Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Con người đã hướng tới toàn cầu hóa kể từ ngày đầu tiên học cách trồng trọt.

Ngày nay, nhắc đến ‘toàn cầu hóa’ là một trải nghiệm buồn vui lẫn lộn. Một mặt, tất cả chúng ta đều hiểu rằng chúng ta sẽ không thể tiếp cận với hàng tiêu dùng giá rẻ, các vật phẩm văn hóa đa dạng và kỳ lạ, hoặc các điểm nghỉ dưỡng xa xôi nếu không có toàn cầu hóa. Nhưng mặt khác, tất cả chúng ta đều đã nghe nói về, hoặc đã từng chứng kiến, những khó khăn kinh tế mà toàn cầu hóa có thể mang lại cho cộng đồng khi mà việc làm và cơ hội được trao cho người lao động ở các nước khác, những người sẵn sàng làm việc với mức lương thấp hơn.

Nhưng có một điều mà hầu hết mọi người đều đồng tình, đó là toàn cầu hóa là một hiện tượng mới, mà mới chỉ thực sự bắt đầu bén rễ trong vài thập kỷ qua hoặc lâu hơn một chút. Phải nói rằng, một số yếu tố dễ thấy nhất của toàn cầu hóa (như thuê nước ngoài gia công, hoặc sự nở rộ của thương mại quốc tế) đã xuất hiện từ những năm 1990 sau khi khối Xô Viết và thị trường nội bộ của khối này sụp đổ. Và, phải dành lời khen tặng thực sự: quá trình toàn cầu hóa đã vận hành tuyệt đối hiệu quả trên toàn thế giới trong hai đến ba thập kỷ qua.

Tuy nhiên, trên thực tế, toàn cầu hóa đã ra đời từ trước đó rất lâu – hàng nghìn năm. Và, thật may mắn, chúng ta sẽ nhìn lại toàn bộ khoảng thời gian ấy ở bài viết dưới đây.

Những điều cơ bản

Nhìn chung, “Toàn cầu hóa” đề cập đến quá trình các nhóm, các quốc gia, hoặc các công ty riêng lẻ trở nên tích hợp vào một tổng thể toàn cầu, với tất cả những mặt tốt và xấu đi kèm. Thuật ngữ này được sử dụng phổ biến nhất để chỉ toàn cầu hóa kinh tế, tức là sự hội nhập của các thị trường hoặc nền kinh tế địa phương với thị trường và nền kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, toàn cầu hóa không chỉ giới hạn trong sự chu chuyển của tiền tệ hoặc việc làm; dòng chảy dữ liệu và thông tin trên khắp thế giới cũng là một khía cạnh quan trọng khác của toàn cầu hóa. Dù không phải là người Mỹ, tôi cũng có thể chứng minh rằng các thực thể như Coca-Cola và Hollywood đã (và đôi khi vẫn đang) hiệu quả như thế nào trong việc toàn cầu hóa văn hóa Mỹ.

Tuy nhiên, khái niệm toàn cầu hóa vẫn gắn bó chặt chẽ với khái niệm thương mại. Một cách để định nghĩa thương mại là trao đổi hàng hóa, dịch vụ hoặc tiền giữa hai hoặc nhiều bên. Một cách khác để định nghĩa nó, một cách hữu ích hơn một chút cho chúng ta lúc này, là thương mại liên quan đến một hàng hóa hoặc dịch vụ được sản xuất ở một nơi và được tiêu thụ hoặc sử dụng ở một nơi khác.

Nhu cầu - đối với nguyên liệu thô, hàng tiêu dùng, trải nghiệm, hoặc dịch vụ - là những gì thúc đẩy toàn cầu hóa. Thực tế mà nói, không phải tất cả mọi thứ đều có sẵn, có thể được sản xuất hoặc có thể được sản xuất với giá cả phải chăng ở một nơi duy nhất. Nhưng tất cả mọi người, ở mọi nơi, đều muốn có mức sống càng cao càng tốt - vì vậy mọi thứ cần phải được di chuyển khắp nơi, đôi khi trên toàn thế giới.

Và có một thứ ngăn cản toàn cầu hóa, một lực lượng đóng vai trò là cái phanh của quá trình này: đó là công nghệ. Khả năng đưa một mặt hàng từ nơi này đến nơi khác một cách nhanh chóng và đáng tin cậy, cho dù đó là hàng tiêu dùng, thông tin hay bất cứ thứ gì khác, đóng vai trò như một giới hạn cứng đối với quá trình toàn cầu hóa. Có thể cho rằng, khả năng này chính là điều đã giữ chân hoạt động thương mại gói gón trong phạm vi địa phương trong suốt phần lớn lịch sử nhân loại, và là điều đã ngăn cản các quá trình toàn cầu hóa phần lớn, cho đến khi nhân loại bước vào kỷ nguyên công nghiệp.

Chúng ta đã có ý tưởng cơ bản về toàn cầu hóa là gì và tại sao nó xuất hiện, còn giờ hãy cùng xem các giai đoạn của tiền trình này.

