Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Từ việc Châu Á trở thành nhà cung cấp nhiên liệu hóa thạch quan trọng cho tới sự phát triển nông nghiệp công nghệ cao - đây là những xu hướng có khả năng sẽ định hình lại xã hội và hoạt động kinh doanh trong bối cảnh bất ổn toàn cầu do cuộc xung đột Nga - Ukraine.

Trong hai năm qua, đại dịch Covid-19 là nguyên nhân chính làm ảnh hưởng tới những dự báo và kỳ vọng đối với xã hội và hoạt động kinh doanh. Giờ đây, cuộc xung đột Nga - Ukraine đã trở thành nguyên nhân chính trong việc định hình tương lai sắp tới, gây ra nhiều tác động dây chuyền đối với thị trường năng lượng toàn cầu, giá cả khí đốt và nguồn cung cấp thực phẩm.

Cuộc xung đột đã khiến các quốc gia phải khai thác nguồn nhiên liệu hóa thạch trong nước để giảm sự phụ thuộc vào xuất khẩu năng lượng của Nga. Đồng thời, cuộc khủng hoảng cũng đã góp phần thúc đẩy các quốc gia chuyển sang nguồn cung cấp năng lượng sạch và hiệu quả nhằm ngưng hoàn toàn nhiên liệu hóa thạch.

Cuộc xung đột cũng đã dẫn đến việc giá xăng leo thang và khủng hoảng lương thực do chuỗi cung ứng bị gián đoạn, từ đó sẽ ảnh hưởng đến hành vi tiêu tiền của người tiêu dùng trong năm tới.

Trong bối cảnh cuộc xung đột đã làm chao đảo thị trường, trang tin Eco-Business đã tổng hợp 6 xu hướng có thể ảnh hưởng đến sự bền vững toàn cầu vào năm 2023.

1. Châu Á trở thành nơi cung cấp nhiên liệu hóa thạch chính

Nga, quốc gia xuất khẩu nhiên liệu hóa thạch lớn nhất thế giới vào năm 2021, đã khiến thị trường năng lượng toàn cầu rơi vào hỗn loạn khi xảy ra xung đột với Ukraine. Trong năm mới, châu Âu có thể sẽ chuyển hướng sang châu Á để tìm nhà cung cấp năng lượng, dẫn đến nhu cầu tăng trầm trọng tại các quốc gia sản xuất than, dầu và khí đốt trong khu vực như Indonesia, Việt Nam và Malaysia.

Nhu cầu gia tăng sẽ khiến giá cả của năng lượng “bẩn” (năng lượng không thể tái tạo) tăng cao tại châu Á. Beni Suryadi, Giám đốc bộ phận Năng lượng, nhiên liệu hóa thạch, năng lượng thay thế và lưu trữ năng lượng của Trung tâm Năng lượng ASEAN, trụ sở tại Jakarta cho biết: “Với sự phụ thuộc ngày càng nhiều vào nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch, khu vực ASEAN sẽ phải đối mặt với những thách thức nghiêm trọng về an ninh năng lượng vì nguồn năng lượng với giá cả phải chăng có thể sẽ không còn nhiều”.

Ông nói thêm, trong lịch sử, thị trường nhiên liệu đã được chứng minh là rất nhạy cảm với các cuộc khủng hoảng như đại dịch toàn cầu và xung đột địa chính trị.

Tuy nhiên, cuộc xung đột đã cho thấy nhu cầu độc lập về năng lượng của các quốc gia. Nếu không làm được, các quốc gia có thể trở thành nạn nhân trong việc giá cả tăng cao và thiếu hụt nguồn cung năng lượng bất ngờ do ảnh hưởng từ các diễn biến chính trị.

Tác động của cuộc xung đột đối với quá trình chuyển đổi năng lượng xanh toàn cầu vẫn đang được nghiên cứu. Một mặt, một số quốc gia có thể tận dụng cơ hội này để ủng hộ năng lượng tái tạo như năng lượng mặt trời và năng lượng gió để đảm bảo an ninh năng lượng. Mặt khác, các quốc gia đang phát triển thì chưa có đủ cơ sở hạ tầng để thực hiện chuyển đổi năng lượng.

