danh dự tại trường Đại học Kinh tế De La Salle, các lợi ích của RCEP bao gồm:

Thêm 186 tỷ USD vào nền kinh tế thế giới

Thêm 0,2 % vào GDP của các nước thành viên

Bù đắp 67% tổn thất thu nhập từ cuộc chiến thương mại giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ

Tạo ra lợi ích kinh tế lớn hơn cho hiệp định thương mại tự do khác như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương

Tuy nhiên, giữa những lợi ích được hứa hẹn, một câu hỏi đặt ra: “Philippines có thể thu được gì từ hiệp định thương mại này?”

Những điều Philippines có thể đạt được

Hiệp định RCEP bao gồm 50,4% thị trường xuất khẩu của Philippines, 67,3% nguồn nhập khẩu của đất nước và 58% đầu tư trực tiếp nước ngoài, hoặc những khoản đầu tư nhằm xây dựng nhà máy mới, văn phòng mới và doanh nghiệp mới.

Theo Sắc lệnh số 25, hiệp định thương mại nhằm:

Thiết lập khuôn khổ đối tác kinh tế hiện đại, toàn diện, chất lượng cao cùng có lợi

Từng bước tự do hóa và tạo thuận lợi cho thương mại hàng hóa và dịch vụ thông qua việc loại bỏ các hàng rào thuế quan và phi thuế quan, cũng như các biện pháp hạn chế và phân biệt đối xử.

Tạo môi trường đầu tư thông thoáng, thuận lợi và cạnh tranh.

Trong một bài báo của Cục Nghiên cứu Chính sách Công nghiệp và Thương mại (BTIPR) đăng tải trên trang web của DTI cho biết, từ năm 2016 đến 2020, các nước tham gia RCEP (RPC) nằm trong số những thị trường xuất khẩu hàng đầu của Philippines.

Trong cùng thời kỳ, xuất khẩu của nước này sang RPC trung bình chiếm 49,9% tổng xuất khẩu ra thế giới. Vào năm 2020, giá trị xuất khẩu sang RPC lên tới 33,4 tỷ USD, tương đương 51,2% tổng xuất khẩu của Philippines ra thế giới.

Ngoài ra, RPC cũng là nguồn nhập khẩu hàng đầu của Philippines, chiếm trung bình 66,8% tổng lượng nhập khẩu trong giai đoạn 2016-2020. Năm 2020, tỷ trọng nhập khẩu của RCEP đạt mức cao nhất là 68,4% với kim ngạch nhập khẩu đạt 61,4 tỷ USD

Nghiên cứu của BTIPR cho biết trung bình tổng thương mại của Philippines với RPC trong 5 năm là 60%. Báo cáo cho biết, mặc dù giao dịch thương mại của Philippines chủ yếu là với Hoa Kỳ và Châu Âu, nhưng nó “ngày càng hướng tới các nước RPC với mức tăng trưởng trung bình 3,7% trong 5 năm qua”.

Với các cam kết của các nước RPC bao gồm cả Philippines, Rivera và Tullao giải thích rằng việc nước này tham gia vào thỏa thuận thương mại sẽ mở ra nhiều cơ hội hơn cho người Philippines tạo thu nhập thông qua việc cung cấp các dịch vụ kinh doanh và chuyên nghiệp tại các quốc gia thành viên RCEP.

Nó sẽ giúp Philippines thu hút nhiều doanh nghiệp, nhà đầu tư và chuyên gia tham gia kinh doanh tại nước này.

“Về lâu dài, nó sẽ giúp phát triển nguồn nhân lực, cơ sở hạ tầng, du lịch và các ngành công nghiệp khác, đồng thời nâng cao năng suất trong nước. Các nhà kinh tế cho biết, mặc dù tự do hóa nền kinh tế sẽ tạo ra sự cạnh tranh với các doanh nghiệp trong nước và các ngành công nghiệp non trẻ, nhưng vẫn có thể áp dụng biện pháp bảo hộ.

