Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Liên minh châu Âu (EU) gần đây đã công bố kế hoạch “Fit for 55” để giảm lượng khí thải carbon xuống 55% vào cuối thập kỷ này và đạt mức phát thải carbon ròng bằng 0 vào năm 2050.

Cam kết của EU và các cường quốc công nghiệp lớn khác về cắt giảm khí thải carbon sẽ làm đảo ngược các mẫu hình lâu đời trong sản xuất toàn cầu và thương mại quốc tế, điều chưa từng xảy ra ​​kể từ cuộc cách mạng công nghiệp.

Trọng tâm trong kế hoạch của EU là thuế biên giới carbon. EU dự tính áp mức thuế cao hơn đối với các sản phẩm nhập khẩu được sản xuất theo cách phát ra lượng khí thải cao hơn so lượng khí thải của các nhà sản xuất tại EU khi sản xuất loại hàng hóa tương tự. Kế hoạch này sẽ bắt đầu áp dụng cho bốn lĩnh vực có lượng khí thải carbon nhiều như: xi măng, thép, nhôm và phân bón.

Hoa Kỳ đang thiết lập kế hoạch của riêng mình để đánh thuế hàng nhập khẩu sử dụng nhiều carbon xem như một phần của gói điều chỉnh ngân sách đang chờ quốc hội thông qua - mặc dù chi tiết của kế hoạch này chưa rõ ràng.

Đây là một trong một loạt các hạn chế thương mại khác đang được cả Hoa Kỳ và EU xem xét để buộc quốc tế tuân thủ nhằm bảo vệ người lao động, nhân quyền và các mục tiêu chính trị và xã hội khác, bao gồm cả an ninh quốc gia.

Có nhiều câu hỏi xoay quanh việc thực thi biện pháp điều chỉnh biên giới carbon của EU và làm thế nào để việc thực thi các chương trình này không vi phạm các quy tắc thương mại cốt lõi. Mối quan tâm chính là các chính sách này có trái với các nguyên tắc quan trọng mà chế độ thương mại toàn cầu đã đặt ra.

Thực tế, chế độ thương mại toàn cầu, nền tảng cho các biện pháp bảo vệ chống lại sự phân biệt đối xử và ép buộc trong thương mại quốc tế, đang bị tấn công từ nhiều phía. Hành vi kiểm soát và cưỡng ép thương mại vì mục tiêu chính trị được chính quyền Trump cổ súy, sau đó được chính quyền Trung Quốc sao chép đã vượt ngoài tầm kiểm soát của chính hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Nguyên tắc cơ bản của hệ thống thương mại tự do WTO là không phân biệt đối xử, được nêu trong Điều I của Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (GATT). Các mức thuế của EU và các mức thuế carbon khác có khả năng gây thêm sức ép lên nguyên tắc này, có nguy cơ gây thiệt hại nhiều hơn. Việc thực thi các mức thuế này cũng hết sức phức tạp - và dễ bị lạm dụng – vì các chuỗi cung ứng và các chính sách giảm phát thải sẽ khác giữa các nước.

Các giải pháp loại bỏ khí thải carbon, cải thiện nhân quyền ở Tân Cương hoặc Myanmar, hoặc bảo vệ điều kiện lao động ở Bangladesh đều có vẻ hợp lý, thực sự chính đáng, và vì các mục tiêu xã hội quốc tế. Tuy nhiên, việc sử dụng các công cụ thương mại để đạt được các mục tiêu này sẽ làm cho nền kinh tế toàn cầu bị chia rẽ bởi hệ tư tưởng, tranh cãi về tiêu chuẩn và các cam kết về môi trường, về chuyển gánh nặng chi phí thực hiện công cụ thương mại cho các quốc gia khác.

Thế giới như vậy sẽ trở nên ít sôi động hơn, trong đó các doanh nghiệp sẽ cần điều chỉnh cả đầu tư và các quyết định sản xuất cho phù hợp với tiêu chuẩn của các quốc gia mà họ muốn giao dịch. Và dẫn đến thế giới sẽ có rất nhiều vấn đề xung đột về kinh tế hơn.