Trước đó, tại hội nghị thượng đỉnh G20 - nơi Vương quốc Anh, Liên minh châu Âu và Mỹ đồng ý ký thỏa thuận Đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP) nhằm cung cấp các gói hỗ trợ tài chính công - tư để giúp các nền kinh tế Đông Nam Á giảm sự phụ thuộc vào điện than. Tuy nhiên, dựa vào các phân tích trên có thể thấy, thỏa thuận này có nguy cơ không thể thực hiện được.

2. Biến châu Á trở thành nơi cung cấp khoáng sản nhằm thúc đẩy năng lượng sạch của thế giới

Nga cũng là một trong những nhà cung cấp hàng đầu về niken cao cấp - thành phần chính của pin lithium-ion dùng trong ô tô điện.

Mặc dù các quốc gia châu Âu có thể miễn cưỡng tìm tới các đối thủ chiến lược như Trung Quốc để nhập khẩu thay thế Nga nhưng họ cũng buộc phải tìm kiếm các thị trường đang phát triển như Philippines và Indonesia, mặc dù hành lang pháp lý tại các quốc gia còn nhiều hạn chế.

Rory Clisby, chuyên gia cấp cao về phân tích môi trường tại Viện nghiên cứu Verisk Maplecroft có trụ sở tại Vương quốc Anh cho biết: “Hoạt động khai thác mỏ gây nguy hại lớn nhất tới tài nguyên tự nhiên, nhưng quyền lao động và quyền con người cũng được xem xét tới. “Khi mới tìm được các quốc gia có nguồn khoáng sản lớn, các công ty sẽ phải áp dụng các chính sách môi trường, xã hội và quản trị (ESG) chặt chẽ để đảm bảo các mối nguy hại không vượt ra ngoài tầm kiểm soát và không gây ảnh hưởng tới danh tiếng của công ty.”

3. Nông nghiệp công nghệ cao, thịt 'nuôi trồng' trong phòng thí nghiệm và đất tái sinh

Tình trạng thiếu lao động do đại dịch và sự gián đoạn chuỗi cung ứng do xung đột Nga-Ukraine là một trong các nguyên nhân chính đẩy giá lương thực lên mức cao nhất trong 10 năm qua.

Do đó, việc dùng công nghệ để tăng sản lượng lương thực với chi phí thấp nhất đang và sẽ được áp dụng trong thời gian tới.

Ví dụ, Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) có trụ sở tại Philippines đã chuẩn bị cho tình huống thiếu lương thực bằng cách biến đổi gen lúa gạo để tối ưu hóa dinh dưỡng và năng suất. Viện này cũng đã phát triển Golden Rice, một loại gạo chứa nhiều vitamin dinh dưỡng hơn với chi phí thấp hơn.

Tại Trung Quốc, hệ thống băng chuyền Sananbio đã tự động hóa việc gieo cấy hạt giống trong các trang trại. Kaisheng Haofeng, một trong những nhà kính lớn nhất thế giới, có kế hoạch trang bị robot để thu hoạch và đóng gói sản phẩm trong các vườn ươm của họ vào năm 2023.

Nhiều phương thức sản xuất thực phẩm công nghệ cao xuất hiện, chẳng hạn như thức ăn được “nuôi trồng” trong phòng thí nghiệm. Công ty Shiok Meats của Singapore ra mắt sản phẩm tôm và tôm hùm được phát triển dựa trên tế bào trong năm tới. Đối thủ cạnh tranh lớn của họ là Alt Farm ở Hồng Kông, một công ty chuyên về công nghệ in thực phẩm 3D sử dụng quá trình xử lý hóa học, cũng sẽ thực hiện “in” thịt bò wagyu.

Cherrie Atilano, người sáng lập Agrea, một tổ chức phi lợi nhuận nhằm xóa đói giảm nghèo cho nông dân và ngư dân thông qua đào tạo và giáo dục, cho biết: “Nông nghiệp tái tạo là các phương thức canh tác, chăn nuôi có thể đảo ngược quá trình biến đổi khí hậu bằng cách phục hồi đất suy thoái, sẽ là một xu hướng trong năm nay ở lĩnh vực nông nghiệp bền vững.”

