Hoa Kỳ đang mất vị thế trong cuộc chơi kinh tế đa phương

2023 05 30T060157Z 1886464661 RC2571AVH6TK RTRMADP 3 USA EU 400x284

Thương mại kỹ thuật số đã giúp giảm chi phí khi tham gia vào thương mại quốc tế, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phối hợp của các chuỗi giá trị toàn cầu và kết nối nhiều doanh nghiệp và người tiêu dùng trên thế giới. Công nghệ số chắc chắn sẽ tạo ra các sản phẩm, dịch vụ, thị trường và cơ hội mới để phát triển kinh doanh. Hoa Kỳ và Trung Quốc đã tìm cách tận dụng tiềm năng tăng trưởng, mặc dù với các mức độ thành công khác nhau.

Theo Ngân hàng Thế giới, nền kinh tế kỹ thuật số đóng góp hơn 15% GDP toàn cầu- phần lớn số này đến từ thương mại kỹ thuật số, bắt đầu từ thương mại hàng hóa công nghệ đến các dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật số.

Gần đây, các cách tiếp cận thương mại kỹ thuật số đang đa dạng hóa, đặc biệt là ở Trung Quốc và Hoa Kỳ. Cả hai đều đã tăng cường tầm ảnh hưởng của mình trong quá trình chuyển đổi kỹ thuật số thông qua các khuôn khổ kinh tế khác nhau, bao gồm Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) và Khuôn khổ kinh tế Ấn Độ Dương- Thái Bình Dương (IPEF). RCEP là một hiệp định thương mại toàn diện vượt qua các điều khoản về tự do hóa thương mại, hiệp định bao gồm cả thương mại kỹ thuật số. IPEF cũng bao trùm nhiều mối quan hệ đối tác kinh tế quan trọng bao gồm nhiều lĩnh vực khác nhau như thương mại kỹ thuật số.

IPEF do Hoa Kỳ khởi xướng vào ngày 23/5/2022, kêu gọi các nước như Úc, Brunei Darussalam, Ấn Độ, Indonesia, Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia, New Zealand, Philippines, Singapore, Thailand và Việt Nam tham gia khuôn khổ này. IPEF nhằm mục đích xác định các mục tiêu xoay quanh bốn trụ cột- thương mại, chuỗi cung ứng, nền kinh tế sạch và nền kinh tế công bằng.

Trụ cột thương mại nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp tác thương mại kỹ thuật số và nhằm mục đích thúc đẩy một nền kinh tế kỹ thuật số toàn diện bằng cách tăng khả tăng tiếp cận internet và thông tin, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại kỹ thuật số, giải quyết các hành vi phân biệt đối xử và tăng cường tính bảo mật cũng như khả năng phục hồi của cơ sở hạ tầng kỹ thuật số.

Thông qua IPEF, Hoa Kỳ khác Trung Quốc về cách tiếp cận chủ quyền dữ liệu bằng cách khuyến khích dòng dữ liệu mở và tự do. IPEF tìm cách giảm các yêu cầu nội địa hóa và hạn chế đối với các dòng dữ liệu xuyên biên giới để thúc đẩy thương mại kỹ thuật số cởi mở hơn. IPEF tiếp tục khẳng định cam kết hỗ trợ các dòng dữ liệu xuyên biên giới, một nền kinh tế kỹ thuật số toàn diện với sự tăng trưởng bền vững và sử dụng có trách nhiệm các công nghệ mới nổi –bao trùm hơn RCEP.

Ngược lại, với tư cách là khối thương mại lớn nhất, RCEP đưa ra các điều chỉnh về thuế quan, cơ chế giải quyết tranh chấp và các biện pháp khắc phục thương mại nhằm tạo ra sự hợp tác và cam kết tốt hơn để đạt được các mục tiêu chung. Tất cả các thành viên ASEAN và năm đối tác ngoài khối - Úc, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và New Zealand- đã ký kết thực thi.

RCEP đề cập đến thương mại kỹ thuật số dưới dạng thương mại điện tử, đề cập đến thương mại đối với các mặt hàng truyền thống được giao với sự hỗ trợ của công nghệ kỹ thuật số. RCEP sẽ tạo ra các cơ hội kinh tế số bằng cách thúc đẩy hợp tác trong hoạt động nghiên cứu và đào tạo, nâng cao năng lực và trao quyền cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ để tận dụng các nền tảng thương mại điện tử. Đây là một lợi ích quan trọng vì thương mại kỹ thuật số là một điểm tương đối mới trong cơ chế thương mại toàn cầu và phần lớn các thành viên RCEP cần các mức độ hỗ trợ khác nhau để chuyển đổi kỹ thuật số.

