Mỹ gặp thách thức trong điều hành chính sách kinh tế khi Trung Quốc tìm cách tham gia thỏa thuận thương mại lớn châu Á

Trung Quốc chính thức đưa ra quyết định tham gia Hiệp định Đối tác thương mại và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), một thoả thuận thương mại châu Á quan trọng nhất hiện nay, đặt Mỹ vào một loạt thách thức to lớn về kinh tế và ngoại giao. Việc Trung Quốc tham gia CPTPP sẽ giáng một đòn mạnh vào quá trình điều hành chính sách kinh tế của Mỹ và củng cố hơn nữa vai trò lãnh đạo của Trung Quốc ở Ấn Độ - Thái Bình Dương. Thông báo gần đây của Đài Loan về việc mong muốn tham gia CPTPP cũng làm phức tạp thêm tình hình.

xkhk

CPTPP tiền thân là thoả thuận giữa 12 quốc gia do Mỹ dẫn dắt với tên gọi ban đầu là Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) vốn là ưu tiên chiến lược dưới thời Tổng thống Bush và Obama, tuy nhiên Tổng thống Trump đã rút Mỹ khỏi hiệp định trong tuần đầu tiên nhậm chức.

Kể từ Hội nghị thượng đỉnh các CEO APEC vào tháng 11/2020, Trung Quốc đã bày tỏ sựquan tâm đến việc tham gia CPTPP. Tuy nhiên, mối quan tâm này đã được chào đón bằng sự hoài nghi xoay quanh khả năng Trung Quốc thực hiện các cải cách kinh tế cần thiết để đáp ứng các tiêu chuẩn cao của CPTPP, chẳng hạn như cạnh tranh hơn đối với các doanh nghiệp nhà nước, luồng dữ liệu tự do hơnqua biên giới và hạn chế trợ cấp công nghiệp của Trung Quốc.

Tuy nhiên, ngày càng rõ ràng rằng không thể xem nhẹ yêu cầu gia nhập CPTPP của Trung Quốc và việc nước này gia nhập Hiệp định có thể xảy ra sớm hơn dự kiến. Thứ nhất, Trung Quốc là thị trường xuất khẩu lớn nhất của 9 trong số 11 nước CPTPP hiện nay. Thứ hai, việc đáp ứng nhiều tiêu chuẩn của CPTPP có thể không quá khó khăn như nhiều người vẫn nghĩ. Trung Quốc có

thể dựa vào các ngoại lệ của các thỏa thuận để biện minh cho việc không tuân thủ. Chẳng hạn như Trung Quốc có thể biện minh cho các hạn chế thương mại của mình là vì an ninh quốc gia, và có một loạt các vấn đề an ninh quốc gia mà Trung Quốc có thể dựa vào.

Thứ hai, để nhiều nước đang phát triển như Việt Nam tham gia hiệp định, CPTPP cho phép các nước thành viên trì hoãn việc tuân thủ đầy đủ các quy tắc để những nước này có thêm thời gian để tiến hành cải cách trong nước. Điều này tạo tiền lệ cho Trung Quốc khi lập luận rằng nếu nước này không thể đáp ứng ngay các tiêu chuẩn của CPTPP, thì sự linh hoạt tương tự cũng được mở rộng cho Trung Quốc và sẽ không trì hoãn việc nước ngày trở thành thành viên của hiệp định.

Một câu hỏi quan trọng đối với nhiều chính phủ là liệu họ có thể tin là đến cuối cùng (sau khi kết thúc thời gian miễn trừ) Trung Quốc sẽ tuân thủ các điều kiện của CPTPP. Khi được hỏi về vấn đề này, Bộ trưởng Thương mại Úc đã lưu ý rằng, Trung Quốc cần phải chứng minh về việc tuân thủ các hiệp định thương mại sẵn có. Phát biểu của Bộ trưởng Úc nhằm ám chỉ những biện pháp hạn chế gần đây của Trung Quốc đối với hàng hóa xuất khẩu của Úc không tuân thủ Hiệp định FTA Trung Quốc – Úc, cũng như việc Trung Quốc nétránh các cam kết của WTO nói chung.

Việc Anh tuyên bố muốn tham gia CPTPP vào đầu năm nay có thể đã thúc đẩy Trung Quốc quyết định tham gia. Một phần là vìtư cách thành viên của Vương quốc Anh trong CPTPP sẽ là một rào cản khác đối với việc tham gia của Trung Quốc, và các chính phủ CPTPP khó có thể đàm phán nghiêm túc về việc Anh gia nhập và sau đó sẽkhông làm điều tương tự đối với Trung Quốc. Việc Đài Loan yêu cầu tham gia CPTPP mới đây cũng làm phức tạp quá trình gia nhập, do Trung Quốc sẽ phản đối Đài Loan vì mâu thuẫn với chính sách Một Trung Quốc của họ.

Vì vậy, giờ đây Mỹ đang phải đối mặt với một kịch bản đảo lộn - khi Trung Quốc sẵn sàng tham gia CPTPP, họ bị bỏ mặc bên ngoài, và vẫn không chắc chắn làm thế nào để thể hiện vai trò lãnh đạo thương mại ở khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương.

Nếu Trung Quốc thành công trong việc gia nhập CPTPP, điều này sẽ thúc đẩy việc Mỹ tái gia nhập hiệp định. Sau đó, Mỹ phải đàm phán với Trung Quốc để tham gia, đây là một điều trớ trêu và sẽ quá sức chịu đựng. Thật vậy, nếu Hoa Kỳ muốntái can dự vào thương mại ở khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương, Hoa Kỳ buộc phải bắt đầu lại quá trình này một lần nữa. Tuy nhiên, sau khi Trump rút khỏi CPTPP, việc buộc các nước còn lại một lần nữa đồng ý với các cam kết thương mại tiêu chuẩn cao của Hoa Kỳ sẽ là một thách thức lớn. Ngoài ra, khiTrung Quốc đã là thành viên của CPTPP, thìtác động kinh tế của một hiệp định thương mại do Mỹ dẫn đầu lên Trung Quốc cũng sẽ giảm đáng kể. Trên thực tế, việc Trung Quốc tham gia CPTPP trong tương lai gần sẽ làm giảm hiệu quả của việc Mỹ sử dụng chính sách thương mại như một công cụ để đối phó với Trung Quốc.

Như Tổng thống Biden đã nói rõ trong bài phát biểu của mình trước Đại hội đồng Liên hợp quốc vào tuần này, Mỹ cần dẫn đầu sự liên kết giữa các quốc gia để chống lại những thách thức chiến lược do Trung Quốc đem lại. Để làm được điều này, Mỹ sẽ cần phải liên tục thể hiện, dẫn đầu và chứng minh sự nhất quán về mục đích. Điều này sẽ đòi hỏi Mỹ làm mới lại chiến lược hợp tác kinh tế vào khu vựcẤn Độ Dương - Thái Bình Dương. Cái giá phải trả của việc Mỹ rời bỏ CPTPP là quá lớn. Giờ đây, Mỹ không còn đủ sức ảnh hưởng chính trị để mời các nước khác tham gia vào một sáng kiến kinh tế quốc tế lớn như CPTPP. Và quyết định gia nhập CPTPP của Trung Quốc càng nâng chi phí đó lên rất nhiều.

Joshua Meltzer là thành viên cao cấp tại Viện Brookings.

Nguồn: The Hill

Từ khoá: CPTPP, vai trò, gia nhập, cam kết, cam kết, WTO, sáng kiến kinh tế