Khi EU đạt được các thỏa thuận thương mại với các quốc gia Đông Nam Á khác, các hiệp hội công nghiệp của Malaysia cũng đang thúc đẩy việc khởi động lại các cuộc đàm phán thương mại. Các chuyên gia cho rằng Hiệp định thương mại tự do sẽ thúc đẩy quá trình phục hồi sau đại dịch ở cả hai khu vực.
Sau khi đạt được các thỏa thuận thương mại tự do với Việt Nam và Singapore, mục tiêu của Liên minh châu Âu là ký kết nhiều thỏa thuận thương mại song phương hơn ở Đông Nam Á. Trong những tháng gần đây, khi các nền kinh tế trong khu vực tiếp tục bị ảnh hưởng khi số ca mắc mới COVID-19 tiếp tục tăng cao, Thái Lan và Philippines đã bày tỏ sự quan tâm đến việc nối lại các cuộc đàm phán với EU, trong khi các cuộc đàm phán với Indonesia vẫn đang tiếp tục.
Giờ đây, Hiệp định thương mại tự do với Malaysia dường như cũng đạt được một số tiến bộ, sau khi hai nhóm ngành công nghiệp chủ chốt vào tháng trước thông báo rằng, họ sẽ làm việc cùng nhau để vận động cả Brussels và Kuala Lumpur tái khởi động các cuộc đàm phán đã bị gián đoạn vào năm 2012.
Các cuộc đàm phán về Hiệp định thương mại tự do bắt đầu vào năm 2010 nhưng sau 7 vòng đàm phán, quá trình này bị đình trệ 2 năm sau đó theo yêu cầu của Malaysia. Một “sự đánh giá lại” đã được cả hai bên thực hiện vào năm 2016, nhưng Kuala Lumpur quyết định không khởi động lại các cuộc đàm phán thương mại.
EU tăng cường quan hệ ASEAN
Michalis Rokas, đại sứ EU tại Malaysia, phát biểu với DW rằng Brussels cam kết tăng cường gắn kết với Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), và “cơ hội tái tham gia các cuộc đàm phán thương mại chủ yếu phụ thuộc vào sự sẵn sàng của Malaysia cũng như khả năng của Malaysia trong việc theo đuổi các hiệp định thương mại và đầu tư toàn diện, tham vọng”.
Ông phát biểu thêm “Về khía cạnh này,chúng tôi ghi nhận sự quan tâm gần đây từ cộng đồng doanh nghiệp, điều này sẽ hỗ trợ cho việc nối lại các cuộc đàm phán.”
Vào cuối tháng 4, Phòng Thương mại Châu Âu tại Malaysia và Liên đoàn các nhà sản xuất Malaysia đã đồng ý thành lập một nhóm làm việc chung để vận động hành lang cho việc tái khởi động các cuộc đàm phán FTA.
Tranh chấp về dầu cọ
Cho đến nay, hầu hết các hoạt động vận động hành lang cho hiệp định thương mại EU-Malaysia đều xoay quanh vấn đề gây tranh cãi là dầu cọ. Vào đầu năm 2019, EU đã thông qua Quy định được ủy quyền về Chỉ thị năng lượng tái tạo lần 2 (RED II), hướng tới giảm dần việc sử dụng dầu cọ làm nhiên liệu sinh học ở châu Âu vào năm 2030 vì lý do môi trường.
Tháng 1 năm nay, Malaysia, quốc gia sản xuất dầu cọ lớn thứ hai thế giới, đã khởi kiện EU thông qua Cơ chế Giải quyết Tranh chấp của Tổ chức Thương mại Thế giới. Indonesia, quốc gia sản xuất dầu cọ lớn nhất thế giới, cũng đã hành động tương tự.
Cả hai quốc gia Đông Nam Á, đã tuyên bố sẽ làm việc cùng nhau để phản đối quyết định của EU, cáo buộc Brussels tiến hành các tập quán thương mại “phân biệt đối xử” và “bảo hộ”.
Câu hỏi đặt ra là liệu Kuala Lumpur có muốn biến dầu cọ, mặt hàng chỉ chiếm chưa đến 5% tổng kim ngạch xuất khẩu của Malaysia sang EU, trở thành vấn đề gây cản trở cho quá trình nối lại các cuộc đàm phán thương mại tự do, mà có thể gây tổn hại nhiều đến các lĩnh vực khác của nền kinh tế quốc gia.
Thống kê từ Hội đồng Dầu cọ Malaysia năm 2019 thậm chí còn khẳng định rằng, các biện pháp giảm dần sản lượng của EU sẽ chỉ tác động đến 0,04% sản lượng dầu cọ hàng năm của Malaysia. Theo số liệu của EU, phần lớn kim ngạch xuất khẩu của Malaysia sang EU - tăng từ 23,5 tỷ euro (28,6 tỷ USD) vào năm 2018 lên 27,8 tỷ euro vào năm 2020, bao gồm máy móc và thiết bị công nghiệp, nhựa và cao su.
