Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trong nhiều thập kỷ, dòng chảy thương mại đã lan tỏa một cách tự nhiên trên toàn khu vực Châu Á – Thái Bình Dương như một động lực tăng trưởng quan trọng. Từ năm 1989 đến năm 2018, mức thuế quan trung bình của khu vực đã giảm từ 17% xuống còn 5,3%. Thương mại bùng nổ trong khu vực với tốc độ nhanh hơn phần còn lại của thế giới. Đi cùng với nó là sự tăng trưởng của việc làm và thu nhập. Sự hội nhập sâu rộng thậm chí còn giúp khu vực thoát khỏi những cú sốc nghiêm trọng như cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 và cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008–09.

Sự leo thang của những căng thẳng địa chính trị có vẻ như đang kéo thương mại rời khỏi định cao phát triển của mình. Trong những năm gần đây, do sự cạnh tranh gia tăng và những chỉ trích về toàn cầu hóa ngày càng gay gắt, hệ thống thương mại đa phương dựa trên nền tảng của sự thịnh vượng và an ninh tại châu Á đã bị thách thức, và vai trò của WTO bắt đầu bị ngờ vực.

Và sự xuất hiện của một trận đại dịch toàn cầu đã khiến mọi thứ thay đổi. Tác động lớn nhất của đại dịch Covid-19 là làm tăng tầm quan trọng của nền kinh tế kỹ thuật số đối với tương lai nền kinh tế toàn cầu, và nhấn mạnh quá trình chuyển đổi kỹ thuật số tại châu Á.

Một bài viết mới đây trên tạp chí Diễn đàn Đông Á hàng quý (EAFQ), với tiêu đề: “Tái thiết nền thương mại toàn cầu” (Reinventing global trade), đã mô tả cách mà các nền kinh tế khu vực trổi dậy sau khi khủng hoảng Covid-19 được kiểm soát (nhưng chưa thể dập tắt). Các chuỗi cung ứng đã cho thấy khả năng tự hồi phục đáng kinh ngạc, một phần là nhờ vào sự kết nối vững chắc của chúng trong khu vực châu Á. Tình trạng cách ly phong tỏa đã thúc đẩy quá trình chuyển đổi kỹ thuật số, mang lại lợi ích cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Một số quốc gia như Singapore, New Zealand và Chile đã ký kết các thỏa thuận hợp tác nhằm mở rộng mở rộng nền kinh tế kỹ thuật số. Ngay cả những hiệp định thương mại khổng lồ bị trì hoãn từ lâu như Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) cũng sống lại giữa cuộc khủng hoảng Covid-19, nêu bật vai trò lãnh đạo của các khối khu vực như ASEAN.

Trong một bài báo trên trang bìa EAFQ tuần qua, Homi Kharas và Meagan Dooley nhận định rằng: “Các nền kinh tế Đông Á đã nổi tiếng với việc thúc đẩy tăng trưởng một cách bình đẳng, và định hướng xuất khẩu. Những điều này được phản ảnh qua sự tham gia của họ vào các chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu”. Khi thế giới phải tiếp tục sống chung với Covid-19, những yếu tố này càng trở nên quan trọng hơn.

Kharas và Dooley cho rằng: “Khu vực Đông Á sẽ nổi lên trong nền thương mại toàn cầu, nhờ vào quy mô phục hồi kinh tế khu vực lớn hơn và nhanh hơn những nơi khác. Từ năm 2019, Châu Á đã trở thành mạng lưới hội nhập thương mại khu vực lớn thứ hai sau Liên minh Châu Âu. Hệ thống thương mại Châu Á có thể sẽ trở nên toàn diện và bền vững hơn khi nó chuyển sang áp dụng những nền tảng kỹ thuật số. Mặc dù vẫn còn một sự chênh lệch về trình độ kỹ thuật số trong khu vực… những nền tảng kỹ thuật số mới đang khuyến khích các doanh nghiệp và hộ nông dân nhỏ cùng tham gia vào sân chơi thương mại quốc tế, bao gồm cả những doanh nghiệp do nữ giới làm chủ, và mở ra nhiều cơ hội cho những tầng lớp cận nghèo”.

