Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Liên minh châu Âu đang đối mặt với thách thức trong việc thuyết phục các đối tác thương mại tin tưởng rằng việc áp thuế các-bon công bằng, hiệu quả và là công cụ giúp liên minh 27 quốc gia tiến hành cuộc cách mạng xanh thay vì một biện pháp bảo hộ thương mại.

EU dự kiến sẽ công bố quy định áp thuế các-bon vào ngày 14/7 năm nay nhằm đạt mục tiêu cắt giảm phát thải khí nhà kính 55% so với mức của thập niên 1990 vào năm 2030.

Như một phần của kế hoạch chung, EU cũng sẽ phác thảo sơ bộ cơ chế chuyển đổi các-bon biên giới (CBAM) nhằm cắt giảm phát thải thông qua hàng loạt chương trình hỗ trợ tài chính hướng đến sản xuất xanh hơn và giúp tránh tình trạng “rò rỉ các-bon” – hình thức dịch chuyển các ngành công nghiệp gây ô nhiễm đến những quốc gia với yêu cầu lỏng lẻo về giảm phát thải.

EU cũng muốn tránh vấp phải dạng tranh cãi mà khối này từng đối mặt sau khi thực hiện một bước đi đơn phương vào năm 2018 khi quyết định đưa dầu cọ khỏi danh sách những nguyên liệu sinh học được nhập khẩu, dẫn đến một tranh chấp pháp lý với Indonesia và Malaysia tại Tổ chức Thương mại thế giới.

Trước đó, một nỗ lực của EU nhằm đánh thuế các hãng bay nước ngoài trên cơ sở lượng các-bon thải ra trong mỗi chuyến bay đến và đi từ EU đã gây ra sự phản đối dữ dội từ ngành công nghiệp hàng không Hoa Kỳ và chính phủ Trung Quốc. Trước những phản đối gay gắt, châu Âu đã buộc phải ngừng thực thi dự luật này.

Ông Bernd Lange, chủ tịch Ủy ban thương mại – Nghị viện châu Âu cho biết CBAM sẽ là căn nguyên của các tranh cãi thương mại – nhất là với xứ cờ hoa nếu Brussels không thể đi đến đồng thuận với phía Mỹ về vấn đề trên.

 “Chúng tôi mong đợi một nhận thức chung giữa EU và Hoa Kỳ để tránh viễn cảnh phải đưa vụ việc tranh cãi ra WTO. Đây thực sự là thử thách trong những tháng tới”. Ông Bernd phát biểu trước các phóng viên.

Ủy ban châu Âu nói rằng kế hoạch của họ phù hợp với các nguyên tắc của WTO và đảm bảo nguyên tắc công bằng khi yêu tất cả doanh nghiệp nhập khẩu sản phẩm (ví dụ: mặt hàng thép) mua chứng chỉ phát thải với giá tương tự như các nhà sản xuất nội địa tại lục địa già.

Tuy nhiên, đề xuất từ các nhà sản xuất EU về việc được tiếp tục cấp miễn phí các chứng chỉ thị trường các-bon sẽ tạo ra nhiều tranh cãi khi các nhà nhập khẩu không được hưởng những ưu đãi tương tự.

Theo bản dự thảo CBAM vào ngày 14/7, các ưu đãi đã nêu sẽ chấm dứt, tuy nhiên, ngành công nghiệp chế tạo tại lục địa già đang vận động ráo riết để những hỗ trợ của Liên minh sẽ tiếp tục được áp dụng.

Giá tham chiếu trên hệ thống trao đổi phát thải của EU (ETS) – thị trường các-bon lớn nhất thế giới tháng này đã đạt mốc 58 euros/tấn – trong động thái phản ứng trước thông tin các quy định về thuế các-bon nhiều khả năng sẽ được ban hành.

Trong bối cảnh EU cho biết Hoa Kỳ đã đồng ý thảo luận vấn đề đã nêu với Liên minh 27 nước, các quốc gia khác lại bày tỏ lo ngại. Thủ tướng Úc Scott Morrison đã gọi thuế các-bon “là một biện pháp hạn chế thương mại dưới danh nghĩa bảo vệ môi trường”. Còn phía Nga cho biết quy định EU sẽ phá vỡ quy tắc giao thương chung.

Ông Andre Sapir, nghiên cứu viên cao cấp tại Bruegel – một tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại Brussels, trong phiên điều trần trước Nghị viện châu Âu đã kêu gọi EU cần xem xét yếu tố hợp pháp của chương trình CBAM.

“Đây là vấn đề về tính công bằng. Nhiều quốc gia phát triển trước đây là nguồn phát thải lớn trên thế giới đồng thời đóng vai trò chủ yếu thúc đẩy tình trạng phá rừng toàn cầu” – ông Andre nói.