Nông dân thường chỉ trồng một mùa vụ và đất thường sẽ bị cạn kiệt chất dinh dưỡng. Bằng cách duy trì và cải thiện sức khỏe của đất, nhiều loại cây trồng có thể được trồng cùng một lúc.

Atilano nói: “Khi xung đột toàn cầu bắt đầu xảy ra, chúng ta chỉ có một lựa chọn duy nhất, đó là đẩy mạnh phát triển bền vững, tìm nguồn cung ứng và tiêu dùng tại địa phương. Có thể thấy là ngày càng có nhiều người nhận thức được việc lương thực đang dần tăng giá. Điều này cũng khuyến khích sản xuất bền vững tại địa phương cũng như đa dạng hóa nuôi trồng trong các trang trại,”

4. Người tiêu dùng chi tiêu nhiều hơn cho các sản phẩm có tính bền vững và linh hoạt

Đại dịch làm người tiêu dùng bước vào cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt, số người thu nhập thấp nhiều hơn và thậm chí, nhiều người đang thắt lưng buộc bụng để đối phó với những biến động sắp tới.

Matthew Crabbe, giám đốc khu vực Châu Á - Thái Bình Dương của công ty nghiên cứu thị trường Mintel Trends có trụ sở tại London cho biết: “Trong một môi trường kinh tế khó khăn, người tiêu dùng muốn có những lựa chọn tài chính thông minh mà không làm giảm chất lượng cuộc sống. Để làm được điều này, họ cần đưa ra các lựa chọn phù hợp với ngân sách và xem xét các yếu tố như tính linh hoạt, độ bền, tính bền vững.. Các yếu tố này sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng như thế nào trong bài toán chi tiêu này.

Ông cho biết thêm “Một số thay đổi dự kiến trong lối sống vào năm tới như tiêu thụ ít thịt hơn, mua sản phẩm sắp hết hạn sử dụng hoặc mua sản phẩm do địa phương sản xuất vì giá rẻ hơn. Những thay đổi này sẽ có “tác động lan tỏa đến quan điểm của người tiêu dùng về dinh dưỡng và tính bền vững của thực phẩm, cũng như cách họ mua sắm các loại sản phẩm khác”.

Thói quen tiêu dùng đó đã được thể hiện rõ vào đầu năm 2021 khi trang web mua sắm Taobao Juhuasuan của Trung Quốc triển khai bán hàng trực tuyến các sản phẩm tẩy rửa gia dụng và thực phẩm sắp hết hạn sử dụng với mức giảm giá lên tới 70%. Theo công ty này, khoảng 2,1 triệu người tiêu dùng đã mua thực phẩm sắp hết hạn thông qua web Taobao.

Foodpanda – một công ty giao đồ ăn có trụ sở tại Singapore, đặt ra mục tiêu giúp người dùng dịch vụ dễ dàng nhận diện và ủng hộ các thương hiệu bền vững trên nền tảng của mình thông qua chương trình chứng nhận nhà hàng “Nhãn xanh” được khởi động trong năm nay. Tiêu chí này nhằm thúc nhà hàng nỗ lực trong việc cung cấp thực phẩm có nguồn gốc bền vững, bao bì có thể tái chế, giảm chất thải, giảm lãng phí thực phẩm, giảm carbon và giảm tiêu hao năng lượng.

Crabbe cho biết: “Trong bối cảnh thị trường ngày càng bão hòa với những tuyên bố về giá trị gia tăng như thân thiện với môi trường, hỗ trợ kinh tế địa phương hoặc giao hàng miễn phí, người tiêu dùng sẽ trở nên hoài nghi và sáng suốt hơn. Các tuyên bố sẽ được thử nghiệm và tính minh bạch của các thương hiệu sẽ được đánh giá nghiêm ngặt hơn khi người tiêu dùng tiếp tục đánh giá dựa trên tiêu chuẩn cao của họ.”

