Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Các chuỗi sản xuất quốc tế siêu cạnh tranh từ lâu đã là đặc trưng của các nền kinh tế châu Á giờ đây phải đối mặt với sự thay đổi chính trị quan trọng.

Mối quan hệ kinh tế Trung Quốc- Hoa Kỳ được quan tâm nhiều nhất trong hơn 40 năm qua. Cho đến nay, hội nhập kinh tế của hai quốc gia được định hình là quan hệ đối tác đôi bên cùng có lợi. Các khoản đầu tư nước ngoài vào Trung Quốc đã tạo ra hàng triệu việc làm lần đầu tiên trong lĩnh vực sản xuất và sau đó là lĩnh vực dịch vụ, thúc đẩy quá trình xóa đói giảm nghèo, công nghiệp hóa và hiện đại hóa tại Trung Quốc. Từ năm 1978- 2021, hơn 770 triệu người Trung Quốc đã thoát nghèo.

Trong khi đó, Trung Quốc đã chuyển doanh thu xuất khẩu khổng lồ từ động cơ sản xuất vào dự trữ ngoại hối bằng đồng đô la, ổn định tỷ giá cạnh tranh của Trung Quốc và duy trì nhu cầu hàng nhập khẩu giá rẻ của người tiêu dùng Mỹ.

Không có gì ngạc nhiên, khi Trung Quốc đã tự hiện đại hóa, các nhà đầu tư Trung Quốc (và nhà đầu tư nước ngoài ở Trung Quốc) cuối cùng đã bắt đầu khai thác lợi thế cạnh tranh của các nước châu Á theo cách lớn hơn. Hiện đại hóa và tiến bộ công nghệ đã tạo không gian sản xuất cho các nước khác. Một thống kê cho biết hơn 60% khối lượng hàng hóa và khoảng 1/3 giá trị mậu dịch trên thế giới là thông qua Biển Đông, điều này phản ánh các chuỗi sản xuất hội nhập cao tại khu vực châu Á.

Tái cân bằng mối quan hệ Trung Quốc- Hoa Kỳ

Mối quan hệ kinh tế Trung Quốc- Hoa Kỳ bắt đầu căng thẳng từ cuối những năm 1990 và đầu những năm 2000, khi những cáo buộc về các chính sách trọng thương của Trung Quốc khiến các nước tranh cãi về nỗ lực cần thiết phải tái cân bằng mối quan hệ. Khi đó, Trung Quốc đã bị cáo buộc thao túng tỷ giá hối đoái và đẩy nhanh quá trình phi công nghiệp ở Hoa Kỳ. Vào thời điểm đó, một phần mục tiêu là để tái cân bằng mối quan hệ Mỹ- Trung nhằm thúc đẩy hàng Mỹ xuất khẩu mạnh sang Trung Quốc hơn, thay vì chia rẽ sâu sắc.

Phá vỡ mối quan hệ xét về mặt kinh tế là sự phá hủy ảnh hưởng lẫn nhau. Nếu mối quan hệ bị cắt đứt, chính sách giảm nghèo và động lực hiện đại hóa của Trung Quốc sẽ bị đình trệ và kinh tế Mỹ sẽ mất kiểm soát nếu nguồn cung nợ và sản phẩm giá rẻ của Mỹ bị cạn kiệt.

Bước vào thế kỷ 21, hội nhập kinh tế quốc tế dường như đã đạt đỉnh, nhưng căng thẳng cũng tăng cao, do những mầm mống của chủ nghĩa dân túy đã được gieo trồng. Các học giả lưu ý hiện tượng những nước thất bại trong tiến trình toàn cầu hóa đã tham gia vào các đảng và chính trị gia dân túy, những người lên nắm quyền nhờ vào sự bất bình đẳng, sự bất ổn và sự bất mãn ngày càng tăng đối với tiến trình toàn cầu hóa.

Hoa Kỳ không phải ngoại lệ. Trong giai đoạn đầu của toàn cầu hóa, các chính sách thương mại và đầu tư của Mỹ đã phản ánh sự chấp nhận sâu sắc về sự phụ thuộc lẫn nhau với Trung Quốc- do vậy, những nỗ lực thay đổi sẽ tốt là chia rẽ hoàn toàn. Mọi thứ đã thay đổi bắt đầu từ năm 2016, với áp lực dân túy và luận điệu chống đối Trung Quốc gia tăng. Từ năm 2017, trước những cáo buộc mới về thao túng tiền tệ, chính quyền mới đắc cử của Tổng thống Donald Trump đã tăng cường những biện pháp trả đũa, bao gồm áp thuế trên diện rộng đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc.

Một khác biệt lớn so với những bất đồng trước đây giữa hai quốc gia là các vấn đề kinh tế hiện đang ngày càng gắn liền với những lo ngại về an ninh quốc gia. Sự phát triển vượt bậc về kinh tế và công nghệ của Trung Quốc ngày càng bị Hoa Kỳ xem là mối đe dọa an ninh quốc gia. Tháng 12/2017, Chiến lược An ninh Quốc gia Mỹ được Quốc hội ủy quyền đã tuyên bố “một kỷ nguyên mới về cạnh tranh chiến lược.” “Đối thủ” và “cạnh tranh chiến lược” là một trong những từ được sử dụng để mô tả đối tác kinh tế từng thân thiết một thời.

