Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Đã có nhiều cuộc thảo luận trong thời gian gần đây về viễn cảnh đồng đô la Mỹ (USD) mất đi vị thế thống trị toàn cầu. Gần như trong tám thập kỷ qua, đồng USD đã thống trị danh mục đầu tư thương mại, tài chính và dự trữ toàn cầu của các ngân hàng trung ương trên toàn thế giới. Điều này không chỉ vì Mỹ là nền kinh tế lớn nhất thế giới (chiếm 24% GDP toàn cầu hiện nay so với 32% vào năm 1980) mà còn vì hãng tin Financial Times đã chỉ ra rằng thị trường hàng hóa (bao gồm cả dầu mỏ) dựa trên đồng USD và các công ty khoáng sản như gã khổng lồ quặng sắt Vale (nhà sản xuất quặng sắt và niken lớn nhất thế giới) đều giao dịch bằng USD.

Đồng USD cũng đóng một vai trò to lớn trong thương mại toàn cầu, thị trường vốn và nợ, củng cố hơn nữa vai trò là đồng tiền thống trị toàn cầu. Đồng USD còn được gọi là phương tiện tiền tệ vì nó thường được sử dụng làm trung gian để thực hiện giao dịch giữa hai loại tiền tệ khác, ví dụ như giữa đồng taka của Bangladesh (BDT) và đồng real của Brazil (BRL). Nếu một nhà nhập khẩu hàng hóa Brazil của Bangladesh muốn hoán đổi BDT lấy BRL, thì việc hoàn tất giao dịch qua USD sẽ rẻ hơn so với thực hiện trực tiếp.

Tuy nhiên, bất chấp các mối quan hệ kinh tế và thương mại hiện tại khiến đồng USD - đồng tiền thống trị nhất trong nền kinh tế toàn cầu, thì ngày càng có nhiều kêu gọi tránh xa việc dựa vào đồng USD trong thương mại và đồng tiền dự trữ. Ngày càng có nhiều quốc gia từ Brazil đến các quốc gia Đông Nam Á công khai nói về việc thay thế đồng USD bằng một đồng tiền đối thủ với tư cách là đồng tiền dự trữ tại các ngân hàng trung ương trên thế giới cũng như đồng tiền được sử dụng trong các giao dịch tài chính và thương mại toàn cầu.

Không chỉ các nhà lãnh đạo như Tổng thống Brazil - Luiz Lula hay Thủ tướng Malaysia - Anwar Ibrahim đang kêu gọi tránh xa đồng USD mà một Giám đốc điều hành doanh nghiệp - CEO Tesla Elon Musk đã cảnh báo rằng mối đe dọa phi đô la hóa là có thật. Ngay cả vào năm 1965, Valery Giscard d'Estaing, khi đó là Bộ trưởng Tài chính Pháp, cũng đã phản đối sức mạnh của đồng USD trong nền kinh tế toàn cầu và các đặc quyền tương ứng đi kèm với nó.

Đầu tháng 5 năm 2023, Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ - Jack Sullivan trong một bài phát biểu trước Viện nghiên cứu chính sách Brooking với chủ đề “đổi mới vai trò lãnh đạo kinh tế của Mỹ” đã dành một khoảng thời gian để nói về sự suy giảm sức mạnh kinh tế của Mỹ. Do đó, dựa theo tình hình thực tế, Sullivan kêu gọi “chúng ta tạo ra sự đồng thuận mới”, điều này sẽ có hiệu lực như một liên minh của các cường quốc dưới sự lãnh đạo của Mỹ, nhằm chống lại những quốc gia không tuân theo quy định, trước hết là Trung Quốc. Đối với tất cả các mục tiêu thực tế, chính sách kinh tế của Mỹ giờ đây chỉ đơn giản là đối đầu với Trung Quốc nhưng lại lấy lí do đảm bảo an ninh quốc gia.

Ngoài ra, Cựu Bộ trưởng Tài chính Mỹ - Larry Summers khi bình luận về tình hình kinh tế đang suy yếu của Mỹ đã trao đổi với hãng tin Bloomberg Television rằng thật “đáng lo ngại” khi Mỹ đang mất dần sức ảnh hưởng. Sau đó, ông nói thêm, “Ngày càng có nhiều sự chấp nhận về sự phân mảnh nền kinh tế toàn cầu và - thậm chí có thể còn rắc rối hơn - tôi ngày càng có cảm giác rằng Mỹ có thể không phải là sự lựa chọn tốt nhất để liên kết”.

Cũng có ý kiến ​​cho rằng, ngày càng có nhiều phản đối chống lại sự thống trị toàn cầu của đồng USD còn do Mỹ vũ khí hóa đồng tiền của mình trong các cuộc xung đột địa chính trị như đã xảy ra với Nga năm 2022. Cho đến nay, Mỹ và các đồng minh đã phong tỏa 300 tỷ USD tài sản của Nga, bao gồm cả dự trữ ngoại tệ. Điều này buộc Nga phải chuyển giao dịch sang các loại tiền tệ khác và tăng dự trữ vàng.

