Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Cần phải cải cách WTO vì nó không đại diện cho lợi ích của các quốc gia khu vực Nam bán cầu

Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đóng vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho toàn cầu hóa kinh tế và thúc đẩy tự do hóa thương mại toàn cầu kể từ khi được thành lập vào năm 1995 với tư cách là một tổ chức toàn cầu quản lý thương mại quốc tế.

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, WTO đã phải đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm cả những lời chỉ trích về sự thiếu công bằng, minh bạch và hiệu quả. Những nỗ lực trong quá khứ nhằm tạo ra sự công bằng và minh bạch trong nhiệm vụ vẫn chỉ là những lời hoa mỹ. Vòng Phát triển Doha năm 2001, Bali Package năm 2013, Nairobi Package năm 2015 và Sáng kiến ​​Tuyên bố chung năm 2017 đã thất bại trong việc giải quyết các mối quan tâm cốt lõi của các thành viên WTO, đặc biệt là các nền kinh tế đang phát triển.

Sự trỗi dậy của các chủ nghĩa khác

Hai thập kỷ qua đã chứng kiến ​​sự trỗi dậy mạnh mẽ của các khối khu vực và quan hệ đối tác song phương và ba bên. Xu hướng mới nổi đã đe dọa tính phù hợp của WTO và làm dấy lên lo ngại về một hệ thống thương mại đa phương đang bị xói mòn.

Quan hệ đối tác song phương, cụ thể hơn là theo đuổi các hiệp định thương mại song phương, đã đạt được xung lực trong những năm gần đây. Nhiều quốc gia đã theo đuổi quan hệ đối tác thương mại song phương để đảm bảo lợi ích kinh tế quốc gia của họ, thích thoát khỏi khuôn khổ đa phương của WTO. Tương tự, các hiệp định thương mại khu vực, chẳng hạn như Liên minh châu Âu (EU), Hiệp định toàn diện và tiến bộ về quan hệ đối tác xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Khu vực thương mại tự do lục địa châu Phi (AfCFTA), cũng đã phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây. Các quan hệ đối tác thương mại này thúc đẩy hội nhập khu vực và làm sâu sắc thêm quan hệ kinh tế giữa các nước thành viên bên ngoài phạm vi hoạt động của WTO.

Trong khi quan hệ đối tác kinh tế song phương và các hiệp định thương mại khu vực tạo điều kiện tăng cường tiếp cận thị trường có mục tiêu và giảm thuế quan, sự gia tăng này làm dấy lên lo ngại về các tác động tiêu cực tiềm ẩn đối với các nền kinh tế nhỏ hơn, quá trình khu vực hóa của các quy tắc thương mại toàn cầu, chuyển hướng thương mại, loại trừ các quốc gia không phải là thành viên và sự gắn kết tổng thể trong luật thương mại quốc tế. Do đó, sự trỗi dậy của chủ nghĩa song phương và các khối khu vực sẽ thách thức hệ thống thương mại đa phương và làm suy yếu các nguyên tắc công bằng, minh bạch và hiệu quả vốn đang hiện hữu trong WTO. Xu hướng lựa chọn các cơ chế thương mại song phương, ba bên, đơn phương và khu vực ngày càng tăng này cho thấy sự ngờ vực ngày càng tăng của các quốc gia đối với hệ thống thương mại toàn cầu được thành lập theo WTO.

Cải cách và định hình lại trật tự toàn cầu

Cải cách WTO là một nhiệm vụ to lớn đòi hỏi một cách tiếp cận đa diện nhưng gắn kết và phối hợp để giải quyết vô số vấn đề của tổ chức, bao gồm tính minh bạch trong hoạt động, cơ chế giải quyết tranh chấp và quy trình đàm phán đáng tin cậy. Nỗ lực này kêu gọi một cách tiếp cận toàn diện, xem xét các lợi ích và nhu cầu đa dạng, đặc biệt đối với các nước đang phát triển. Để bắt đầu, các cải cách của WTO phải đảm bảo các nước đang phát triển có tiếng nói quan trọng trong quá trình ra quyết định và các mối quan tâm về các vấn đề như trợ cấp văn hóa, sở hữu trí tuệ, v.v. và được giải quyết thỏa đáng.

Tăng cường mối liên kết giữa các tổ chức đa phương sẽ là công cụ để gắn kết nhiệm vụ của WTO với các mục tiêu toàn cầu rộng lớn hơn, chẳng hạn như Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs), và thúc đẩy cách tiếp cận toàn diện và toàn diện hơn đối với thương mại quốc tế. Hợp tác với các tổ chức đa phương như Liên Hợp Quốc và các cơ quan chuyên môn cũng rất quan trọng đối với chương trình cải cách WTO. Sự phối hợp giữa các thể chế đa phương sẽ đảm bảo một cách tiếp cận nhất quán và hướng tới cách tiếp cận đối với quản trị kinh tế toàn cầu.