Trung Quốc đóng vai trò quan trọng trong việc tác động đến hệ thống kỹ thuật số của các thành viên RCEP. Mô hình kinh tế kỹ thuật số của RCEP đã trở thành mô hình hàng đầu ở khu vực Ấn Độ- Thái Bình Dương. Một số công ty lớn của Trung Quốc- bao gồm WeChat và Alipay- đã tiên phong trong các khoản thanh toán xuyên biên giới và phát triển các phương thức mà các công ty có thể mô phỏng theo. Nền kinh tế kỹ thuật số của Trung Quốc cũng đã tạo ra nhiều cơ hội kinh doanh.

Bằng cách khẳng định ảnh hưởng của mình trong RCEP, Trung Quốc được kỳ vọng sẽ góp phần hồi sinh cơ chế thương mại kỹ thuật số ở khu vực Ấn Độ- Thái Bình Dương. Do ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc, IPEF có thể đã được thành lập do chính quyền ông Biden lo ngại về sức ảnh hưởng còn yếu của họ ở châu Á, hơn là vì những cân nhắc về mặt kinh tế.

RCEP đi kèm với cách tiếp cận chấp nhận hoặc từ bỏ, buộc các quốc gia thành viên phải tuân thủ các điều khoản được nêu trong thỏa thuận. Nhưng khi thực hiện các điều khoản về thương mại điện tử, RCEP tôn trọng lợi ích quốc gia của các nước thành viên để quyết định các biện pháp phù hợp với hoàn cảnh của họ.

Ngược lại, IPEF áp dụng cách tiếp cận linh hoạt cho phép các quốc gia thành viên từ chối bất kỳ trụ cột nào họ không quan tâm, điển hình là việc Ấn Độ từ chối tham gia Trụ cột 1 về thương mại. Điều này làm cho một số cam kết của khuôn khổ không được thực hiện. Nếu không có gì đảm bảo rằng các cuộc cải cách nội địa sẽ được thực hiện công bằng, các nước thành viên sẽ miễn cưỡng bắt đầu các bước cải cách, dẫn đến quan hệ đối tác không hiệu quả. Việc thiếu các ưu đãi kinh tế- bao gồm các điều chỉnh thuế quan- làm giảm sức hấp dẫn của khuôn khổ đối với các quốc gia thành viên.

Về cơ chế tuân thủ, các thành viên RCEP có thể sử dụng các biện pháp phòng vệ thương mại và cơ chế giải quyết tranh chấp. Nhưng chương thương mại điện tử của RCEP không thuộc thẩm quyền của cơ chế giải quyết tranh chấp, khiến bất kỳ vụ tranh chấp nào về việc diễn giải và thực thi đều phải đàm phán dựa trên lòng tin. Đánh giá chung 5 năm sắp tới của RCEP cho phép các nước thành viên đánh giá lại liệu các cơ chế giải quyết tranh chấp có nên áp dụng cho các tranh chấp liên quan đến thương mại điện tử.

Tuy việc thiếu cơ chế giải quyết tranh chấp hay biện pháp khắc phục thương mại khác trong IPEF cho thấy nó không bắt buộc thi hành. Vẫn chưa có quyết định rõ ràng liệu IPEF có áp dụngcơ chế giải quyết tranh chấp ràng buộc hay bất kỳ biện pháp khắc phục thương mại nào. IPEF không đưa các điều chỉnh thuế quan hay các cam kết tiếp cận thị trường truyền thống, tạo ra sự do dự về việc lựa chọn các điều khoản thi hành. Các hiệp định thương mại có xu hướng không hiệu quả nếu không có các biện pháp ngăn chặn thuế quan trả đũa giữa các nước– việc thiếu các khía cạnh này sẽ chỉ khiến IPEF khó đạt được các mục tiêu của mình.

Hoa Kỳ cần nỗ lực nhiều hơn để ngăn chặn sức ảnh hưởng khu vực của Trung Quốc vì IPEF không mang lại những lợi ích khả thi như các điều chỉnh thuế quan, cách tiếp cận thị trường chung, xây dựng khả năng và hỗ trợ kỹ thuật trong khuôn khổ thương mại kỹ thuật số phát triển- trong khi tất cả những điểm trên đều có trong RCEP. IPEF nên thảo luận về tự do hóa, các cơ chế tuân thủ và các khuyến khích hữu hình để trở thành một khuôn khổ kinh tế nổi bật.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: IPEF, Hoa Kỳ, RCEP, Trung Quốc, cam kết thương mại