Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trong nhiều năm, thương mại điện tử đã phát triển trong sự thiếu vắng hành lang pháp lý kiểm soát. Khởi đầu chủ yếu dưới hình thức cung ứng hàng hóa trên nền tảng internet, các công ty kinh doanh trong lĩnh vực này đã từng bước mở rộng sang những ngành dịch vụ trực tuyến khác. Sự tiến bộ của phương thức thanh toán điện tử cùng hệ thống logistics và vận chuyển thế hệ mới đã hỗ trợ thương mại điện tử phát triển. Kết quả là nhiều mô thức kinh doanh trực tuyến đã hình thành tiêu biểu như kinh tế số và internet vạn vật (IoT).

Chính phủ các nước hoặc là hoàn toàn lờ đi việc kiểm soát thương mại điện tử hoặc là áp dụng những quy định cũ để kiểm soát hoạt động kinh doanh trực tuyến. Trong bối cảnh thế giới ngày càng bị chi phối bởi không gian ảo, những cách thức giải quyết vừa nêu đều không hiệu quả. Các cửa hàng truyền thống đang lo ngại về mức độ cạnh tranh gia tăng đến từ hệ thống doanh nghiệp trực tuyến – vốn ít chịu kiểm soát từ hệ thống pháp luật hiện hành. Bên cạnh đó, mua hàng thông qua internet, khách hàng cũng đang đối mặt với hàng tá rủi ro. Ngay cả các doanh nghiệp đang hưởng lợi từ môi trường pháp lý không rõ ràng cũng nhận thấy lợi ích từ việc cần có hệ thống pháp luật đảm bảo môi trường thương mại mở và an toàn. Kinh doanh không thể phát triển nếu môi trường hỗ trợ tiềm ẩn nguy cơ và bất định.

Vào thời điểm thế giới số chia sẻ nhiều đặc điểm chung với hoạt động giao thương truyền thống, điểm khác biệt cơ bản giữa hai mô thức này chính là internet đã xóa nhòa biên giới quốc gia. Một trong những lợi ích rõ ràng của tiến bộ số là việc các doanh nghiệp dù quy mô lớn hay nhỏ đều có thể dễ dàng thực hiện hoạt động kinh doanh tại nhiều nước. Ngoài ra, bất kỳ cá nhân nào cũng có thể tiến hành kinh doanh xuyên biên giới từ chính ngôi nhà của mình.

Yếu tố toàn cầu của thương mại điện tử đòi hỏi chính phủ các quốc gia cần hợp tác với nhau trong việc thiết lập những quy định giám sát. Tuy vậy, nhiều cơ quan quản lý đang thiếu kiến thức về những đặc trưng cơ bản của môi trường số cũng như cách thức phù hợp nhất để quản lý các thách thức đến từ mô hình kinh doanh nêu trên. Bên cạnh đó, sự không đồng đều trong trình độ phát triển số khiến góc nhìn về vấn đề này tại các nước là rất khác nhau.

Hệ quả là, những thị trường khác nhau áp dụng hệ thống chính sách và quy định kiểm soát không giống nhau. Sự đa dạng về cơ chế pháp lý sẽ còn tiếp tục. Tuy nhiên, các nhà lập pháp đang nỗ lực để hình thành diễn đàn chung qua đó thảo luận về cách thức tận dụng những yếu tố tích cực nhất của giao thương số, đồng thời thúc đẩy bảo vệ người tiêu dùng, cũng như phòng tránh độc quyền thị trường và các hành vi thương mại phi pháp. Dịch COVID-19 đã khiến nhu cầu phải có một hệ thống giải pháp tổng thể trở nên cấp thiết trong thời điểm hàng loạt công ty đang nhanh chóng chuyển sang hình thức kinh doanh trưc tuyến để giảm bớt thiệt hại từ các lệnh phong tỏa cũng như sự đứt gãy thị trường nội địa. Thương mại điện tử sẽ phát triển lành mạnh khi hầu hết quốc gia áp dụng những quy tắc kiểm soát tương tự nhau.

Măc dù tầm quan trọng của thương mại điện tử ngày càng rõ ràng, khả năng điều hành của chính phủ các nước vẫn chưa bắt kịp sự phát triển vũ bão của mô thức kinh doanh mới. Thiết lập một hệ thống pháp lý hoàn chỉnh đủ sức đáp ứng với bất kỳ biến chuyển nào của hoạt động giao thương trực tuyến là một công việc vô cùng phức tạp. Đàm phán trên quy mô toàn cầu qua đó đảm bảo sự thống nhất về cơ chế chính sách thường rất tốn thời gian. Vì vậy, đến thời điểm tất cả quốc gia đạt được đồng thuận về cơ sở pháp lý nền tảng, môi trường thương mại đã trở nên rất khác biệt so với tình hình hiện tại.

