Quan hệ đối tác Ấn Độ - Nhật Bản: Thương mại và hơn thế nữa

Hai quốc gia quan trọng tại khu vực Á châu là Nhật Bản và Ấn Độ là những đối tác quan trọng của nhau, có cùng lợi ích trong việc thúc đẩy hòa bình, an ninh, ổn định và thịnh vượng trên toàn cầu cũng như tại khu vưc Ấn Độ-Thái Bình Dương. Ấn Độ và Nhật Bản chia sẻ các giá trị nền tảng như chính trị tự do, nền kinh tế thị trường, tôn trọng pháp quyền và dân chủ.

Nhiều năm qua, Nhật nổi lên như một đối tác kinh tế quan trọng nhất trong tiến trình phát triển của Ấn Độ. Nền kinh tế số 2 châu Á đã cung cấp nhiều khoản vay song phương và hỗ trợ cho quốc gia hơn 1 tỷ dân từ năm 1958, đồng thời đóng vai trò là nhà tài trợ lớn nhất của đất nước Nam Á. Hỗ trợ phát triển chính thức của Nhật Bản (ODA) đã giúp Ấn Độ tăng tốc phát triển kinh tế đặc biệt trong những lĩnh vực nước này ưu tiên như năng lượng, giao thông, môi trường cũng như các dự án có liên quan đến đảm bảo điều kiện sống cơ bản của người dân. Hệ thống tàu điện ngầm Dehli là một trong những ví dụ tiêu biểu cho mối quan hệ hợp tác Ấn-Nhật thông qua viện trợ của xứ phù tang. Những dự án nổi bật khác trong quan hệ song phương thời gian gần đây bao gồm đường sắt cao tốc Mumbai-Ahmedabad, hành lang vân chuyển đường sắt phía Tây (DFC), hành lang công nghiệp Delhi-Mumbai với 12 khu dân cư phục đi kèm, hành lang công nghiệp Chennai-Bengaluru (CBIC). Các dự án khổng lồ đã nêu đang trong quá trình triển khai và dự kiến sẽ giúp quốc gia đông dân thứ 2 thế giới tiến bước vào thời đại mới. Cam kết ODA Nhật Bản dành cho Ấn Độ cho năm tài khóa 2018-2019 đạt mức cao nhất lich sử tương đương 537.4 tỷ Yên.

Quan hệ thương mại Ấn Độ-Nhật Bản

Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện Ấn-Nhật (CEPA) được ký kết vào tháng 2/2009 với mục tiêu cắt giảm thuế quan cho hơn 90% lượng hàng xuất khẩu của Nhật đến Ấn Độ bao gồm linh kiện ô tô, đồ điện tử cũng như dỡ bỏ thế quan cho 97% sản phẩm xuất khẩu từ quốc gia hơn 1 tỷ dân tiêu biểu như nông và thủy sản vào thị trường Nhật. CEPA là một trong số ít những thỏa thuận giao thương toàn diện mà nền kinh tế số 2 châu Á từng ký kết với một quốc gia phát triển. Tuy nhiên, ngay cả khi hiệp định đã nêu có hiệu lực và trong bối cảnh thương mại hai chiều đạt 17.6 tỷ USD năm 2019 (từ mức 13.1 tỷ USD năm 2010), xuất khẩu của Ấn Độ vào Nhật Bản vẫn dậm chân tại chỗ.

Giá trị xuất khẩu của Ấn Độ vào đảo quốc phù tang đã chứng kiến sự gia tăng trong giai đoạn 2011-2013 và đạt đỉnh vào năm 2013 với con số được ghi nhận là 7.3 tỷ USD. Vậy nhưng, sau thời gian này, hoạt động xuất khẩu từ quốc gia hơn 1 tỷ dân đã suy giảm trở về thời điểm trước khi EPA có hiệu lưc thực thi. Những mặt hàng xuất khẩu chính của phía Ấn gồm sản phẩm hóa dầu, hóa chất, cá và nhuyễn thể, ngọc trai các loại, đá quý, máy móc và thiết bị. Ở chiều ngược lại, hàng nhập khẩu từ Nhật Bản lại chứng kiến mức tăng 53% từ 8.3 tỷ USD năm 2010 lên đến 12.7 tỷ USD năm 2019. Các mặt hàng nhập khẩu chính của phía Ấn gồm có máy móc và thiết bị, đồ điện tử, sắt và thép, nhựa, đồng và cấu phần đi kèm.