Nghĩa vụ chứng minh

WTO áp dụng chính sách đối xử ưu đãi đối với các quốc gia phát triển tương tự như chương trình ưu đãi thuế quan mà EU dành cho những nền kinh tế kém phát triển nhất. Nếu vi phạm các quy định trong chương trình CBAM, các nước đang phát triển phải trả thêm 16 tỷ USD khi xuất khẩu vào EU – Trung tâm Cải cách châu Âu nhận định.

Ngay cả khi cơ chế thuế của EU tương thích với WTO và tính đến lợi ích của các nền kinh tế mới nổi, chính sách này vẫn có khả năng gây đứt gãy thương mại nếu việc vận hành mang nặng tính hành chính.

Những doanh nghiệp tại một số quốc gia như Hàn Quốc – với hệ thống thương mại phát thải nội địa hiện tại có thể nhanh chóng thích ứng với chương trình CBAM. Trái lại, tại nhiều nền kinh tế, các nhà xuất khẩu cần tập hợp và đưa ra số liệu minh chứng về khối lượng phát thải cũng như nguồn gốc năng lượng sử dụng trong hoạt động sản xuất, qua đó thuyết phục Ủy ban châu  về tính xác thực của dữ liệu cung bố.

Nếu số liệu không hoàn chỉnh, cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu có thể phải chịu sự điều chỉnh phương thức tính toán phát thải do EU áp đặt.

“Nghĩa vụ chứng minh thuộc về bên xuất khẩu” ông Hosuk Lee-Makiyama, giám đốc trung tâm nghiên cứu ECIPE nhấn mạnh thêm “CBAM có thể là một nước cờ khôn ngoan trong đàm phán thương mại; nhưng liệu chương trình đã nêu có thực sự giúp giảm lượng CO2 trên toàn cầu?”.

Chính sự phức tạp của cơ chế CBAM đã buộc Ủy ban châu Âu, trong giai đoạn đầu áp dụng chương trình, chỉ hướng đến tập trung kiểm soát một số hàng hóa cơ bản như sắt, thép, nhôm, xi-măng, điện và phân bón – vốn chỉ chiếm 5% giá trị hàng hóa nhập khẩu của Liên minh 27 nước.

Tuy nhiên, vẫn có những phương thức giúp các quốc gia xuất khẩu tránh được hệ thống quy định của cơ chế CBAM. Thijs Vandenbussche, chuyên gia về khí hậu tại Trung tâm chính sách châu Âu đã dẫn chiếu đến một số sản phẩm có tính thay thế như bụi nhiên liệu và xỉ lò than dùng sản xuất xi-măng – những loại hàng hóa có thể nằm ngoài sự điều chỉnh của cơ chế thuế biên giới của EU.

Mặt khác, CBAM có thể thúc đẩy các doanh nghiệp chế tạo hàng hóa thành phẩm chuyển đổi nguyên liệu dùng trong dây chuyền sản xuất. Một số trường hợp, chính sách đã nêu có thể khuyến khích sự xanh hóa công nghiệp; ở chiều ngược lại, những mặt hàng nằm ngoài danh sách chịu thuế phát thải – mặc dù được nhận đinh gây ô nhiễm môi trường ở mức độ nghiêm trọng – có thể khiến khối lượng phát thải toàn cầu không giảm như kỳ vọng.

Nếu EU muốn chương trình CBAM đạt thành công, họ cần sự ủng hộ từ các đối tác. Sự chấp thuận của Hoa Kỳ - đồng minh của Liên minh 27 quốc gia có thể tạo ra sự chấp thuận rộng rãi cơ chế thuế quan phát thải trên khắp thế giới. Tuy vậy, đặc sứ Mỹ về khí hậu John Kerry đã nhấn mạnh CBAM chỉ nên là “giải pháp cuối cùng”, qua đó, ngầm bác bỏ sự ủng hộ của xứ cờ hoa đối với hệ thống thuế phát thải biên giới của EU.

Hơn 50 quốc gia WTO đã bắt đầu các cuộc thảo luận vào năm ngoái về vấn đề biến đổi khí hậu bao gồm chủ đề về cơ chế chuyển đổi các-bon biên giới. Một trong mục tiêu của CBAM chính là thúc đẩy đàm phán về vấn đề đã nêu theo hướng nghiêm túc, thực chất hơn.

 “Định giá các-bon toàn cầu luôn là chủ đề đạt đươc ít tiến triển trong những cuộc thảo luận. Thiếu vắng đề xuất về cơ chế CBAM của Âu châu, nhiều tranh cãi sẽ lại nổ ra. Với sự xuất hiện của cơ chế thuế quan biên giới, nhiều phiên đàm phán sẽ được tiếp lửa và tạo ra sự thay đổi trên nền tảng phản ứng toàn cầu”- ông Vandenbussche nói.

Nguồn: EuroNews

Từ khóa: EU, các-bon, thuế quan, CBAM, điều chỉnh, chơ chế thuế biên giới, thuế phát thải