Các giai đoạn của toàn cầu hóa

Nhìn chung, quá trình toàn cầu hóa được tách thành từng ‘giai đoạn’ riêng lẻ để dễ hình dung. Lưu ý rằng các giai đoạn được phân chia ở đây chỉ mang tính chất ‘hỗ trợ việc diễn giải’ hơn là ‘các khái niệm chặt chẽ’. Các giai đoạn có thể và sẽ khác nhau tùy thuộc vào trọng tâm của cuộc thảo luận. Tuy nhiên, thông thường, hầu hết các mô hình toàn cầu hóa bao gồm 3 đến 5 giai đoạn.

Một trong các mô hình phân chia giai đoạn dựa trên mối quan hệ giữa nơi sản xuất một hàng hóa nhất định (hoặc dịch vụ) được sản xuất, và nơi nó được tiêu thụ. Trong mô hình này, có bốn giai đoạn khác nhau của toàn cầu hóa:

Giai đoạn 1: xã hội săn bắn hái lượm. Trong giai đoạn này, nhu cầu hoặc tiêu dùng (con người) đi theo sản xuất (tài nguyên thiên nhiên của thực phẩm có thể được khai thác).

Giai đoạn 2: các xã hội nông nghiệp sơ khai. Ở đây, sản xuất (trồng trọt) chạy theo nhu cầu (con người), nhưng thương mại vẫn bị giới hạn trong những khu vực tương đối hẹp do khó khăn trong việc di chuyển hàng hóa.

Giai đoạn 3 bắt đầu với quá trình công nghiệp hóa đầu thế kỷ 19. Năng lượng cơ học làm cho việc vận chuyển hàng hóa trong một khoảng cách lớn trở nên khả thi về mặt kinh tế, do đó, việc tiêu thụ các mặt hàng được sản xuất ở một nơi khác cũng trở nên khả thi về mặt kinh tế.

Giai đoạn 4 là thời đại hiện nay của chúng ta, với đặc trưng là quy trình sản xuất được chia nhỏ ở các khu vực khác nhau trên thế giới để giảm chi phí. Điều này chỉ trở nên khả thi do công nghệ vận chuyển rất đáng tin cậy và các tuyến thương mại an toàn, cũng như máy tính để giữ mọi thứ được giao đúng thời hạn.

Mô hình 4 bước này được sử dụng phổ biến nhất, nhưng cá nhân tôi thích mô hình 5 bước, có thêm ‘Giai đoạn 2,5’.

Tuy nhiên, đến hiện tại, những mô hình này cung cấp cho chúng ta những kiến thức mấu chốt. Mặc dù các cách thức cụ thể mà xã hội hoặc các cá nhân phản ứng với toàn cầu hóa có thể mang lại kết quả tốt hoặc xấu cho cá nhân chúng ta, cộng đồng hoặc quốc gia của chúng ta, nhưng bản thân quá trình này không do bất kỳ ai trong chúng ta điều khiển. Không có chính phủ hay nhóm ngân hàng trung ương nào cùng nhau quyết định thế giới sẽ toàn cầu hóa. Quá trình này là sản phẩm tự nhiên và khá hiển nhiên của bản chất con người và khả năng của con người: tất cả chúng ta đều muốn có hàng hóa, và một số thứ mà chúng ta muốn lại ở nơi khác. Khi chúng ta có thể đi đến nơi khác để mang những hàng hóa đó trở về, chúng ta sẽ bắt đầu giao dịch với những người ở đó để đáp ứng nhu cầu của chúng ta.

Tương tự, nếu quá trình này được nhân rộng lên, chúng ta sẽ có mạng lưới thương mại toàn cầu như ngày nay. Một thời gian sau, sẽ xuất hiện các ngành công nghiệp mới hoàn toàn phụ thuộc vào các mạng lưới thương mại này để tồn tại (các ngành nhập khẩu các nhu yếu phẩm như nguyên liệu thô và tri ​​thức, hoặc các ngành xuất khẩu sản phẩm của họ).

Hầu hết hoặc có lẽ là tất cả chúng ta ngày nay đều đang sống trong các xã hội ít nhiều hội nhập với thị trường toàn cầu. Đó là lý do tại sao bạn đang đọc bài viết này (được viết ở Châu Âu) trên một thiết bị có mã nguồn được viết ở Mỹ, với với vi mạch được sản xuất tại Việt Nam hoặc một số quốc gia Nam Á khác được sản xuất từ đất hiếm được khai thác ở Châu Phi, trong khi đang mặc quần áo “made in China”, và uống hoặc ăn thứ gì đó có thể từ Nam Mỹ, chẳng hạn như bít tết, cà phê hoặc bánh mì nướng bơ.

Về lý thuyết, quá trình toàn cầu hóa, khá trớ trêu, không chỉ giới hạn trong phạm vi toàn cầu. Quá trình này một ngày nào đó có thể có nghĩa là, một người nào đó trên Trái đất có thể tìm việc làm trong thiên hà Andromeda trong khi nghe nhạc được tạo ra từ một hệ thống xa xôi nào đó. Những hạn chế đối với quá trình tích hợp này đối với bất kỳ một mặt hàng nào là liệu chúng ta có thể vận chuyển nó một cách đáng tin cậy, với giá rẻ, trên khoảng cách cần thiết và với số lượng cần thiết hay không.

Nhưng đó là chúng tat đang nói về tương lai xa. Thay vào đó, hãy nhìn lại quá khứ và xem toàn cầu hóa đã phát triển như thế nào trong suốt thời gian qua.

Còn tiếp…

Nguồn: ZME Science - TQ

Tử khóa: toàn cầu hóa