Chuỗi cung ứng toàn cầu hóa khiến cho giá thực phẩm bất ổn hơn

Nhập khẩu thực phẩm và các thành phần liên quan đã tăng đều đặn ở hầu hết các nền kinh tế, khiến người tiêu dùng bị gián đoạn nguồn cung dẫn đến giá cả tăng cao.

CƯTC

Trong nhiều thập kỷ, toàn cầu hóa đã làm tăng sự đa dạng và giảm chi phí thực phẩm. Giờ đây, đại dịch, chiến tranh ở Ukraine và những sự gián đoạn toàn cầu khác đã cho thấy chuỗi cung ứng phức tạp đó cũng có thể dẫn đến giá cả hỗn loạn hơn như thế nào.

Lạm phát về giá thực phẩm đạt mức cao nhất trong năm nay ở Mỹ và các quốc gia khác, vượt xa giá tiêu dùng nói chung. Trong khi lạm phát lương thực đã hạ nhiệt trong những tuần gần đây, giá thực phẩm trên toàn cầu vẫn cao hơn 25% so với trước khi Covid-19 tấn công vào đầu năm 2020, theo Chỉ số giá lương thực của Liên hợp quốc.

Trong số các yếu tố đẩy giá lên, các giám đốc điều hành ngành công nghiệp thực phẩm và các nhà kinh tế cho biết, sự gián đoạn sản xuất và vận chuyển bắt nguồn từ đại dịch và tác động của cuộc chiến ở Ukraine đối với giá năng lượng và ngũ cốc. Mặc dù những vấn đề đó có thể giảm dần và một số nhà cung cấp cho biết họ sẽ cố gắng tìm nguồn cung cấp gần hơn, các nhà phân tích kỳ vọng sự dao động giá sẽ thường xuyên hơn.

Thực phẩm và đồ uống, tương tự như nhiều mặt hàng được sản xuất từ ô tô đến iPhone, thường bao gồm các thành phần từ khắp nơi trên thế giới. Pizza Mỹ có thể được phủ giăm bông từ Tây Ban Nha và nước sốt Mexico. Rượu whisky Scotch đôi khi được làm bằng lúa mạch Ukraine. Nhìn chung, gần 1/4 lương thực xuất khẩu toàn cầu hiện có nguồn gốc nguyên liệu từ nước ngoài, theo dữ liệu từ Tổ chức Thương mại Thế giới.

"Khi mọi người nghĩ về thương mại toàn cầu hóa, họ không nghĩ rằng một trong những thành phần chính của toàn cầu hóa là chuỗi cung ứng thực phẩm", Susan Wachter, giáo sư tại Trường Wharton thuộc Đại học Pennsylvania, người nghiên cứu về lạm phát, cho biết. Bà nói thêm: "Sự phức tạp của chuỗi cung ứng thực phẩm ngày càng tăng khiến nguồn cung thực phẩm cực kỳ dễ bị tổn thương trước các cú sốc về đứt gãy nguồn cung".

Rabobank dự đoán giá lương thực sẽ tiếp tục biến động trong năm tới, do tình trạng thiếu năng lượng, vấn đề nguồn cung cho các mặt hàng nông nghiệp chủ chốt và giá phân bón cao. Giá thực phẩm của Mỹ sẽ tăng 3% đến 4% trong năm tới, cao hơn mức lịch sử, theo dự báo của Bộ Nông nghiệp.

Các quốc gia đã nhập khẩu thực phẩm trong nhiều thiên niên kỷ, người dân Ukraine đã xuất khẩu ngũ cốc đến các quốc gia Hy Lạp từ thế kỷ thứ 6 trước Công nguyên.

Hiện tại, khối lượng và sự đa dạng của thực phẩm xuất qua biên giới đã tăng vọt khi thế giới toàn cầu hóa. Mỹ nhập khẩu khoảng 18,3% theo giá trị thực phẩm và đồ uống vào năm 2020, tăng từ 13,2% vào năm 2008, theo báo cáo Bộ Nông nghiệp. Trên toàn cầu, tỷ trọng tiêu thụ lúa mì có nguồn gốc từ nước ngoài đã tăng lên 25% vào năm 2019 từ mức 17% vào năm 1995, theo Viện Nghiên cứu Chính sách Lương thực Quốc tế. Vào năm 2019, một quốc gia có khả năng hình thành liên kết thương mại nông sản và thực phẩm trực tiếp với một quốc gia khác cao hơn 50% so với năm 1995, theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc.

Những thành tựu to lớn về năng suất canh tác và sản xuất thực phẩm, toàn cầu hóa và chi phí vận chuyển thấp hơn đều góp phần mở rộng sự lựa chọn và kìm hãm giá cả cho người tiêu dùng.

Hơn nữa, nguồn cung cấp thực phẩm đa dạng đôi khi có thể bảo vệ chống lại sự biến động giá cả. Ví dụ, một quốc gia bị mất mùa có thể chuyển sang các nước còn lại của thế giới để tăng nguồn cung của mình.

Tuy nhiên, các sự kiện trong những năm gần đây đã phơi bày những rủi ro đối với một chuỗi thức ăn toàn cầu hóa. Khi Covid-19 diễn ra vào đầu năm 2020, các địa điểm sản xuất thực phẩm, biên giới và trang trại đã đóng cửa trên khắp thế giới trong khi chi phí vận chuyển tăng trong bối cảnh tắc nghẽn cảng và thiếu container.