Cuộc chiến thuế quan nhanh chóng nhường chỗ cho các biện pháp chính sách mạnh mẽ hơn. Tháng 8/2022, chính quyền ông Biden đã thông qua Đạo luật CHIPS và Khoa học của Hoa Kỳ, đạo luật hứa hẹn sẽ thúc đẩy hoạt động sản xuất chip bán dẫn trong nước, đồng thời cũng ngăn chặn sự phát triển vượt trội của Trung Quốc (và châu Á) trong lĩnh vực này. Tờ thông tin của Nhà Trắng đã ghi chú như sau:

Tháng 10/2022, Hoa Kỳ đã đưa ra các biện pháp kiểm soát xuất khẩu có ảnh hưởng sâu rộng, được ban hành nhằm ngăn chặn sự tiếp cận của Trung Quốc đối với chip bán dẫn và thiết bị sản xuất chip. Tháng 11/2022, Ủy ban Truyền thông Liên bang Hoa Kỳ đã quyết định cấm nhập khẩu hoặc bán một số sản phẩm công nghệ nhất định từ Trung Quốc- sản phẩm được cho là gây rủi ro bảo mật cho cơ sở hạ tầng quan trọng của Mỹ.

Những biện pháp này là một phần của nhiều biện pháp hiện được gọi là “cuộc chiến công nghệ” giữa Trung Quốc- Hoa Kỳ, cho thấy quyết tâm tách khỏi Trung Quốc của Mỹ; đồng thời, có khả năng buộc một loạt các chủ thể kinh tế, không chỉ tại hai cường quốc mà còn các nước khác trên thế giới phải nghĩ lại và điều chỉnh sự tham gia của họ trong chuỗi giá trị quốc tế mà có sự góp mặt của Trung Quốc.

Rạn nứt trong mối quan hệ Mỹ- Trung?

Các biện pháp chính sách của Mỹ gần đây đang tạo ra những ảnh hưởng lan tỏa vượt ra ngoài các công ty Hoa Kỳ và các nhà đầu tư từ các nước khác dự kiến họ sẽ bị buộc phải chọn giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc. Tờ Financial Times đã đưa tin về một ví dụ:

Trước các lệnh trừng phạt và biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ, các quá trình quyết định tương tự đang diễn ra ở các tập đoàn đa quốc gia lớn trên khắp thế giới.

Về phía Trung Quốc, Kế hoạch 5 năm lần thứ 14 của nước này đã nhấn mạnh chiến lược “lưu thông kép” của mình. Kế hoạch của Trung Quốc dự kiến vẫn mở cửa với thế giới (“sự lưu thông quốc tế lớn”), đồng thời cũng phát triển thị trường trong nước của mình (“sự lưu thông trong nước lớn”). Với chính sách hiện đại hóa kinh tế, hàng triệu người đã thoát nghèo trong 4 thập kỷ qua giờ đây đã trở thành một phần của tầng lớp trung lưu sôi động tại thị trường Trung Quốc rộng lớn và đang phát triển. Tiếp tục xây dựng dựa trên những thành tựu này và củng cố nền độc lập và khả năng phục hồi của Trung Quốc dường như là trọng tâm của kế hoạch mới.

Nếu sự chia rẽ không kết thúc, một loạt các công ty trong và ngoài hai cường quốc này sẽ điều chỉnh theo những cách gây ra chi phí kinh tế đáng kể. Các chuỗi sản xuất quốc tế từng được ca ngợi nhiều và siêu cạnh tranh- đặc trưng cho sức mạnh sản xuất tại các nền kinh tế châu Á- hiện đang đối mặt với sự thay đổi về mặt chính trị với chi phí kinh tế và lợi ích kèm theo. Rõ ràng các quyết định đầu tư như vậy có thể là lợi ích cho một số nền kinh tế châu Á như Indonesia, Philippines và Việt Nam- những nước tận dụng lợi thế của việc tái tổ chức.

Một số nhà phân tích cũng khẳng định rằng quá trình chia rẽ tốn kém cũng có thể tạo ra một môi trường an ninh yếu hơn. Hội nhập và sự phụ thuộc kinh tế lẫn nhau, thể hiện qua các chuỗi cung ứng được kết nối sâu, nay được xem là không phù hợp với cuộc xung đột. Trong khi việc rạn nứt mối quan hệ có thể làm xáo trộn các mối quan tâm chung.

Cuối cùng, những thay đổi sâu rộng này không hẳn làm đảo ngược tiến trình toàn cầu hóa, nhưng chắc chắn nó có thể làm quá trình này chậm lại- gây tác động về mặt chính trị- vốn đã sản sinh ra chủ nghĩa dân túy và chủ nghĩa bảo hộ. Các quốc gia sẽ thích ứng như thế nào với sự thay đổi của môi trường kinh tế, chính trị, công nghệ và an ninh trong thập kỷ này vẫn chưa có lời đáp. Tuy nhiên, rõ ràng việc tìm kiếm tính hiệu quả và nhu cầu tiết giảm chi phí sẽ mở rộng ra cả khu vực tư và công, khi chính phủ, công ty và các bên liên quan kinh tế khác sẽ phải hoạt động trong một giai đoạn phát triển không chắc chắn và có thể chậm hơn.

Nguồn: The Diplomat

Từ khóa: quan hệ Mỹ- Trung, công nghệ, thuế quan