Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Số phận của toàn cầu hóa là gì? Nghiên cứu mới về sự phá vỡ những thay đổi trong dòng chảy toàn cầu gắn kết chúng ta với nhau—và ý nghĩa của những thay đổi đó đối với tương lai chung của chúng ta.

Theo nghiên cứu gần đây của Viện Toàn cầu McKinsey (MGI), toàn cầu hóa sẽ không biến mất mà đang thay đổi. Trong tập podcastnày củaMcKinsey, Giám đốc MGI - Olivia White nói chuyện với Giám đốc biên tập toàn cầu - Lucia Rahilly về các dòng chảyhàng hóa, tri thức và lao động vốn đã thúc đẩy việchội nhập toàn cầu—và về ý nghĩa của việc tái cấu trúc các dòng chảynày đối với sự gắn kết tương lai của chúng ta.

Tiếp đó, là quan điểm của Fernado Tennenbaum - Giám đốc tài chính công ty sản xuất bia toàn cầu AB InBev – một công ty được đánh giá đã phát triển mạnh mẽ trong bối cảnh đầy cam ro gần đây. Điều này được thể hiện trong một loạt các bài của McKinsey Live về “Làm thế nào để phát triển trong thời kỳ suy thoái: Quan điểm của CFO” ghi vào tháng 12 năm 2022.

Toàn cầu hóa vẫn tồn tại

Lucia Rahilly: Các chuyên gia và những nhân vật nổi tiếng khác đã dự đoán sai về sự sụp đổ của toàn cầu hóa trong nhiều năm. Giờ đây, do cuộc chiến ở Ukraine và những gián đoạn khác, nhiều người lại một lần nữa gióng lên hồi chuông báo tử về toàn cầu hoá. Nghiên cứu mới này của MGI cho biết gì về số phận của toàn cầu hóa? Có thật là đang bị gãy vỡ không?

Olivia White: Dòng chảy hàng hóa đã chững lại sau gần 20 năm tăng trưởng với tốc độ gấp đôi GDP. Nhưng thật đáng ngạc nhiên là trong những năm qua các dòng chảy hàng hóa vẫn theo kịp tốc độ GDP và thậm chí còn tăng một chút. Vì GDP ngày càng tăng, điều đó có nghĩa là các mối quan hệ thực tế đã trở nên bền chặt hơn.

Một trong những phát hiện nổi bật nhất từ ​​nghiên cứu này là các dòng chảy đại diện cho tri thức và chuyên gia, chẳng hạn như sở hữu trí tuệ và dữ liệu, các dòng chảy về dịch vụ và sinh viên quốc tế đã tăng tốc và hiện đang phát triển nhanh hơn so với dòng chảy hàng hóa. Dòng chảy dữ liệu tăng hơn 40% mỗi năm trong 10 năm qua.

Lucia Rahilly: Hàng hóa chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng dòng chảy, một phần nhỏ hơn trong sản lượng kinh tế so với trước đây. Điều này không hẳn là xấu. Nó có thể là một dấu hiệu của sự tiến bộ phải không?

Olivia White: Thực tế, một số hàng hóa đang phát triển chậm hơn so với các loại dòng chảy khác. Điều này đã chứng tỏ nền kinh tế đã có sự thay đổi và điều quan trọng nhất liên quan đến những thay đổi về phương thức hoạt động của nền kinh tế.

Ngược dòng lịch sử của các nhân tố khác nhau vốn ảnh hưởng đến sự tăng trưởng và thay đổi cách thức hoạt động của các mô hình. Những điều ân diễn ra, một phần , là do nhiều quốc gia đã và đang sản xuất nhiều hơn trong nước—đầu tiên và quan trọng nhất là Trung Quốc. Sự phát triển sản xuất của Trung Quốc đã thúc đẩy rất nhiều dòng chảy suy giảm trong10 năm qua nhiều hơn so với trước đây.

Thế giới vẫn phụ thuộc lẫn nhau

Lucia Rahilly: Bạn có thể cho biết chúng ta đang ở giai đoạn phụ thuộc lẫn nhau như thế nào? Bạn có thể nêu một số ví dụ về cách chúng ta kết nối với nhau không?