Frederick Kliem, một nhà nghiên cứu tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam thuộc Đại học Công nghệ Nanyang của Singapore, cho rằng chỉ còn là vấn đề thời gian cho đến khi các cuộc đàm phán thương mại được khởi động lại. Ông phát biểu với DW: “Phía Malaysia sẽ được hưởng lợi nhiều hơn đáng kể từ FTA so với phía châu Âu, và vấn đề tranh cãi về dầu cọ như trước đây, mặc dù cũng quan trọng vì lý do chính trị trong nước, nhưng sẽ không cản trở tiến trình tất yếu của các cuộc đàm phán.”
Hiệp ước sẽ thúc đẩy phục hồi sau đại dịch
Chủ tịch Liên đoàn các nhà sản xuất Malaysia, ông Thian Lai, cho biết trong một tuyên bố vào tháng trước rằng, trong bối cảnh “COVID-19 tác động đến nền kinh tế, thì FTA với EU sẽ góp phần to lớn vào việc phục hồi sau đại dịch cho các nhà sản xuất và thiết lập lại chuỗi cung ứng quan trọng”. Trên thực tế, nền kinh tế Malaysia đã tăng trưởng âm 5,4% trong năm ngoái, theo báo cáo của Ngân hàng trung ương Malaysia.
Các nguồn tin cho biết, điều đáng chú ý là các nhóm vận động hành lang như Liên đoàn các nhà sản xuất Malaysia hiện đang tham gia vào vấn đề này, vì nó có thể hướng câu chuyện rộng hơn ra khỏi tranh chấp dầu cọ và hướng tới một cuộc thảo luận lớn hơn về lĩnh vực công nghiệp sau đại dịch của Malaysia, vốn chiếm phần lớn trong tổng số hàng hóa Malaysia xuất khẩu sang EU.
Rokas, đại sứ EU tại Malaysia, cho biết: “Vấn đề dầu cọ không phải là trở ngại cho các cuộc đàm phán FTA để bắt đầu lại. Ông lưu ý rằng EU và Indonesia hiện đang tham gia vào các cuộc đàm phán FTA, mặc dù họ phải đối mặt với tình huống tương tự liên quan đến dầu cọ.”
Tuy nhiên, tranh chấp dầu cọ không chỉ đơn giản là vì tiền.
Lo ngại về khả năng thương lượng của Malaysia
Theo Felix Chang, thành viên cấp cao của Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại, một tổ chức tư vấn có trụ sở tại Mỹ, quyết định không chùn bước của EU về vấn đề này có nghĩa là việc khởi động lại các cuộc đàm phán FTA sẽ phụ thuộc vào mức độ quan tâm của chính phủ Malaysia đối với thương mại với EU.
Mặc dù giá trị mang lại của FTA là rõ ràng, nhưng chính phủ Malaysia có một số yếu tố khác cần xem xét, Chang phát biểu với DW. Kuala Lumpur có thể cảm thấy rằng việc khởi động lại các cuộc đàm phán thương mại trước khi giải quyết tranh chấp dầu cọ “sẽ làm mất đi một mức độ ảnh hưởng của Malaysia trong các cuộc đàm phán.”
Quan trọng hơn là các mối lo ngại trong nước đối với Thủ tướng Muhyiddin Yassin và chính phủ của ông, vốn chiếm thiểu số trong quốc hội và cam kết thực hiện chương trình nghị sự theo chủ nghĩa dân tộc ưu tiên đa phần là người Mã lai theo đạo Hồi, những người đa số là chủ sở hữu các đồn điền dầu cọ hoặc là công nhân dầu cọ.
Từ khi độc lập vào năm 1957 cho đến năm 2018, Malaysia được điều hành bởi một Đảng. Nhưng phe đối lập và liên minh Pakatan Harapan đa văn hóa đã bất ngờ giành chiến thắng trong cuộc tổng tuyển cử năm 2018, nhưng những tranh chấp nội bộ liên minh, xoay quanh cựu thủ tướng Mahathir Mohamad, đã dẫn đến sự sụp đổ vào năm 2020.
Các chuyên gia chính trị Malaysia vẫn đang suy đoán về việc liệu cuộc bầu cử nhanh có được kêu gọi trong năm nay hay không, mặc dù cuộc tổng tuyển cử tiếp theo sẽ diễn ra vào năm 2023.
Đối với Muhyiddin, để đạt được thành công trong cuộc bầu cử, ông phải lấy được lòng tin của người Mã Lai và giải quyết các vấn đề về lĩnh vực dầu cọ - có thể vấp phải những phản ứng dữ dội. Lợi ích kinh tế dài hạn của Malaysia, vốn sẽ được đáp ứng bởi Hiệp định thương mại tự do châu Âu, và có thể là ưu tiên thứ hai. Nhưng áp lực đối với chính phủ Malaysia, đặc biệt là từ khu vực doanh nghiệp địa phương, đang tăng lên.
Nguồn: DW
Từ khóa: Malaysia, thương mại tự do, EU