Vào đầu thập kỷ này các vấn đề chính liên quan đến giao thương trực tuyến bao gồm quản lý sự gia tăng những thể thức và loại hình dịch vụ có khả năng được kinh doanh trên nền tảng internet ví dụ như những hình thức dịch vụ chưa xuất hiên vào thời điểm hiện tại, áp dụng thuế xuyên biên giới với hoạt động vận chuyển hàng hóa và dịch vụ số, giải quyết các quan ngại liên quan đến an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu và bảo hộ chủ quyền tài nguyên và dữ liệu số. Những chủ đề quan trọng khác gồm có đảm bảo chính sách cạnh tranh, chống độc quyền, quản lý thanh toán xuyên biên giới, kiểm soát sự phát triển công nghệ và đánh giá tác động của thương mại điện tử đến sự phát triển của cộng đồng doanh nghiệp siêu nhỏ.

Giao thương trực tuyến là tương lai của hoạt động thương mại. Hình thức kinh doanh này là cầu nối các ngành kinh tế khác biệt. Loai hình đã nêu cũng là yếu tố kết nối các quốc gia. Được quản lý phù hợp, thương mại số sẽ giúp các doanh nghiệp nhỏ vươn mình thành những doanh nghiệp đa quốc gia với lượng khách hàng và nhà cung ứng ở quy mô toàn cầu. Kiểm soát kém, chính sách số hóa sẽ gây bất lợi cho doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Chính phủ nhiều quốc gia châu Á đang ở tuyến đầu trong việc giải quyết những thách thức nêu trên. Tại Tổ chức Thương mại Thế giới, 86 thành viên đã tham gia vào các cuộc đàm phán về một Sáng kiến chung đối với thương mại điện tử. Được dẫn dắt bởi Úc, Nhật Bản và Singapore, Sáng kiến này đang tập trung xử lý những vấn đề liên quan nhằm thúc đẩy giao thương số phát triển rộng mở, khơi dậy niềm tin, tăng cường tiếp cận thị trường, nâng cấp hệ thống thông tin truyền thông và thiết lập những quy đinh thương mại mới phù hợp với nền kinh tế số trong thời điểm hiện tại. Một số nội dung của Sáng kiến có thể được trình bày tại hội nghị Bộ trưởng các quốc gia thành viên WTO ở Geneva vào cuối năm 2021.

Một số nền kinh tế châu Á như Úc, Nhật Bản, New Zealand và Singapore đã thảo luận và ký kết những thỏa thuận riêng về thương mại số, trong đó các nước thành viên tạo lập hệ thống quy định và đưa ra cam kết hợp tác về chủ đề đã nêu. Những hiệp định kiểu này được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng và hoàn thiện hơn trong thời gian tới.

Các hiệp định giao thương tại Á châu như Thỏa thuận Đối tác kinh tế toàn diện khu vực, Hiệp định Thương mại tự do ASEAN-Úc_New Zealand (AANZFTA) và Hiệp định Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) đều hàm chứa những quy định về thương mại số. Về phần ASEAN, hiệp hội này đang đàm phán về một Thỏa thuận riêng về Thương mại điện tử trong năm 2021.

Một số cam kết về thương mại điện tử được lồng vào nội dung tổng thể của các thỏa thuận giao thương ví dụ như Hiệp định giữa Úc và Singapore về Nền kinh tế số, hoặc trở thành một trong những chủ đề được thảo luận giữa các bên trong tiến trình sửa đổi những hiệp định thương mai hiện hữu. Theo đó, một số quy định được đề cập trong thỏa thuận Úc-Singapore như đã nêu sẽ được kết hợp vào hiệp định AANZFTA phiên bản sửa đổi.

Nỗ lực nhằm quản lý thương mại số theo cách hiệu quả rất đáng được hoan nghênh. Tăng cường hợp tác và đồng bộ chính sách giữa chính phủ các nước sẽ giúp những doanh nghiệp có quy mô nhỏ trên toàn cầu kết nối mạnh mẽ và vươn mình thành các công ty “đa quốc gia”.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: ASEAN, thương mại điện tử, kinh tế số, doanh nghiệp nhỏ.