Olivia White: Điểm mấu chốt là, mọi khu vực trên thế giới phụ thuộc vào một khu vực quan trọng khác trong ít nhất 25% dòng chảy mà khu vực đó được đánh giá cao nhất.

Nói chung, các khu vực được xem là khu vực sản xuất—Châu Âu, Châu Á–Thái Bình Dương và Trung Quốc, nếu xem xét các khu vực một cách tách biệt bởi vì đây là một nền kinh tế lớn—thì phụ thuộc rất nhiều vào phần còn lại của thế giới về tài nguyên. Ví dụ như về lương thực, có thể phụ thuộc ở một mức độ nào đó, nhưng phụ thuộc nhiều nhất là năng lượng và khoáng chất của các loại khác nhau.

Trung Quốc nhập khẩu hơn 25% khoáng sản từ những quốc gia khác như Brazil, Chile và Nam Phi. Trung Quốc nhập khẩu năng lượng, đặc biệt là dưới dạng dầu mỏ từ Trung Đông và Nga. Châu Âu cũng là ví dụ điển hình của những hình thức phụ thuộc vào năng lượng. Các nước châu Âu phụ thuộc vào Nga hơn 50% năng lượng, nhưng giờ đây điều đó đã có sự thay đổi mạnh mẽ.

Ở một số khu vực khác trên thế giới—những nơi giàu tài nguyên, như Trung Đông, Châu Phi cận Sahara và Châu Mỹ Latinh—những nơi đó phụ thuộc nhiều vào phần còn lại của thế giới về hàng hóa công nghiệp. Hơn một nửa dân số thế giới sống ở những nơi đó. Họ nhập khẩu hơn 50% thiết bị điện tử và dược phẩm. Họ phụ thuộc nhiều vào những nơi khác trên thế giới về những thứ thực sự rất quan trọng cho sự phát triển và cuộc sống hiện đại.

Bắc Mỹ là một phần của một câu chuyện khác nhau. Chúng tôi không có bất kỳ mặt hàng nào có mức độ phụ thuộc như vậy, ít nhất là ở cấp độ danh mục rộng. Chúng tôi nhập khẩu gần 25% những gì chúng tôi sử dụng theo thuật ngữ giá trị ròng trên toàn bộ phạm vi, cả về tài nguyên và hàng hóa công nghiệp.

Điều này chưa đề cập đến dữ liệu và sở hữu trí tuệ, ví dụ như Mỹ và châu Âu là những nhà sản xuất/xuất khẩu khá quan trọng. Một quốc gia như Trung Quốc là một người tiêu dùng IP rất lớn.

Lucia Rahilly: Chúng ta phụ thuộc lẫn nhau như thế nào về lực lượng lao động toàn cầu?

Olivia White: Điều này khá nổi bật. Chúng tôi đã khảo sát có bao nhiêu công nhân ở các khu vực bên ngoài Bắc Mỹ phục vụ nhu cầu của Bắc Mỹ. Và chúng tôi đã thực hiện khảo sát tương tự ở Châu Âu. Kết quả thu thập là 60 triệu người ở các khu vực bên ngoài Bắc Mỹ phục vụ nhu cầu của Bắc Mỹ và tương tự ở châu Âu là 50 triệu người.

Những số liệu này rất đáng kể so với dân số lao động ở các quốc gia đó. Vì vậy, khi bạn xem xét những gì mà người Bắc Mỹ hoặc châu Âu đang tiêu thụ có thể được sản xuất trên đất liền, thì thậm chí những trị số đó chỉ sai lệch ở mức độ rất nhỏ — chí ít là dựa trên phương tiện sản xuất hoặc cách thức cung cấp dịch vụ ngày nay và vai trò của mọi người trong đó.

Lucia Rahilly: Hãy chuyển sang một số loại dòng chảy đã tăng lên trong những năm gần đây. Điều gì thúc đẩy tăng trưởng dòng chảy toàn cầu khi thương mại hàng hóa đã ổn định?

Olivia White: Dòng chảy liên kết với kiến ​​thức và chuyên gia. Các dịch vụ tri thức trước đây phát triển chậm hơn so với hàng hóa công nghiệp và tài nguyên, với sự kết nối toàn cầu ngày càng tăng theo thời gian, các dòng chảy này đã bị đảo lộn trong 10 năm qua.