Một lĩnh vực quan trọng đòi hỏi phải cải cách trong WTO là sự công bằng. Hệ thống hiện tại thường bị chỉ trích vì thiên vị các nước phát triển hơn các nước đang phát triển, dẫn đến sự mất cân bằng trong quan hệ thương mại toàn cầu.

Các nước đang phát triển thường phải đối mặt với những thách thức do các rào cản thương mại, thiếu cơ sở hạ tầng và hạn chế về năng lực. Thông qua việc cải cách WTO để thúc đẩy  sự bình đẳng của tất cả các quốc gia, bất kể quy mô và quyền đàm phán, cần có một sân chơi bình đẳng và cơ hội bình đẳng để tham gia vào các cuộc đàm phán thương mại toàn cầu.

Một WTO công bằng sẽ ngăn chặn việc các nền kinh tế nhỏ hơn bị gạt ra bên lề và thúc đẩy một hệ thống thương mại toàn cầu công bằng và toàn diện hơn. Điều quan trọng là cải cách WTO sẽ giải quyết được tình trạng phân mảnh và chuyển hướng thương mại do các khối khu vực gây ra.

Chương trình cải cách của WTO cũng sẽ cung cấp một bước đệm trong việc tăng cường tính minh bạch trong quản trị thương mại toàn cầu. Các quy trình ra quyết định trong tổ chức ngày càng thu hút sự chỉ trích vì tính không rõ ràng và sự tham gia hạn chế của các nước đang phát triển và các bên liên quan khác. Sự thiếu minh bạch này làm suy yếu tính hợp pháp của WTO và làm xói mòn lòng tin giữa các thành viên. Tính minh bạch trong WTO sẽ giúp tổ chức lấy lại sự chấp nhận và tin tưởng lớn hơn với tư cách là một thể chế đa phương dựa trên tính minh bạch, quản trị tốt và trách nhiệm giải trình trước thực tế đang thay đổi của thương mại quốc tế.

Trong những năm gần đây, cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO ngày càng bị chỉ trích do phải đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự chậm trễ trong việc giải quyết tranh chấp và thực thi phán quyết. WTO thiếu một cơ chế giải quyết tranh chấp linh hoạt dẫn đến tính hiệu quả của tổ chức. Bằng cách hợp lý hóa và nâng cao hiệu quả của quy trình giải quyết tranh chấp, WTO có thể cung cấp một cơ chế đáng tin cậy và hiệu quả để giải quyết các tranh chấp thương mại, giảm động cơ khuyến khích các quốc gia sử dụng các hiệp định song phương hoặc khu vực. Ngoài ra, bằng cách mang lại những kết quả hữu hình trong việc tạo thuận lợi cho thương mại, dịch vụ và thương mại điện tử, WTO có thể chứng minh tính phù hợp và hiệu quả của mình trong việc giải quyết các yêu cầu và thương mại quốc tế của thế kỷ 21.

Hơn nữa, WTO cũng nên xem xét việc kết hợp các cân nhắc về vấn đề môi trường và xã hội vào các quy tắc và quy định của mình. Biến đổi khí hậu, tiêu chuẩn lao động và phát triển bền vững là những thách thức toàn cầu quan trọng ảnh hưởng đến thương mại quốc tế.

Việc đưa các điều khoản thúc đẩy tính bền vững về môi trường, trách nhiệm xã hội và thực hành lao động công bằng vào khuôn khổ của WTO có thể giúp đảm bảo rằng thương mại góp phần vào sự phát triển bền vững và mang lại lợi ích cho tất cả các bên liên quan. Tuy nhiên, thật không công bằng khi các quốc gia đang phát triển như Ấn Độ, Nam Phi, Brazil, v.v. phải gánh chịu những nghĩa vụ này khi thế giới phát triển tự xây dựng dựa trên các tiêu chuẩn lao động lỏng lẻo, tácđộng đến khí hậu quá mức, và phát triển nhanh nhưng không bình đẳng và tăng trưởng kinh tế không bền vững. Chương trình cải cách của WTO phải bao gồm nguyên tắc “Trách nhiệm chung nhưng có phân biệt”, như được đề xuất bởi Hiệp định Paris, vì thương mại quốc tế bình đẳng và công bằng.

Dưới cương vị chủ tịch G20, Ấn Độ đã cam kết đưa ra tiếng nói cho các quốc gia đang phát triển, những nước phải đối mặt với “hậu quả bi thảm” của sự thất bại trong quản trị toàn cầu. Trớ trêu thay, G20 bắt đầu cuộc hành trình của mình vào năm 1999, sau cuộc khủng hoảng tài chính châu Á, như một diễn đàn để thảo luận về các vấn đề kinh tế và tài chính toàn cầu. Do đó, thời điểm G20 mang đến cho Ấn Độ cơ hội thúc đẩy chương trình hành động toàn cầu nhằm cải cách WTO và thực hiện lời hứa đại diện cho lợi ích của khu vực Nam bán cầu trong các cấu trúc quản trị toàn cầu.

Nguồn: ORF

Từ khóa: WTO, cải cách WTO, công bằng, minh bạch