Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Nhiều người ở Đông Nam Á đang chịu các ảnh hưởng của hiện tượng El nino, khi chính phủ khu vực đối phó với với những đợt nắng nóng chưa từng có. Điển hình là hóa đơn tiền điện tăng cao đối với nhiều gia đình đang cố gắng chống lại sức nóng.

Điều này đặt ra câu hỏi về những gì có thể làm để giải quyết vấn đề. Trong khi đó, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (Asean) dường như đang tụt lại phía sau so với thế giới phát triển trong thị trường mua bán carbon và cũng đang triển khai thuế carbon.

Liên minh châu Âu đã đưa một kế hoạch đầy tham vọng: thuế biên giới carbon sẽ có hiệu lực vào năm 2026 và đã yêu cầu các công ty phải tiết lộ lượng phát thải của hàng hóa nhập khẩu. Trong khi tham vọng có thể chưa đạt được hiệu quả đối với các nền kinh tế ASEAN, thuế carbon toàn khu vực đã bị quá hạn từ lâu để mở đường cho việc giảm nhanh lượng phát thải nhằm bảo vệ môi trường và thúc đẩy tăng trưởng xanh.

Năm 2019, Singapore trở thành quốc gia tiên phong ở Đông Nam Á khi áp đặt mức thuế carbon là 5 SGD/tấn (3,7 USD/tấn), bao gồm 80% khí thải nhà kính của nước này. Singapore đang trên đà đạt đỉnh cao lượng khí thải trước năm 2030 và đã giảm mục tiêu khí thải carbon của mình cho năm 2030 xuống còn 60 triệu tấn, so với khoảng 65 triệu tấn trước đây. Rất tiếc, sự thiếu hiệu quả từ các quốc gia công nghiệp hàng đầu khác ở ASEAN khác đã làm ảnh hưởng đến tiến trình của Singapore đối với việc hạ nhiệt lượng khí thải trong khu vực này.

Báo cáo về biến đổi khí hậu của các quốc gia ASEAN đề xuất thuế carbon khu vực có thể tác động tích cực lên nền kinh tế nếu doanh thu được phân bổ đồng đều. Báo cáo cũng kêu gọi một hệ thống quản lý, báo cáo và xác minh phù hợp nhằm hỗ trợ xác định mức phát thải trong tất cả các ngành.

Bất chấp những phát hiện, kế hoạch đánh thuế carbon của Indonesia là 2,1 USD/tấn đối với các nhà máy than đã bị hoãn một lần. Malaysia và Thái Lan đã cam kết áp dụng thuế carbon để đáp ứng mục tiêu net-zero lần lượt vào các năm 2050 và năm 2065, nhưng không có mốc thời gian rõ ràng.

Trong khi Việt Nam đánh thuế bảo vệ môi trường đối với các nhà sản xuất và nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch, vẫn chưa công bố mức thuế carbon chính thức mặc dù là một trong những quốc gia dễ bị tổn hại nhất trên thế giới trước tác động của biến đổi khí hậu. Brunei có trữ lượng dầu mỏ nhiều nhất Đông Nam Á vẫn chưa công bố bất kỳ sáng kiến nào về thuế carbon.

Đồng thời, Philippines vẫn là quốc gia ASEAN duy nhất không có mục tiêu net-zero rõ ràng mặc dù quốc gia này có kế hoạch chương trình năng lượng tái tạo nhằm chuyển mạng lưới điện sang sử dụng 50% năng lượng tái tạo vào năm 2040. Cả thuế carbon lẫn thị trường định giá carbon đều vẫn chưa tồn tại.

Trong khi không phổ biến trong nhiều ngành công nghiệp, thuế carbon là một điều bất đắc dĩ để làm nghiêng cán cân trong cuộc chiến chống lại biến đổi khí hậu theo hướng có lợi cho chúng ta, thay vì thị trường mua bán carbon tương đối yếu và phần lớn là tự nguyện. Cả hai đều đóng vai trò trong việc đạt được các mục tiêu về khí hậu, nhưng phần lớn các quốc gia ASEAN có vẻ quá dễ dàng khi tin tưởng rằng chỉ dựa vào mua bán carbon có thể mang lại lợi ích.

Chưa chắc là thị trường carbon có thể dự đoán tốt hơn về mức giá hợp lý cho thiệt hại môi trường và giám sát độc lập các tác động của các dự án hơn là chính phủ được hỗ trợ bởi các dữ liệu và tư vấn toàn diện với tất cả các bên liên quan trong xã hội.

Một cuộc điều tra chung gần đây của tờ The Guardian, tuần báo Die Zeit của Đức và nhóm điều tra SourceMaterial đã phơi bày những lỗ hổng tiềm ẩn và các dự án mua bán carbon quy mô lớn trên toàn thế giới không hiệu quả, nhiều dự án được thúc đẩy bởi Verra, nhà cung cấp tín dụng carbon lớn nhất thế giới. Đã phát hiện ra các khoản đầu tư của Disney, Shell, Gucci và các những tập đoàn lớn khác vào các khoản tín dụng carbon của Verra phần lớn là vô giá trị và không có hiệu quả trong việc ngăn chặn phá hoại rừng nhiệt đới.

Các bằng chứng cũng được tìm thấy về việc cộng đồng địa phương bị cưỡng chế trục xuất tại một dự án bù đắp carbon dựa vào việc trồng cây gây rừng do Disney tài trợ và được điều hành bởi Tổ chức Bảo tồn Quốc tế ở Amazon tại Peru, dẫn tới việc giám đốc điều hành Verra, David Antonioli từ chức. Điều này đã làm lung lai niềm tin vào công ty và ngành mua bán carbon.

Đây là những vấn đề mà thị trường mua bán carbon ASEAN có thể đối mặt. Do đó, cần có sự hợp tác nhiều hơn nữa về các tiêu chuẩn đánh giá và việc trao đổi các quy định để cải thiện cơ chế định giá. Tuy nhiên, thuế carbon đủ cao và mức tăng đều hằng năm vẫn sẽ là yếu tố thay đổi cục diện lớn nhất (the biggest game-changer).

Sự can thiệp thành công vì kết quả tốt đẹp toàn cầu từ các quy định quyết đoán của chính phủ. Không có phương pháp thưởng – phạt khiến việc sở hữu các xe động cơ đốt trong trở nên tốn kém và bất tiện hơn nhiều, xe điện sẽ không phổ biến ở Trung Quốc, Châu Âu và Hoa Kỳ.

Nếu các công ty tránh nộp thuế carbon, họ sẽ phải đầu tư vào tăng trưởng xanh như là nguồn năng lượng sạch nhằm giúp giảm lượng khí phát thải. Về mặt này, các quốc gia ASEAN có thể hưởng lợi từ các nhà đầu tư và bí quyết kỹ thuật của Trung Quốc đễ hỗ trợ phát triển năng lượng sạch. Các khoản thu từ thuế carbon bổ sung trong khu vực có thể quản lý bởi Hội đồng độc lập nhằm đảm bảo được đưa vào quỹ “tổn thất và thiệt hại” để đầu tư vào các sáng kiến xanh.

Để tạo ra một trung tâm kinh tế thịnh vượng và bền vững, ASEAN cần một chiến lược thuế carbon nhất quán, trong đó mỗi chính phủ khu vực tự xác định mức thuế của riêng mình. Không có thời gian để lãng phí.

Nguồn: South China Morning Post

Từ khóa: biến đổi khí hậu, ASEAN, thuế carbon, phát thải, tăng trưởng xanh