Các dịch vụ chuyên nghiệp, chẳng hạn như dịch vụ kỹ thuật, nằm trong số những dòng chảy thương mại truyền thống đang tăng trưởng nhanh nhất, khoảng 6%/năm, so với tài nguyên,  các dịch vụ này chậm khoảng 2%. Bất cứ điều gì liên quan đến chuyên gia- chuyên môn kỹ thuật, mà còn liên quan đến việc cung cấp, chẳng hạn, hỗ trợ trung tâm cuộc gọi—đều nằm trong danh mục đó.

Các dòng chảy về IP đang tăng nhanh hơn nữa. Bây giờ, IP rất phức tạp vì việc tính toán nó là một việc rất khó thực hiện. Trong báo cáo, chúng tôi nói về “Squid Game” nhưng IP cũng bao gồm phim, nền tảng phát trực tuyến, âm nhạc và bất kỳ loại yếu tố văn hóa nào mà chúng tôi sử dụng.

Điều quan trọng nữa là phải xem xét các dòng sáng chế và ý tưởng cũng như cách các quốc gia hoặc công ty sẽ sử dụng các ý tưởng hoặc chuyên gia được phát triển ở một quốc gia để giúp những gì họ thực hiện phát triển rộng khắp trên toàn thế giới. Những dòng chảy đó cũng đang tăng trưởng khoảng 6%/năm.

Có các dòng chảy dữ liệu—còn gọi là dòng chảy các gói dữ liệu. Ví dụ: nếu chúng ta ở các quốc gia khác nhau trong khi thực hiện cuộc phỏng vấn này thì sẽ có những dòng chảy giữa chúng ta. Ngoài ra còn có các dòng chảy liên quan đến việc sử dụng đám mây và bản địa hóa dữ liệu ngày càng mở rộng. Truyền dữ liệu đang diễn ra ngày càng nhanh hơn.

Dòng chảy về sinh viên quốc tế cũng đang tăng lên. Điều đó đã bị gián đoạn nghiêm trọng bởi đại dịch, nhưng những dòng chảy này dường như đang phục hồi. Điều quan trọng là phải xem xét mức độ mà những đối tượng đó sẽ quay trở lại quỹ đạo tăng trưởng.

COVID-19 đã ảnh hưởng đến dòng chảy toàn cầu như thế nào

Lucia Rahilly: Bạn đã đề cập đến dòng sinh viên quốc tế bỏ học trong COVID, với những lý do rõ ràng. Có phải các dòng chảy khác cũng giảm trong đại dịch? Hay có những ví dụ về dòng chảy đặc biệt linh hoạt trong suốt thời kỳ đó?

Olivia White: Có một số trường hợp đặc biệt, và nhiều dòng chảy có khả năng phục hồi đáng kể - kiên cường theo cách hơi trái ngược với ảnh hưởng chung về những gì đã xảy ra trong đại dịch.

Dòng tài nguyên và sản xuất hàng hóa đã tăng khá đáng kể vào năm 2020 và 2021, cả hai đều đạt mức khoảng 6% mỗi năm. Ở một mức độ nào đó, dòng chảy xuyên biên giới cũng dần thay thế sản xuất trong nước bị gián đoạn. Ví dụ, dòng chảy từ châu Á đến Mỹ hoặc châu Âu. Chúng tôi đã thấy một số dòng hàng hóa phát triển theo hướng ngược lại. Sự gián đoạn sản xuất trong nước đã diễn ra đồng loạt, điều này là khá bất ngờ.

Các dòng chảy về vốn cũng tăng vọt khi mọi người cần thay đổi cách tự cung cấp tài chính. Các công ty đa quốc gia cần phải thay đổi phương thức vận hành vốn. Một số đã chuyển thanh khoản đến các khu vực khác nhau trên thế giới trong thời kỳ căng thẳng tài chính.

Tuy nhiên, những giá trị đạt được đã nhảy vọt lên mức tăng trưởng hàng chục chữ số so với mức tăng trưởng thực sự bị ngược lại trong 10 năm qua. Dòng chảy IP tăng một chút; dòng dữ liệu vẫn duy trì ở mức cao. Vì vậy, những dòng chảy này đã được phục hồi đáng kể.