Ngay cả người phụ trách mảng đối ngoại của hãng tin Financial Times, Gideon Rachman, đã lưu ý trong một bình luận vào khoảng giữa tháng 4 năm 2023 rằng “Đồng USD đã đạt được uy tín quốc tế như một loại tiền tệ ‘trú ẩn an toàn’, giờ đây có vẻ kém an toàn hơn đối với những người lo sợ một ngày nào đó đồng USD có thể bị hậu quả của các cuộc xung đột địa chính trị với Washington”. Điều này có nghĩa là nếu các quốc gia không đồng ý với chính sách đối ngoại của Mỹ thì tài sản của họ bị tịch thu hoặc phong tỏa. Do đó, các quốc gia cần có những nơi thay thế để đặt tài sản của họ. Xu hướng sử dụng ưu thế của đồng USD để đạt được các mục tiêu địa chính trị của Mỹ hiện đang làm nảy sinh sự phản đối đối với nó.

Hôm 29 tháng 04, hãng tin The Economist cũng cho rằng “lạm phát cao, khó khăn địa chính trị và các biện pháp trừng phạt do Mỹ và các đồng minh của họ áp đặt đối với các quốc gia như Nga gần đây đã khiến những người hoài nghi về đồng USD một lần nữa lên tiếng”.

Tuy nhiên, các nghiên cứu cho rằng không có bằng chứng về các biện pháp trừng phạt tài chính đối với thành phần tiền tệ của danh mục dự trữ. Nguyên nhân có thể là do Mỹ phối hợp trừng phạt với các quốc gia khác, bao gồm cả các quốc gia có đồng tiền cũng được sử dụng làm dự trữ như EU, Anh, Nhật Bản và Canada. Do đó, các quốc gia tìm cách bỏ qua các lệnh trừng phạt thường có thể đa dạng hóa đối với vàng. Nhưng một hướng khả thi khác để đa dạng hóa dự trữ là hướng tới đồng nhân dân tệ Trung Quốc (CNY). Ngân hàng Trung ương Nga hiện nắm giữ gần một phần ba tổng dự trữ nhân dân tệ theo báo cáo của các ngân hàng trung ương trên thế giới.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) tiến hành Cơ cấu đầu tư dự trữ ngoại hối chính thức (COFER) vào cuối mỗi quý dựa trên dữ liệu tổng hợp của quý trước. Dữ liệu COFER cho quý 4 năm 2022 cho thấy đồng Nhân dân tệ của Trung Quốc chiếm 2,69% tổng số tiền thế giới được phân bổ. Trong cùng quý, đồng USD chiếm 58,38%, tiếp theo là đồng EUR 20,48%, JPY 5,50%, GBP 4,94%, CAD 2,37%, AUD 1,96% và CHF 0,23%. Nếu tính thêm đồng won Hàn Quốc (KRW) và đô la Singapore (SGD), rõ ràng Mỹ và các đồng minh của họ chiếm hơn 95% tổng danh mục dự trữ toàn cầu vào cuối năm 2022.

Đồng USD vẫn là dự trữ ngoại tệ chiếm ưu thế nhất mặc dù tỷ trọng của nó đã giảm từ 71,9% trong quý 1 năm 1999 xuống còn 58,38% trong quý 4 năm 2022. Dữ liệu chỉ ra rõ ràng rằng phần lớn sự dịch chuyển khỏi đồng USD đã hướng tới các loại tiền dự trữ phi truyền thống như CAD, AUD và các loại tương tự.

Người ta ước tính rằng tài sản và nợ được trả cho giao dịch quốc tế của Trung Quốc chỉ chiếm khoảng 4% tổng số toàn cầu. Trung Quốc cũng có những hạn chế về tài khoản vốn cản trở dòng vốn xuyên biên giới. Điều này có nghĩa là tiền không thể được tự do di chuyển vào hoặc ra khỏi đất nước. Ngoài ra, Trung Quốc có thặng dư tài khoản vãng lai, điều này dẫn đến các chính sách tài chính tích lũy đối với phần còn lại của thế giới chứ không phải đối với Trung Quốc. Tóm lại, Trung Quốc không có đủ tài sản và nợ được trả để tạo thành một sự thay thế đáng tin cậy cho đồng USD.