5. Kết nối lại với các doanh nghiệp địa phương

Trong bối cảnh bất ổn toàn cầu, bảo vệ tài nguyên địa phương và thúc đẩy kinh doanh địa phương là một bước đi lớn cần thực hiện. Khi tác động từ sự nóng lên toàn cầu ngày càng rõ rệt, nhiều người tiêu dùng sẽ xem xét kỹ lưỡng liệu các thương hiệu toàn cầu có thực hiện nghiêm túc các cam kết tại địa phương của họ hay không.

Người tiêu dùng ngày càng giám sát chặt chẽ hoạt động hỗ trợ cộng đồng địa phương của các thương hiệu, bắt đầu từ trong thời đại dịch và việc này cũng phản ánh các ưu tiên đang thay đổi của người tiêu dùng.

Ví dụ như tháng 8 vừa qua, McDonalds Tây Ban Nha đã giới thiệu một “món ăn” đặc biệt mang tính biểu tượng bởi không có chiếc hamburger nào bên trong chiếc hộp được thiết kế với màu đen như than sau sự kiện cháy rừng tồi tệ nhất lịch sử nước này. McDonalds đã hỗ trợ hơn 50.000 USD cho các nông dân bị mất mùa do cháy rừng bằng cách gây quỹ từ việc bán cho người tiêu dùng “món ăn vô hình” này tại các quầy tự động của họ.

Crabbe nói: “Người tiêu dùng thường sẽ phản ứng tích cực với các nhà sáng tạo và các thương hiệu thể hiện bản sắc địa phương trên các sản phẩm mà họ sản xuất, kinh doanh. “Chủ nghĩa địa phương” mang ý nghĩa là ủng hộ nơi sản xuất ra hàng hóa, hơn là ủng hộ nơi mà người tiêu dùng đang sinh sống”.

6. Du khách đang tìm kiếm hoạt động du lịch thân thiện với xã hội, môi trường

Sự thay đổi trong hành vi của người tiêu dùng sẽ ảnh hưởng đến ngành du lịch, cụ thể là khách du lịch ngày càng tìm kiếm những hoạt động có ý nghĩa đối với tự nhiên - xã hội.

Trong nghiên cứu của mình vào năm 2022, mạng lưới về du lịch Virtuoso đã phát hiện ra rằng, những người trẻ sẵn sàng trả nhiều tiền hơn cho “các thương hiệu và trải nghiệm du lịch có nguyên tắc hoạt động thân thiện với môi trường, đóng góp cho người dân địa phương, đồng thời bảo tồn di sản văn hóa và thiên nhiên”.

“Du lịch tái tạo”, một thuật ngữ nhằm chỉ việc du khách tới tham quan một địa điểm và hạn chế tác động tiêu cực tới môi trường, văn hóa và lối sống của địa phương, giúp cho địa điểm này trở nên tốt đẹp hơn, sẽ trở thành một xu hướng phổ biến đối với những người đam mê du lịch toàn cầu.

Doanh nghiệp xã hội MAD (Tạo ra sự khác biệt), một doanh nghiệp hoạt động trong ngành du lịch ở Philippines, đã thu hút hàng nghìn khách du lịch đến tham gia trồng cây để trồng lại rừng ở vùng núi Zambales cằn cỗi.

Khách du lịch cũng sẽ yêu cầu các nhà điều hành du lịch phải chịu trách nhiệm cho các ảnh hưởng từ hoạt động du lịch, tìm kiếm các phòng lưu trú có chứng nhận Carbon trung tính (ít có tác động tới khí hậu).

Alight là một công ty khởi nghiệp có trụ sở chính tại Thụy Điển và hoạt động trong lĩnh vực đặt phòng, đã ra mắt công cụ tính toán lượng khí thải carbon vào năm 2021 để giúp khách hàng có thể chọn các dự án trong danh sách nhằm bù đắp carbon khi họ thanh toán phòng.

Nội dung này là một phần trong loạt bài Nhìn lại năm qua của chúng tôi, viết lại những câu chuyện đã định hình nên thế giới bền vững của năm 2022.

Nguồn: Eco-Business

Từ khóa: phát triển bền vững, môi trường, carbon, xung đột Nga – Ukraine, nhiên liệu, an ninh lương thực, nông nghiệp công nghệ cao, du lịch, địa phương, châu Á.