Mặt tích cực và tiêu cực của việc tập trung tài nguyên

Lucia Rahilly: Bạn đã đề cập đến sự tập trung khi nói về việc châu Âu phụ thuộc 50% năng lượng vào Nga. Bạn có thể nói thêm một chút về ý nghĩa của việc tập trung trong bối cảnh này và cách nó ảnh hưởng đến sự kết nối toàn cầu không?

Olivia White: Từ góc độ toàn cầu, có một số sản phẩm thực sự chỉ bắt nguồn từ một số nơi trên thế giới và tất cả chúng ta trên toàn cầu đều phụ thuộc vào nguồn cung cấp của một số nơi đó. Ví dụ như quặng sắt rất ít được tìm thấy và coban tập trung ở Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC).

Loại tập trung thứ hai được nhìn từ quan điểm của một quốc gia riêng lẻ. Lucia, như bạn đã nói về châu Âu và sự phụ thuộc vào khí đốt.

Ví dụ, Đức chỉ nhận được khí đốt từ một nguồn nguyên liệu tập trung. Vì nhiều nguyên nhân, các quốc gia đã tạo nên sự phụ thuộc vào chỉ một số ít quốc gia khác.

Tại sao điều này lại xảy ra? Tại sao chúng ta ở vị thế này? Nguyên nhân là vì chi phí. Mọi quốc gia đã đưa ra quyết định dựa trên các yếu tố kinh tế. Một lý do khác là sở thích khu vực. Không phải tất cả hàng hóa đều được tạo ra như nhau, ngay cả khi chúng thuộc cùng một loại.

Lý do thứ ba là các hiệp định thương mại ưu đãi giữa các quốc gia khác nhau hoặc các hình thức thuế quan hoặc thuế khác định hình cách thức vận hành của các dòng chảy hàng hóa.  Chúng ta đang ở trong một thế giới mà đột nhiên mọi người nhận ra rằng cần suy nghĩ về những hậu quả liên quan đến sự tập trung - không phải đối với các nhà cung cấp, mà đối với quốc gia xuất xứ hàng hóa đó.

Lucia Rahilly: Có vẻ như sự tập trung cũng làm tăng hiệu quả trong một số trường hợp khi sự gián đoạn không xảy ra. Có phải sự tập trung luôn luôn là một điều xấu? Nếu suy nghĩ lại về sự tập trung, liệu chúng ta có thể thấy sự kém hiệu quả trong thời gian tạm thời không?

Olivia White: Không, không phải lúc nào cũng là điều xấu. Nhưng có rất nhiều cân nhắc khi liên quan đến chi phí, liên quan đến các mối quan hệ địa chính trị, liên quan đến vị thế của các quốc gia, chiến lược về sự phát triển và về lực lượng lao động của của các quốc gia. Tất cả những điều đó phải là hài hòa với nhau.

Hãy tưởng tượng 3 hoặc 4 quốc gia khác nhau, mỗi quốc gia có 3 đối tác thương mại và họ là những đối tác thương mại khác nhau. Hoán đổi ai cung cấp bởi ai là một vấn đề lớn của sự hợp tác.

Các chuỗi toàn cầu sẽ phát triển như thế nào

Lucia Rahilly: Rủi ro địa chính trị rõ ràng đã tạo ra sự chú ý về chính sách đối với việc định hình lại các chuỗi giá trị toàn cầu, dù là vì lý do an ninh hay để tăng cường khả năng phục hồi nói chung. Chấp nhận rằng thế giới vẫn phụ thuộc lẫn nhau, vậy dòng chảy thương mại tiếp tục phát triển như thế nào trong những năm tới?

Olivia White: Nói chung, có 4 loại hàng hóa phát triển tiềm năng. Chất bán dẫn là một trong những vấn đề thảo luận nổi bật nhất. Rộng hơn là lĩnh vực điện tử, một trong những chuỗi giá trị phát triển nhanh nhất kể từ năm 1995, với 21 điểm phần trăm chuyển dịch thị phần mỗi thập kỷ.

Dược phẩm và khai thác khoáng sản cũng là ví dụ điển hình. Hai nguồn sản phẩm này sẽ là một phần ảnh hưởng đến thay đổi dòng chảy trên toàn cầu.