Nếu nguyên tắc không phân biệt đối xử có thể dễ dàng bị miễn trừ như vậy, thì trong tương lai, các nước khác sẽ làm theo, dẫn đến mở rộng việc . Các cách thức dẫn đến loại hình thương mại có sự kiểm soát này sẽ dễ dẫn đến chủ nghĩa bảo hộ có hại hơn.

EU đã cam kết đảm bảo cơ chế thuế carbon biên giới mới sẽ không vi phạm các quy định của WTO, nhưng việc triển khai có thể sẽ rất phức tạp. Các phương tiện để đánh giá hàm lượng carbon của hàng nhập khẩu là không rõ ràng, và doanh nghiệp EU sẽ vận động hành lang để được áp dụng mức thuế cao nhất có thể nhằm bảo vệ thị trường của họ. Tại Hoa Kỳ, nơi vẫn chưa quy định về giá carbon trong nước, nguy cơ phân biệt đối xử theo chủ nghĩa bảo hộ thông qua thuế nhập khẩu carbon còn cao hơn.

Như Ken Heydon giải thích “kế hoạch của EU phản ánh những lo ngại về rò rỉ carbon và nỗi sợ hãi về một cuộc chạy đua xuống đáy khi nhà sản xuất chuyển sang các quốc gia có quy định khí thải ít nghiêm ngặt hơn”.

Heydon cho biết, kết quả cuối cùng và mức độ biến dạng đối với thương mại thế giới rất khó dự đoán. Chúng sẽ phụ thuộc vào hai yếu tố chính: mức độ mà các nhà xuất khẩu bị ảnh hưởng chuyển khỏi châu Âu sang các thị trường khác và mức độ mà họ tính chi phí carbon trong hàng hóa xuất khẩu, hoặc được Liên minh châu Âu cho phép thực hiện điều này.

Điều rõ ràng là các biện pháp này sẽ có tác động quan trọng đến các nhà sản xuất ở Châu Á Thái Bình Dương, là những nhà xuất khẩu lớn nhất trong bốn lĩnh vực mục tiêu mà EU đang hướng đến. Theo chính sách mới của EU, trong giai đoạn 2025 - 2035, các biện pháp trợ cấp phải được gỡ bỏ dần và bắt đầu tính thuế biên giới carbon trong các lĩnh vực nhôm, xi măng, phân bón và thép. Thực hiện những điều này mà không có sự phân biệt đối xử giữa các quốc gia, theo yêu cầu của WTO, có thể sẽ còn nhiều thách thức hơn.

Khó khăn trong việc đo lường lượng carbon thải ra trong các mặt hàng nhập khẩu chịu thuế - đặc biệt là những mặt hàng nằm trong chuỗi cung ứng phức tạp - và xác định mức độ chính phủ nước ngoài đã đánh thuế lượng khí thải như vậy sẽ khiến xung đột thương mại gần như không thể tránh khỏi. Các quốc gia và công ty thuộc những ngành bị đánh thuế sẽ phàn nàn rằng họ bị đối xử không công bằng, sau đó sẽ trả đũa về thuế quan và xung đột thương mại sẽ khó được kiểm soát nếu các cáo buộc liên quan trở nên nghiêm trọng.

Trước sự công kích chống lại chế độ thương mại toàn cầu, thực hiện các chính sách môi trường, bao gồm giảm trợ cấp nhiên liệu hóa thạch và tăng đầu tư công vào công nghệ xanh, là cách hiệu quả nhất và ít gây tổn hại nhất về mặt hệ thống để giải quyết lượng khí thải carbon, hơn là sử dụng các biện pháp chính sách thương mại đang làm sai lệch nguyên tắc thương mại.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: khí thải carbon, châu Âu, thương mại toàn cầu