Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Các luật sư và các chuyên gia ngoại giao nhận định thỏa thuận đầu tư song phương giữa các quốc gia châu Âu với Trung Quốc sẽ không bị ảnh hưởng bởi quyết định của Nghị viện châu Âu trong tuần này về việc đình chỉ Thỏa thuận toàn diện về đầu tư (CAI), một thỏa thuận mang tính biểu tượng chính trị hơn là kinh tế.

Trung Quốc coi CAI là có ý nghĩa cao về mặt ngoại giao, vì đây là một thỏa thuận mà nước này đã ký kết thành công với một cường quốc phương Tây mà không bị Hoa Kỳ kiểm tra hoặc ngăn chặn. Nhưng về khía cạnh kinh tế, việc CAI bị đình chỉ không gây ra mối đe dọa nào đối với các thỏa thuận mà các nước châu Âu có thể thực hiện với Trung Quốc, bởi vì hầu hết các nước này đã có các hiệp ước đầu tư song phương riêng biệt với Trung Quốc, các luật sư thương mại quốc tế cho biết.

Tuy nhiên, có thể có sự phân nhánh thương mại nếu Trung Quốc ngăn chặn xuất khẩu từ châu Âu - như đã thấy trong cuộc xung đột Trung Quốc-Australia hồi năm ngoái - nếu việc đóng băng CAI gây ra sự xa cách ngoại giao mới giữa Liên minh châu Âu và Trung Quốc, theo Bryan Mercurio, một luật sư thương mại quốc tế và một giáo sư luật tại Đại học Hồng Kông Trung Quốc.

Ông nói: “Đối với Trung Quốc, việc ký kết thành công thỏa thuận với một cường quốc phương Tây chứng tỏ nước này có khả năng thỏa hiệp và không phải là một đối tác đàm phán phi lý”. “Việc CAI bị hủy bỏ không làm thay đổi thực tế đó”.

“Nhưng có thể sẽ có những đổ vỡ về kinh tế khi quan hệ giữa EU và Trung Quốc ngày càng xấu đi. Trung Quốc đã từng sử dụng các biện pháp thương mại để tấn công các quốc gia mà họ có tranh chấp về mặt chính trị - Na Uy, Canada, Hoa Kỳ và bây giờ là Úc - và sẽ không ngạc nhiên nếu một số mặt hàng xuất khẩu của châu Âu bắt đầu bị cản trở ở biên giới. "

Trong cuộc bỏ phiếu vào thứ Năm để phê chuẩn CAI – thủ tục bắt buộc để hợp pháp hóa hiệp ước, đa số Nghị sĩ châu Âu đã bỏ phiếu chống. Động thái này nhằm đánh trả Trung Quốc về các vấn đề nhân quyền và chính trị, cụ thể là các biện pháp trừng phạt qua lại đối với các quan chức EU và Trung Quốc hồi đầu năm nay.

Mercurio cho biết một số nhà phân tích và luật sư cho rằng, sau khi lệnh trừng phạt của hai bên được tung ra, Bắc Kinh đã hy vọng “trò chơi” ngoại giao sẽ dừng lại ở đó, và cả hai nước sẽ “bắt tay với nhau” để phê chuẩn CAI.

Nhưng vấn đề đã bùng lên, đặc biệt là sau khi Nghị viện châu Âu sử dụng ngôn từ mạnh mẽ như “tội ác chống lại loài người” khi nói về Tân Cương, khiến Bắc Kinh phẫn nộ.

“Đó không phải là những lời của một cơ quan đang tìm cách làm giảm leo thang căng thẳng. Tôi dự đoán Trung Quốc sẽ phản ứng lại bằng lời nói và hành động ”, Mercurio nói.

Joerg Wuttke, chủ tịch Phòng Thương mại EU tại Trung Quốc, cho biết vấn đề đã đến “giai đoạn leo thang” và Nghị viện châu Âu chỉ đơn thuần “dán nhãn cho những gì đã rõ ràng kể từ khi Trung Quốc áp đặt các biện pháp trừng phạt nặng nề đối với các nghị sĩ châu Âu”. EU đã trừng phạt bốn quan chức và một tổ chức của Trung Quốc, trong khi Trung Quốc trừng phạt 10 cá nhân và bốn tổ chức của EU, bao gồm cả nghị sĩ của nhiều đảng chính trị châu Âu.