Nhóm thứ hai: mặt hàng dệt may. Thể loại này không nhạy cảm theo nghĩa địa chính trị như một số điều tôi đã đề cập trước đây. Hiện tại, thể loại này đã tạo được nhưng trung tâm đổi mới. Mặt hàng điện tử tiêu dùng, các dạng thiết bị điện khác không đặc biệt nhạy cảm, cũng có thể thuộc nhóm thứ 2.

Loại thứ ba: Dịch vụ CNTT và trung gian tài chính hoặc dịch vụ chuyên nghiệp. Điều đó sẽ cấu hình lại cách thức dịch chuyển về dòng chảy dịch vụ.

Loại thứ tư và cuối cùng, những mặt hàng ổn định – thực phẩm và đồ uống, giấy và in ấn. Không có lý do cụ thể nào để mong đợi rằng có những cơ chế thúc đẩy mạnh mẽ sẽ thay đổi phương thức dịch chuyển dòng chảy các mặt hàng ổn định này trên khắp thế giới ngay bây giờ. Các mặt hàng này tương đối ổn định trong hơn 10 năm.

Các dòng chảy thương mại toàn cầu là cần thiết cho quá trình chuyển đổi  phát thải ròng về 0

Lucia Rahilly: Chúng ta có quan điểm về việc trạng thái phát triển của dòng chảy toàn cầu đang hỗ trợ hay cản trở quá trình chuyển đổi phát thải ròng thành 0 không?

Olivia White: Theo cách tôi muốn nói, chúng ta không có cash nào nhanh chóng tiến tới quá trình chuyển đổi phát thải rồng về 0 mà không có dòng chảy thương mại toàn cầu. Chắc chắn có những điều về dòng chảy toàn cầu khó hiểu từ góc độ “phát thải ròng bằng 0”. Khi vận chuyển mọi thứ và di chuyển mọi thứ trên một chặng đường dài sẽ phát sinh một lượng khí carbon. Nhưng để có thể đạt được mức phát thải ròng về 0, chúng ta cần đảm bảo rằng các công nghệ tạo năng ượng và nhiên liệu có thể lưu thông trên toàn thế giới.

Các công nghệ tạo ra năng lượng bao gồm cả khoáng sản làm cơ sở cho việc xây dựng các công nghệ đó và quá trình sản xuất thực tế. Vì vậy, trước hết, hãy nghĩ đến niken và lithium. Trong hạng mục thứ hai, quá trình sản xuất thực tế các tấm pin mặt trời. Bản thân các khoáng chất chỉ được xử lý ở một số quốc gia trên thế giới. Vì vậy, mọi người sẽ phải di chuyển chúng từ nơi này sang nơi khác.

Có thể thế giới còn nhiều loại khoáng sản và nguyên liệu đa dạng khác, nhưng trung bình, thời gian từ khi phát hiện ra một khoáng chất đến khi có thể sản xuất nó ở quy mô lớn là hơn 16 năm. Do đó, nếu muốn các quốc gia có thể lên kế hoạch vận chuyển trên khắp thế giới, miễn đáp ứng được các chi phí để sản xuất ở quy mô lớn và ở những địa điểm đã được thiết lập và mang lại lợi ích cho họ.

Yếu tố cuối cùng rất quan trọng đối với gốc nhìn về phát thải ròng về 0 là dòng vốn xuyên biên giới. Điều thực sự quan trọng là các nước đang phát triển có thể cấp kinh phí trong việc chuyển đổi cách sản xuất và tiêu thụ năng lượng ở nước họ. Điều đó có nghĩa là các quốc gia này có khả năng vừa phải chi tiền nhiều hơn, ít nhất là theo tỷ lệ GDP, vừa có khả năng chi ít hơn, bới vì cũng có các hình thức khác về nhu cầu phát triển.

Công ty đa quốc gia và khả năng phục hồi toàn cầu

Lucia Rahilly: Vai trò của các công ty đa quốc gia lớn là gì khi chúng ta hướng tới việc định hình lại tương lai của sự kết nối toàn cầu của chúng ta?