Mặc dù Trung Quốc đã trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới và trở thành quốc gia thương mại lớn, thiết lập quan hệ thương mại toàn diện với phần còn lại của thế giới, nhưng sự hội nhập tài chính của nước này với phần còn lại của thế giới vẫn còn ở giai đoạn sơ khai. Do đó, sự thay thế đồng đô la Mỹ bằng đồng nhân dân tệ của Trung Quốc không phải là điều gì quá nghiêm trọng. Tuy nhiên, khi sức mạnh kinh tế của Trung Quốc tiếp tục tăng lên, nó sẽ gây ảnh hưởng nhiều hơn đến tài chính và thương mại toàn cầu trong tương lai. Ngoài ra, khi khối lượng thương mại của Trung Quốc tiếp tục tăng, đặc biệt là với các thị trường mới nổi và các quốc gia đang phát triển, thì việc các quốc gia này sẵn sàng nắm giữ đồng Nhân dân tệ của Trung Quốc làm nguồn dự trữ cũng sẽ tăng lên.

Ngay cả đồng EUR, hiện chiếm 20,48% các loại tiền tệ dự trữ toàn cầu, cũng có những vấn đề đang diễn ra. Hãng tin The Economist đưa tin ngày 29 tháng 4 đã chỉ ra “Khu vực đồng euro rất mong manh và thị trường nợ của nó hầu hết bị phân mảnh giữa các quốc gia thành viên”. EU cũng không phải là một liên minh tài chính và rất hạn chế việc cung cấp các tài sản thế chấp an toàn như Trái phiếu Đức được ECB chấp nhận làm tài sản thế chấp cho các hoạt động tín dụng khiến đồng EUR trở nên kém hấp dẫn hơn. EU hiện đang phải đối mặt với những bất đồng chính trị nghiêm trọng tập trung vào cuộc xung đột Nga-Ukraine và các vấn đề kinh tế và chính trị khác ngăn cản sự hội nhập thành công với những tác động trong tương lai của đồng EUR.

Bất chấp sự suy giảm dần của quyền bá chủ kinh tế và chính trị toàn cầu của Mỹ, hầu hết các nhà phân tích tin rằng đồng USD sẽ không bị thay thế trong tương lai gần. Đơn giản là vì hiện tại không có bất kỳ loại tiền tệ thay thế nào để thay thế nó. Ngoài ra, nếu có sự sụt giảm trong các ngân hàng trung ương nước ngoài và các tổ chức tài chính khác đầu tư vào tín phiếu Kho bạc và chứng khoán Kho bạc Mỹ, điều đó chỉ có nghĩa là chính phủ Mỹ sẽ phải tìm các nguồn tài trợ thay thế mà không có bất kỳ ảnh hưởng nào đến tăng trưởng kinh tế của Mỹ.

Một trong những yếu tố chính làm giảm cổ phần đồng USD trong dự trữ của các ngân hàng trung ương có liên quan đến việc các ngân hàng trung ương thường bán đồng USD, đơn vị can thiệp có tính thanh khoản cao nhất để mua đồng tiền của chính họ khi có nhu cầu. Một sự can thiệp như vậy làm giảm dự trữ đồng USD. Ngoài ra, sự suy giảm dần dần không phải là sự sụp đổ và quá trình suy giảm diễn ra rất chậm.

90% giao dịch tài chính và thương mại toàn cầu hiện nay được thực hiện bằng đồng USD cùng với vị trí thống trị của nó là đồng tiền dự trữ, những nỗ lực thay thế nó sẽ gây ra những gián đoạn kinh tế toàn cầu mới trong trường hợp không có bất kỳ loại tiền tệ thay thế đáng tin cậy nào. Trên thực tế, hiện tại không có đồng tiền thay thế đáng tin cậy nào để thay thế đồng USD. Giảm đòn bẩy hệ thống kinh tế dựa trên nợ USD toàn cầu cũng sẽ là một quá trình cực kỳ khó khăn khiến cho việc phi đô la hóa trở thành một đề xuất phi thực tế.

Các cuộc trao đổi về sự suy giảm của đồng USD đã được phóng đại khá nhiều rằng: miễn là có một hệ thống tiền tệ hoặc nền kinh tế khác sẵn sàng nâng tầm phạm vi quốc tế của đồng USD với khả năng chuyển đổi hoạt động tự do, cho phép các dòng tài chính và thương mại toàn cầu tiếp tục trôi chảy cũng như sẵn sàng đảm nhận toàn bộ trách nhiệm của một đồng tiền dự trữ. Tuy nhiên, hãng tin Economist (đưa tin ngày 29 tháng 4) đã chỉ ra rằng “Mặc dù việc chuyển đổi sang một hệ thống tiền tệ đa cực không phải là sắp xảy ra, nhưng nó có thể xảy ra vào cuối thế kỷ này khi thị phần của Mỹ trong nền kinh tế thế giới bị thu hẹp lại”.

Nguồn: Finacial Express

Từ khóa: thống trị, USD, toàn cầu, thay thế, lung lay, thực tế, Mỹ, Trung Quốc