Đánh giá tác động của Chiến tranh thương mại Trung Quốc-Mỹ

Có phải việc “ăn miếng trả miếng” trong thuế quan đã khiến nền kinh tế Trung Quốc và Mỹ đã tách rời nhau?

trade war

Cuộc chiến tranh thương mại Trung Quốc- Mỹ là xung đột thương mại lớn nhất trong lịch sử hiện đại. Cuộc chiến do Tổng thống lúc bấy giờ là Donald Trump phát động cách đây gần 5 năm, nhằm gây áp lực buộc Bắc Kinh phải thay đổi các hoạt động thương mại không công bằng và tách Mỹ ra khỏi nền kinh tế Trung Quốc.

Mặc dù ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy việc thuế quan tăng cao đã gây ra tác hại đáng kể cho người tiêu dùng, sản lượng sản xuất và việc làm của Mỹ mà không tạo ra đòn bẩy mong muốn đối với Trung Quốc, nhưng vẫn chưa rõ cuộc chiến thương mại đã tác động đến quan hệ kinh tế Trung Quốc-Mỹ ở mức độ nào hay đã thành công trong việc tách hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Nhìn sâu hơn về quan hệ thương mại và đầu tư Trung Quốc-Mỹ cho thấy cuộc chiến thương mại có thể đã mang lại một số thay đổi tinh tế đối với các mô hình thương mại hiện tại, mặc dù những tác động lâu dài của nó vẫn còn phải quan sát thêm.

Về khía cạnh thương mại, tổng giá trị nhập khẩu của Mỹ từ Trung Quốc đã giảm từ 38,27 tỷ đô la vào tháng 3 năm 2018 xuống còn 32,95 tỷ đô la vào tháng 1 năm 2020 và cũng chỉ đánh giá là dần phục hồi. Nhập khẩu các sản phẩm của Trung Quốc chịu mức thuế cao nhất của Mỹ, tập trung chủ yếu vào các sản phẩm trung gian và tư liệu sản xuất, đã giảm mạnh nhất, trong khi nhập khẩu hàng hóa phi thuế quan của Mỹ, chủ yếu bao gồm các sản phẩm tiêu dùng, phần lớn được bảo vệ khỏi các tác động đó.

Mô hình này nhìn chung phù hợp với phát hiện của một nghiên cứu gần đây cho thấy căng thẳng chính trị và kinh tế ở Trung Quốc-Mỹ. Các mối quan hệ trong giai đoạn trước đại dịch, bao gồm cả những mối quan hệ do chiến tranh thương mại gây ra, đã có tác động tiêu cực đến quan hệ thương mại song phương, ít nhất là trong ngắn hạn.

Hơn nữa, những căng thẳng như vậy đã ảnh hưởng không tương xứng đến các ngành công nghiệp vốn có tính hội nhập cao với thị trường Trung Quốc. Không chỉ các ngành có mức độ tích hợp chuỗi cung ứng cao với Trung Quốc - chẳng hạn như phụ tùng ô tô và phần cứng CNTT - bị áp thuế cao hơn, mà việc tăng thuế cũng có tác động tiêu cực, lâu dài đối với hàng nhập khẩu của Mỹ từ các ngành này.

Nói cách khác, bất chấp sự gia tăng liên tục trong tổng thể ngành thương mại giữa Trung Quốc-Mỹ, thuế quan có thể có những tác động khác nhau đối với các lĩnh vực khác nhau của hai nền kinh tế, trong đó những lĩnh vực chịu rủi ro thuế quan nhiều nhất phải chịu tổn thất chi phí lớn nhất.

Rủi ro gia tăng do chiến tranh thương mại tạo ra cũng tăng dự đoán rằng các tập đoàn đa quốc gia (MNCs) có thể đang ngày càng chuyển sản xuất từ Trung Quốc trở lại Mỹ hoặc sang các nước thứ ba để giảm thiểu khả năng dễ bị tổn thương trước các rủi ro địa chính trị và kinh tế.