Olivia White: Điều đầu tiên cần được công nhận là các tập đoàn đa quốc gia lớn đóng một vai trò quan trọng trong dòng chảy thương mại toàn cầu ngày nay. Các công ty đa quốc gia chịu trách nhiệm cho khoảng 30% thương mại. Họ chịu trách nhiệm cho 60% kim ngạch xuất khẩu và 82% kim ngạch xuất khẩu hàng hóa thâm dụng tri thức. Vì vậy, các tập đoàn có thể thúc đẩy các dòng chảy một cách không cân xứng, đặc biệt là những dòng chảy liên quan đến kiến ​​thức. Và do đó, họ sẽ trở thành trung tâm quản lý khả năng phục hồi của chính họ, nhưng cũng là  khả năng phục hồi của thế giới.

Tương lai của dòng chảy toàn cầu

Lucia Rahilly: Các phương tiện truyền thông có xu hướng tập trung vào điều mà một số người coi là sự sụp đổ sắp xảy ra của toàn cầu hóa. Chấp nhận rằng các mối quan hệ toàn cầu tiếp tục ràng buộc và kết nối chúng ta trên khắp thế giới, cũng là điều tự nhiên khi mọi người có những phản ứng khá mạnh mẽ đối với những gián đoạn toàn cầu đang diễn ra và căng thẳng mà chúng ta đã trải qua trong những năm gần đây. Làm thế nào bạn có thể tóm tắt cách chúng ta nghĩ về tương lai của toàn cầu hóa ở cấp độ cao?

Olivia White: Thế giới chúng ta đang sống hiện nay phụ thuộc rất nhiều vào các dòng chảy. Những dòng chảy đó sẽ tái cơ cấu và thay đổi đúng không? Chắc chắn rồi. Những dòng chảy đó đã có trong quá khứ, và chắc chắn sẽ có trong tương lai.

Lucia Rahilly: Liệu chúng ta có thấy bất cứ điều gì trong nghiên cứu chỉ ra rằng thế giới đang thực sự tiến tới việc tách rời nhau không? Vấn đề này cũng là một phần của câu chuyện truyền thông phải không?

Olivia White: Nếu nhìn theo ranh giới khu vực, các khu vực riêng lẻ không thể độc lập. Nếu bạn mới bắt biết đến những kiểu khu vực đang hướng đến việc tách rời, bạn sẽ nhanh chóng thấy rằng đó không phải là điều có thể thực hiện được.

Hiện tại, Có phải các nhóm quốc gia trở nên liên kết chặt chẽ hơn với nhau và ít liên kết hơn với các quốc gia khác không? Điều này có thể xảy ra. Câu hỏi đặt ra là liệu có một sự tách rời thực sự hay chỉ có sự thay đổi về mức độ?  Cũng như với hầu hết mọi thứ trên thế giới, câu trả lời có xu hướng thay đổi về mức độ hơn là một sự thay đổi hoặc tách rời thực sự.

Lucia Rahilly: Khu vực hóa lớn hơn có cải thiện khả năng phục hồi không?

Olivia White: Ở một mức độ nào đó, bạn có thể nói, “Hãy nhìn xem, nếu tôi tự túc, tôi sẽ kiên cường hơn.” Mặt khác, đột nhiên bạn phụ thuộc vào chính mình về mọi thứ, và đó là một điểm yếu cũng giống như vấn đề khi khu vực hóa sẽ làm bạn phụ thuộc vào người khác.

Có rất nhiều lý do khiến một số mức độ khu vực hóa sẽ hữu ích. Bạn có thể nhận được những thứ gần gũi hơn với bạn. Nhưng chỉ phụ thuộc vào một vài nhóm người, cho dù họ có ở trong khu vực của bạn hay không, có nghĩa là bạn chỉ phụ thuộc vào một vài điểm yếu tiềm ẩn chứ không phải là một mạng lưới rộng lớn, nói chung là khu vực hóa là một cấu trúc mạnh mẽ và linh hoạt hơn.

Lucia Rahilly: Cảm ơn rất nhiều, Olivia. Đây là một cuộc thảo luận thú vị.

Olivia White: Rất vui, Lucia. Cảm ơn.

Nguồn: McKinsey Global Institute

Từ khóa: hội nhập toàn cầu, khu vực hóa, dòng chảy thương mại