“Có thể cân nhắc tự do hóa đối với những ngành mà Philippines còn nhiều bất cập, chẳng hạn như tiện ích, viễn thông, xây dựng và cơ sở hạ tầng. Những ngành này là những hạn chế chính của đất nước, làm cản trở sự phát triển kinh tế,” họ nói thêm.

Trong một tuyên bố, Bộ trưởng Tài chính Benjamin Diokno cho biết RCEP sẽ mở rộng khả năng tiếp cận thị trường của Philippines đối với hàng hóa và dịch vụ. Ngoài ra, hiệp định thương mại sẽ thu hút và tạo ra “nhiều việc làm hơn và tốt hơn” cho người dân Philippines.

Ông cũng cho biết: “Thỏa thuận cũng sẽ hỗ trợ sự phát triển của MSME và thúc đẩy sự tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Ông nói: “Các nhà sản xuất Philippines cũng sẽ được hưởng lợi từ các nguồn nguyên liệu thô rộng lớn hơn do thuế nhập khẩu bằng 0 hoặc thấp hơn đối với đầu vào của họ cũng như sự linh hoạt hơn trong các quy tắc của FTA đối với sản xuất sản phẩm.

Ông nói thêm: “Các chuyên gia và doanh nhân có tay nghề cao của Philippines trong các dịch vụ pháp lý, xây dựng, kỹ thuật và ngân hàng sẽ được ưu tiên hành nghề tại các quốc gia tham gia.

Tuy nhiên, Rivera và Tullao nhấn mạnh các cơ hội tạo ra từ việc quốc gia tham gia RCEP chỉ có thể đạt được tối đa bằng cách cải thiện thế mạnh của quốc gia về khả năng cạnh tranh, trình độ ngôn ngữ, khả năng thích ứng văn hóa, nguồn nhân lực và sự tham gia của chính phủ.

“Người thắng và kẻ thua”

Trong khi các nhà hoạch định chính sách và những người ủng hộ thỏa thuận nêu chi tiết về lợi ích của RCEP, một số người khác đã lưu ý điều quan trọng không kém là xem xét những nhược điểm có thể xảy ra của hiệp định và thừa nhận rằng có “người thắng và người thua” do thương mại tự do khu vực gây ra.

Trong một bài xã luận do INQUIRER.net xuất bản vào tháng 4 năm ngoái đã lưu ý: “Vấn đề với các hiệp định thương mại tự do trong bối cảnh nội địa là những người ủng hộ chúng có xu hướng chỉ nêu bật những lợi ích mà chúng sẽ mang lại, đồng thời hạ thấp những tác động xấu của chúng”.

“Những người ủng hộ luôn cố gắng thuyết phục công chúng bằng cách hứa hẹn hàng tiêu dùng rẻ hơn, trong khi lại dễ dàng quên đi quy luật kinh tế rằng lợi ích đó sẽ phải được trả bằng cách này hay cách khác”.

Trong các tuyên bố trước đây đã đề cập, những ngành được hưởng lợi trong RCEP là ngành công nghiệp và dịch vụ, ngược lại lĩnh vực nông nghiệp lại chịu thiệt hại.

Theo Chủ tịch Liên đoàn Hợp tác xã Nông dân Tự do (FFFCI) Raul Montemayor, hầu hết các dự đoán của một số nhà kinh tế nhấn mạnh những gì đất nước có thể đạt được từ RCEP đều dựa trên “các lý thuyết kinh tế và giả định phi thực tế hiếm khi xảy ra ở Philippines”.

“Thương mại tự do đơn giản là không có tác dụng đối với ngành nông nghiệp của chúng ta, đặc biệt là những nông dân nhỏ và ngư dân. Vậy thì làm sao chúng ta có thể tin vào tất cả những dự đoán màu hồng này về RCEP, nếu những người đưa ra nó trước đây đã quá sai lầm?”

Nguồn: Inquirer

Từ khóa: RCEP, Philippines, thương mại tự do