Kharas và Dooley chỉ ra rằng, khu vực Đông Á đang chiếm 40% tổng số người thuộc tầng lớp trung lưu của cả thế giới. Trong thập kỷ tới, tầng lớp trung lưu tại khu vực này có khả năng vượt qua số người thuộc tầng lớp trung lưu tại Châu Âu, Bắc Mỹ, và Mỹ Latin cộng lại. Sự cạnh tranh ngày càng tăng để chiếm lĩnh thị trường tiêu dùng mới này đang là động lực thúc đẩy sự đổi mới tại Đông Á. Các doanh nghiệp đang nhanh chóng áp dụng những công cụ kỹ thuật số mới để mở rộng sự lựa chọn cho người tiêu dùng và thu hẹp khoảng cách giữa nhà sản xuất và khách hàng. Khu vực Đông Á đang dẫn đầu cuộc cách mạng thương mại điện tử toàn cầu, với những gã khổng lồ công nghệ Trung Quốc như Alibaba và Tencent là động lực thúc đẩy tăng trưởng và ứng dụng công nghệ kỹ thuật số vào nền thương mại đời thường.

Trong 3,8 nghìn tỷ USD doanh thu ước tính được tạo ra trên toàn thế giới từ các nền tảng kỹ thuật số (bao gồm thương mại điện tử, du lịch trực tuyến, công nghệ quảng cáo, giao thông vận tải, dịch vụ điện tử và truyền thông kỹ thuật số), 1,8 nghìn tỷ USD đã được thu về tại Châu Á. Có gần 60% doanh nghiệp thương mại điện tự toàn cầu thực hiện các giao dịch tại Châu Á. Trung Quốc đang dẫn đầu với 45% tổng doanh thu thương mại điện tử toàn cầu. Theo Kharas and Dooley, trong thập kỷ tiếp theo, nền kinh tế kỹ thuật số được kỳ vọng sẽ góp thêm 1 nghìn tỷ USD vào GDP của toàn Châu Á.

Quá trình hồi phục và tăng trưởng ở Đông Á sau đại dịch COVID-19 sẽ được hỗ trợ bởi các nền tảng kỹ thuật số. Nó có thể sẽ mạnh mẽ và toàn diện nếu các nước tiếp tục đầu tư mạnh vào cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực kỹ thuật số. Việc điều phối các hoạt động giám sát và quản lý cần thiết để tạo ra một nền kinh tế kỹ thuật số xuyên biên giới phát triển mạnh mẽ sẽ là một thách thức. Việc xây dựng các nguyên tắc kỹ thuật số đa phương đang là nhu cầu cấp bách của khu vực, nhằm định hướng cho hoạt động thương mại kỹ thuật số quốc tế, và tránh làm rạn nứt hệt thống toàn cầu. Khi khối G20 và những nhóm quốc gia khác thảo luận về cách thức phát triển, những tổ chức tầm trung tại Châu Á, chẳng hạn như ASEAN, có thể cùng phối hợp để định hình nền thương mại toàn cầu, thông qua các hoạt động tại Châu Á Thái Bình Dương nhằm xây dựng một chương trình hợp tác toàn diện và khả thi.

Tác động kinh tế của Covid-19 lên các nước Châu Á là có thật. Nhiều quốc gia vẫn đang chật vật với áp lực tài khóa do đại dịch gây ra. Tuy nhiên, những dự báo cho rằng Trung Quốc đang đánh mất vị thế là không có cơ sở. Ngay cả khi các nhà đầu tư đang theo đuổi chính sách Trung Quốc +1, đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Trung Quốc vẫn bùng nổ - trong năm 2020, Trung Quốc là điểm đến đầu tư lớn nhất của FDI toàn cầu, lần đầu tiên vượt qua cả Mỹ. Trung Quốc cũng đang tăng cường đầu tư trên toàn Đông Nam Á, trong khi ASEAN thì giúp định hình kiến trúc thương mại mới cho khu vực. Công nghệ kỹ thuật số chính là nguồn nhiên liệu mới giúp tăng tính bền vừng cho các chuỗi cung ứng và duy trì hội nhập kinh tế khu vực Đông Á.

Trước thềm Hội nghị Bộ trưởng lần thứ 12 của WTO vào tháng 11, Châu Á đang để mắt đến hai nhân tố quan trọng mà vai trò của họ chưa rõ ràng: Ấn Độ và Hoa Kỳ. Nếu Ấn Độ tiếp tục lựa chọn con đường riêng cho mình, điều đó chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến tương lai của khu vực và sự lan tỏa của tăng trưởng kinh tế. Tương tự, chủ trương của Mỹ, cụ thể là về vai trò lãnh đạo của WTO và về chính sách của Mỹ dành cho các đối thủ cạnh tranh và đối tác tại Thái Bình Dương, sẽ ảnh hưởng đến cách mà cuộc cách mạng kinh tế kỹ thuật số đang lan tỏa trên toàn Châu Á có thể ảnh hưởng đến thế giới.

Nguồn: East Asia Forum - PA

Từ khóa: Hội nhập kinh tế, hiệp định tự do thương mại, Covid-19, toàn cầu hóa, RCEP, CPTPP, ASEAN, WTO