Nhiều tin tức về việc các công ty công nghệ lớn như Apple hay Samsung chuyển sản xuất từ Trung Quốc sang các quốc gia thân thiện. Tuy nhiên, các cuộc khảo sát gần đây về các MNC có trụ sở tại Trung Quốc chỉ ra một bối cảnh phức tạp hơn nhiều.

Ví dụ, Khảo sát Môi trường Kinh doanh Trung Quốc (BCS) hàng năm do Phòng Thương mại Hoa Kỳ tại Trung Quốc (AmCham) thực hiện vào năm 2022 cho thấy Trung Quốc vẫn là điểm đến kinh doanh hàng đầu của nhiều thành viên, mặc dù hầu hết các công ty không báo cáo về khoản đầu tư mới nào trong năm. Đây là một mô hình mà phần lớn phù hợp với mô hình được báo cáo trong BCS Trung Quốc năm 2020.

Tương tự, Khảo sát về niềm tin kinh doanh năm 2022 do Phòng Thương mại Liên minh Châu Âu tại Trung Quốc công bố cho thấy bất chấp sự gián đoạn chuỗi cung ứng do chiến tranh thương mại và đại dịch gây ra, các công ty Châu Âu vẫn duy trì giao ước với thị trường Trung Quốc trong suốt năm 2021. Vào tháng 2 năm 2022, chỉ 11% số người được hỏi báo cáo rằng họ đang cân nhắc chuyển ra khỏi Trung Quốc, tăng lên 23% vào tháng 4 năm 2022. Ngoài ra, khoảng 2/3 số người được hỏi đã xếp Trung Quốc trong số 3 điểm đến đầu tư hàng đầu của họ, đặc biệt là trong các lĩnh vực như hóa dầu, hóa chất, và tinh chế.

Một cuộc khảo sát khác gần đây với hơn 400 công ty con của MNC có trụ sở tại Trung Quốc được thực hiện vào cuối năm 2021 cho thấy rằng chỉ 5,35% công ty chuyển hoạt động sản xuất hoặc tìm nguồn cung ứng ra bên ngoài Trung Quốc, với 63,46% công ty cho biết họ chưa cân nhắc chuyển đến các điểm đến khác, và 30,20% khác trả lời rằng họ đang xem xét di dời nhưng chưa thực hiện bất kỳ hành động nào.

Thật thú vị, các công ty phụ thuộc nhiều vào việc tìm nguồn cung ứng từ thị trường địa phương Trung Quốc có xu hướng ít có khả năng chuyển đổi nhà cung cấp hoặc di dời sản xuất, bởi vì công ty đã gắn bó chặt chẽ với mạng lưới nhà cung cấp địa phương, điều này làm tăng sức ì của tổ chức. Họ cũng ít có khả năng phản đối cuộc chiến thương mại hơn, vì họ có các lựa chọn bên ngoài giúp giảm khả năng bị tổn thương trước sự hạn chế thương mại Trung Quốc-Mỹ.

Nhìn chung, trong khi nhiều thứ vẫn còn thay đổi, bằng chứng sơ bộ chỉ ra rằng cuộc chiến thương mại có thể có tác động tức thời, có sắc thái và ngắn hạn đối với quan hệ thương mại song phương.

Ngược lại, quy mô của thị trường Trung Quốc và các mối quan hệ mà các công ty nước ngoài đã thiết lập với các công ty Trung Quốc trong những năm qua có thể làm giảm khả năng xảy ra những thay đổi nhanh chóng và quy mô lớn trong quan hệ đầu tư, mặc dù vị trí của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng toàn cầu và Đông Á sẽ có khả năng không còn giống như trước đây. Những gì chúng ta đang chứng kiến là sự tái cấu trúc dần dần quan hệ về thương mại, đầu tư và chuỗi cung ứng giữa Mỹ -Trung, những tác động lâu dài của chúng vẫn đang diễn ra.

Nguồn: The Diplomat

Từ khóa: quan hệ thương mại Mỹ- Trung; chiến tranh thương mại