Đến lượt mình, Trung Quốc đã nhanh chóng áp dụng các biện pháp trừng phạt. Người phát ngôn của Phái bộ Trung Quốc tại EU hôm thứ Sáu cho biết “Quyết định thực hiện các biện pháp đáp trả của Trung Quốc là một phản ứng hợp lý trước các biện pháp trừng phạt và đối đầu đơn phương của EU”, nhưng cá nhân giấu tên vẫn khẳng định rằng CAI là một thỏa thuận có lợi cho cả hai bên.

Cũng có những lo ngại cho rằng việc đóng băng CAI có thể hủy hoại các khoản đầu tư lẫn nhau và các doanh nghiệp của cả hai bên, vì CAI mở cửa thêm cho các khoản đầu tư giữa EU và Trung Quốc. Tuy nhiên, hầu hết các nước EU đều đã có các hiệp ước đầu tư song phương với Trung Quốc. Các hiệp ước này từ lâu đã tự do hóa và bảo vệ một lượng lớn các khoản đầu tư song phương giữa các nước đó với Trung Quốc, theo luật sư thương mại quốc tế và giáo sư tại Đại học Thành phố Hồng Kông Julien Chaisse.

Có 26 hiệp ước như vậy giữa Trung Quốc và các nước trong khối EU, và Ireland là quốc gia duy nhất không có hiệp ước với Trung Quốc, Chaisse nói thêm.

Chaisse nói: “Những hiệp ước này đã được thực thi trong 20 năm qua… Ngoài ra, có một số quy tắc của Tổ chức Thương mại Thế giới vẫn đang áp dụng với cả EU và Trung Quốc”. “Tựu chung lại, các công ty không bị bỏ lại mà không có sự bảo vệ. Nếu EU hoặc Trung Quốc thực sự muốn làm hại lẫn nhau, họ sẽ chấm dứt tất cả hoặc một số [hiệp ước đầu tư song phương] cũ này ”.

Mặc dù mang lại một số lợi ích bổ sung, chẳng hạn như các quy định về môi trường và sử dụng lao động, Chaisse cho rằng CAI vẫn có tác động rất hạn chế đối với cả Trung Quốc và EU.

Henry Gao, một luật sư thương mại tại Đại học Quản lý Singapore, đồng tình với những quan điểm đó, nói rằng các điều khoản CAI không phải là “chưa từng có tiền lệ”. Và Mercurio cho biết CAI là “một ý tưởng tồi ngay từ đầu”, vì EU sẽ phải vất vã để phê chuẩn thỏa thuận này.

Ông nói: “Việc thiếu các điều khoản CAI đã không và sẽ không ngăn cản các doanh nghiệp châu Âu thâm nhập hoặc duy trì hoạt động tại Trung Quốc.

Chaisse cho biết sự phản đối dành cho CAI cũng có thể là tạm thời, vì lịch sử đã chỉ ra rằng nhiều hiệp định thương mại và đầu tư khó khăn khác cuối cùng đã được ký kết bất chấp những bất đồng trước đó.

“Tôi sẽ không phóng đại tác động của việc đình chỉ này,” Chaisse nói. “Đó có thể là một sự tạm dừng theo phản xạ, cho phép cả Trung Quốc và EU đánh giá lại các lợi ích tương ứng của họ.”

Zeng Jinghan, giáo sư nghiên cứu về Trung Quốc và quốc tế tại Đại học Lancaster, Anh, cho biết, không nên xem nhẹ tác động chính trị của việc đình chỉ phê chuẩn của CAI.

Zeng nói: “Cách đây một thời gian, các phương tiện truyền thông [Trung Quốc] coi việc đàm phán hiệp định thương mại là một thắng lợi ngoại giao lớn. “Bây giờ CAI đang bị đóng băng, hợp tác giữa Trung Quốc-EU về khí hậu, chống dịch bệnh, chủ nghĩa đa phương, nền kinh tế kỹ thuật số và công nghệ đều có thể bị ảnh hưởng”.

Zeng nói, để khôi phục mối quan hệ, các biện pháp trả đũa phải được dừng lại.

Đặc biệt, Trung Quốc nên tập trung vào chủ nghĩa đa phương và biến đổi khí hậu, cũng như giao lưu nhân dân và văn hóa và ngoại giao phi chính phủ, ông nói thêm.

Ông cũng nói rằng Bắc Kinh không nên chú ý đến những tiếng nói chống Trung Quốc trong Nghị viện châu Âu, vì chúng thường được thổi phồng để giành được phiếu bầu.

Nguồn: SCMP - TQ

Từ khóa: thỏa thuận đầu tư Trung Quốc- EU, thương mại