Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Ngay từ trước đại dịch COVID-19, lộ trình hoàn thành Mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên hợp quốc (SDGs) đã khó hoàn thành vào năm 2030 như dự định.

Trong một báo cáo gần đây, Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu tuyên bố về bằng chứng rõ ràng cho thấy tác động tiêu cực của con người đối với môi trường vẫn đang tồn tại, dẫn tới một số cuộc khủng hoảng. Báo cáo cũng kết luận về sự biến động liên quan tới tình trạng nóng lên toàn cầu và những hệ quả kéo theo.

Ngoài ra, báo cáo cũng cung cấp cơ sở rõ ràng về việc thương mại quốc tế thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhưng không đủ để đảm bảo công bằng và tiến bộ xã hội. Vẫn còn nhiều nơi làm việc độc hại, còn tồn tại sự phân biệt đối xử. Theo ước tính mới nhất, hiện nay toàn thế giới vẫn còn 152 triệu lao động trẻ em và 25 triệu lao động bị cưỡng bức (bao gồm cả người lớn và trẻ em).

Nhu cầu theo đuổi sự phát triển đảm bảo các yếu tố xã hội và môi trường là vô cùng quan trọng và cần thiết. Chúng ta cần hướng tới một xã hội tiêu thụ, sản xuất và kinh doanh hàng hoá một cách bền vững.

Thương mại đóng vai trò như một động cơ thúc đẩy phát triển bền vững: Kỳ vọng và thực tế

Thương mại được xem là một yếu tố quan trọng trong Chương trình nghị sự 2030. Đây được coi là một công cụ chính sách đóng góp vào sự phát triển bền vững.

Hiện nay, thương mại chủ yếu được tiến hành thông qua các chuỗi giá trị toàn cầu (GVC), trị giá khoảng 8 nghìn tỷ đô la, chiếm gần 70% tổng thị phần thương mại toàn cầu.

Tuy nhiên, sự mở rộng thương mại quốc tế khiến các GVC ngày càng phức tạp. Dù mang lại nhiều lợi ích kinh tế, song các GVC đôi khi dẫn đến các tác động bất lợi về xã hội và môi trường không thể giải quyết.

GVC dẫn đến sự mất cân bằng trong vấn đề áp dụng cách tạo việc làm truyền thống của các quốc gia, chống bất bình đẳng hay đạt được lợi ích xã hội mong muốn. Hơn nữa, việc mở rộng thương mại là nguyên nhân gây ra các tác động tiêu cực đến môi trường, do sự gia tăng ô nhiễm, suy thoái tài nguyên thiên nhiên.

Để đối phó với những thách thức này, chúng ta cần có các công cụ mạnh mẽ để đảm bảo lợi ích của thương mại bao trùm và bền vững hơn thay vì hạn chế nó.

Nói cách khác, chúng ta cần phải chuyển đổi thương mại và chuỗi giá trị theo hướng bền vững thông qua các ưu tiên mang tính cạnh tranh và bổ sung liên quan tới vấn đề bảo vệ môi trường, tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội.

Vai trò của chuỗi giá trị bền vững

Thương mại và chuỗi giá trị sẽ trở nên bền vững hơn khi các tác động bất lợi được giảm thiểu, đồng thời việc trao đổi hàng hóa và dịch vụ quốc tế mang lại những lợi ích tích cực về xã hội, kinh tế, môi trường.

Để đạt được tăng trưởng bền vững và bao trùm, chúng ta cần thúc đẩy các mô hình kinh doanh có trách nhiệm trong toàn bộ chuỗi giá trị.

Gần đây, một báo cáo của UNCTAD có tựa đề “Thương mại tốt hơn để phát triển bền vững” đã cho rằng các tiêu chuẩn bền vững tự nguyện (VSS) là một công cụ góp phần vào sự chuyển đổi thương mại bền vững và nên được thúc đẩy áp dụng rộng rãi.

VSS bao gồm các chương trình chứng nhận, chương trình ghi nhãn và các tiêu chuẩn tư nhân nhằm mục đích tích hợp những mối quan tâm về xã hội, môi trường và kinh tế vào các quy trình sản xuất toàn cầu.

VSS đã được công nhận là công cụ hữu hiệu giúp các chính phủ thực hiện cam kết bền vững của họ. Nếu VSS được sử dụng phù hợp với chính sách thương mại sẽ giúp các quốc gia thay đổi theo hướng phát triển bền vững.

Báo cáo cũng cho biết tiềm năng phát triển VSS phụ thuộc vào hai thành phần quan trọng: (1) tạo ra tác động đo lường được, và (2) được sử dụng và chấp nhận rộng rãi.

Thách thức dành cho các nước đang phát triển tham gia vào chuỗi giá trị bền vững

Để áp dụng VSS hiệu quả và tạo được tác động thực tế, các nước đang phát triển gặp phải một số thách thức chính, bao gồm: chi phí tuân thủ, thiếu các biện pháp khuyến khích và "lỗ hổng quản trị". Các cơ chế khả thi giúp vượt qua những rào cản này đã được báo cáo nêu ra, trong đó bao gồm cả cách xây dựng chuỗi giá trị bền vững (SVC).

Bên cạnh những thách thức đã tồn tại từ trước, đại dịch COVID-19 còn tạo ra những thách thức mới cho các nước đang phát triển. Đại dịch đã ảnh hưởng quá nặng nề tới kinh tế xã hội do các nước đang phát triển dễ bị tổn thương về cấu trúc.

Câu hỏi quan trọng là làm thế nào để cân bằng giữa tốc độ và mức độ phục hồi sau đại dịch trong khi vẫn đạt được tăng trưởng đồng đều và bền vững. Nói cách khác, các chiến lược phục hồi kinh tế không nên chỉ tập trung vào việc hỗ trợ các quốc gia phục hồi mà còn phải giúp họ tiến tới một tương lai bền vững hơn. Do đó, SVC thậm chí còn đóng một vai trò thiết yếu hơn bao giờ hết.

Hướng tới chuyển đổi SVC giúp các nước đang phát triển định vị và hồi phục tốt hơn, tiến tới đạt được các SDGs.

Quyền Tổng thư ký UNCTAD Isabelle Durant sẽ chủ trì một hội thảo trên website vào ngày 30 tháng 8 để cùng thảo luận vấn đề này.

Nguồn: Unctad

Từ khóa: phục hồi, chuỗi giá trị, bền vững, UNCTAD, cấu trúc