Vào cuối năm ngoái, 90% các công ty thực phẩm và đồ uống châu Âu và Mỹ được thăm dò bởi công ty kế toán Deloitte cho biết họ đã trải qua những thách thức đáng kể trong việc đảm bảo đầu vào và đưa sản phẩm ra thị trường.

Cuisine Solutions, một nhà sản xuất thực phẩm đóng gói hút chân không có trụ sở tại Virginia, thường đã trả khoảng 3,000 USD chi phí vận chuyển nguyên liệu từ châu Á đến Mỹ trước đại dịch. Chi phí đã tăng cao đến 30,000 USD trước khi ổn định ở mức khoảng 4,500 USD như hiện tại.

Tài xế xe tải ít hơn so với trước đại dịch, chi phí để đưa container từ cảng Baltimore đến một trong những nhà máy của công ty ở Pennsylvania đã tăng gấp ba lần lên 4,500 USD. Trong khi đó, loài cá pirarucu Amazon khổng lồ mà công ty trong nhiều năm đã nhập khẩu để phục vụchế biến các bữa ăn của các hãng hàng không hạng thương gia trở nên đắt đỏ đến mức công ty đã ngừng hoạt động.

"Mọi thứ đang hoạt động một cách hoàn hảo, và sau đó đại dịch đã xảy ra," Felipe Hasselmann, giám đốc điều hành của Cuisine Solutions cho biết.

Gần đây hơn, cuộc xâm lược Ukraine vào tháng 2 của Nga đã đóng cửa các cảng vận chuyển phần lớn ngũ cốc và dầu hướng dương xuất khẩu của thế giới. Giá của các sản phẩm này, cũng như phân bón, tăng cao hơn.

Evangelos "Spike" Mendelsohn đã không nhận ra rằng nhóm thực phẩm và nhà hàng có trụ sở tại Washington, DC của mình phụ thuộc vào dầu ăn Ukraine như thế nào cho đến khi thế giới cạn kiệt về nguồn cung.

"Nó hoàn toàn làm tôi ngạc nhiên," ông Mendelsohn, người đồng sáng lập PLNT Burger, chuyên sản xuất thực phẩm có nguồn gốc thực vật và điều hành 12 nhà hàng, cho biết.

Brexit là một ví dụ khác về kiểu thay đổi chính trị và kinh tế có khả năng gây ra rủi ro lâu dài cho chuỗi cung ứng thực phẩm. Cuộc bỏ phiếu ban đầu của Vương quốc Anh để rời khỏi Liên minh châu Âu đã dẫn đến sự sụt giảm giá trị của đồng bảng Anh, và việc rời đi thực tế, vào năm 2020, đã bổ sung thêm thủ tục giấy tờ hải quan. Cả hai đều khiến việc nhập khẩu thực phẩm trở nên đắt đỏ hơn.

Julian Abel sử dụng các nguyên liệu từ khắp nơi trên thế giới để làm nước sốt cà ri cho Nowt Poncy Food Co. có trụ sở tại miền bắc nước Anh, bao gồm các loại gia vị từ châu Á, ớt từ Rwanda và cà chua từ Nam Âu. Rất ít trong số đó có thể có nguồn gốc ở Vương quốc Anh.

Giá của 01kg ớt đã tăng lên 36 bảng Anh, tương đương khoảng 44 USD, trong khi đó không quá 15 bảng Anh trước đại dịch. Việc bổ sung thêm các thủ tục hải quan đã làm tăng thêm chi phí và sự chậm trễ. Ví dụ, số nhập cảnh hải quan cho mỗi lần nhập khẩu bây giờ phải được nhập vào hệ thống của chính phủ. Thậm chí nếu sai một chữ số, người lái xe phải đợi ở cảng, khiến ông Abel mất tiền mà cuối cùng bị đưa vào giá bán lẻ, ông nói.

Một số nhà sản xuất thực phẩm, trong số đó có ông Mendelsohn, đang tìm nguồn cung ứng cho một số sản phẩm ở gần hơn và chuyển đổi nguyên liệu. Ví dụ, một loại nấm khô sẽ được làm từ nấm có nguồn gốc từ Pennsylvania, ông nói.

Người tiêu dùng sẽ không đánh mất sở thích đối với ẩm thực toàn cầu có giá cả phải chăng. Tuy nhiên, theo các chuyên gia cho biết họ nên mong đợi những đợt biến động giá cả tiếp theo cùng với các sự kiện phá vỡ sự đứt gãy của chuỗi cung ứng sẽ mang lại mức giá phù hợp.

Ông Abel phàn nàn về sự biến động giá liên tục. Gần đây, ông đã được nhân viên vận chuyển hàng hóa của mình báo cáo phụ phí nhiên liệu 16% để mang mì ống từ Ý. Một tuần sau, con số này đã tăng lên 21%, khi giá dầu tăng.

"Tất cả những gì chúng tôi có thể làm là hướng đến chế độ an toàn," ông nói.

Nguồn: Wall Street Journal

Từ khóa: giá thực phẩm, bất ổn, toàn cầu hóa, chuỗi thức ăn