Kết quả là, Ấn Độ liên tục chịu thâm hụt trong giao thương song phương với mức thiệt hại tăng 2 lần (từ mức 3.5 tỷ USD năm 2009 lên 7.9 tỷ USD năm 2019). Những mặt hàng nhập khẩu từ Nhật Bản có mức tăng trưởng cao nhất là máy móc (mức thâm hụt là 3 tỷ USD), thiết bị điện và điện tử (mức thâm hụt 1.2 tỷ USD), sắt và thép, nhựa, đồng và sản phẩm đi kèm. Cho dù giá trị thương mại 2 chiều đã tăng gấp đôi trong vòng 12 năm, gia tăng thâm hụt có thể trở thành vấn đề nghiêm trọng cho quan hệ thương mại lâu dài bền vững giữa hai quốc gia.

Tiềm năng xuất khẩu của Ấn Độ

Cần nhớ rằng trong số những sản phẩm xuất khẩu của Ấn Độ vào thị trường Nhật, chỉ có 3 loại hàng hóa gồm hóa chất, ngoc trai các loại, đá quý, cá và nhuyễn thể là chiếm thị phần tương đối lớn tại xứ phù tang. Đối với những mặt hàng khác, nhâp khẩu từ quốc gia Nam Á chỉ chiếm thị phần khiêm tốn ở Nhật. Tiềm năng cho các sản phẩm này tại thi trường xứ hoa anh đào vẫn còn rất lớn, tương đương 3.2 tỷ USD gồm nhiên liệu hóa thạch, sản phẩm hóa dầu, máy móc và thiết bị điện tử, sản phẩm cơ khí, thiết bị hình ảnh, dược phẩm, hàng dệt may – một nghiên cứu của ngân hàng Xuất-Nhập khẩu Ấn Độ nhận định.

Xem xét lại CEPA

Với tình trạng thâm hụt thương mại gia tăng, quốc gia đông dân thứ 2 thế giới gần đây đang kêu gọi xem xét lại các EPA với Hàn Quốc và Nhật Bản để giải quyết vấn đề đã nêu. Trong khi Ấn Độ đã kết thúc vòng đàm phán thứ 8 với Hàn Quốc về một phiên bản mới của EPA song phương, các cuộc thảo luận với Nhật Bản về một hiệp định thương mai sửa đổi vẫn trong giai đoạn đàm phán.

Xuất khẩu từ Ấn Độ đến xứ hoa anh đào bị ngăn trở bởi hàng loạt yếu tố gồm thuế quan, hàng rào phi thuế ví dụ như tiêu chuẩn về kỹ thuật và các biện pháp phòng dịch áp dụng với hàng hóa nhập khẩu. Theo một báo cáo có tên gọi “Đánh giá rào cản phi thuế quan” của ngân hàng Xuất-Nhập khẩu Ấn Độ, mức thuế trung bình Nhật Bản áp lên sản phẩm có nguồn gốc Ấn Độ là 7% - mức thuế này cao hơn hẳn thuế suất trung bình mà Nhật áp dụng với hàng nhập khẩu nói chung (4%) mặc dù đất nước hơn 1 tỷ dân đã ký kết CEPA với xứ phù tang.

Thuế đánh lên hàng nhập từ Ấn tại thị trường Nhật như sữa, lúa mì, gạo, da giày rất cao. Do đó, trong quá trình thảo luận lại nội dung EPA, quốc gia Nam Á có thể yêu cầu giảm thuế đối với những sản phẩm đã nêu. Bên cạnh đó, cũng cần rà soát mức thuế cao cũng được áp dụng với các loại hàng như quần áo và thực phẩm trong quan hê thương mại hai chiều. Nhằm đạt muc tiêu trở thành một nền kinh tế 5000 tỷ USD, Ấn Độ cần tăng giá trị xuất khẩu lên đến 1000 tỷ USD. Theo hướng này, nền kinh tế số 3 châu Á cần tận dụng triệt để các thỏa thuận thương mại đang có hiệu lực.

Vượt khỏi quan hệ thương mại song phương

Tuy nhiên, tiềm năng quan hệ Ấn-Nhật vượt ra khỏi vấn đề quan hệ thương mại và đầu tư song phương. Cả hai quốc gia đang hướng đến kết hợp chiến lược “Hướng Đông” của quốc gia hơn 1 tỷ dân và tầm nhìn của quốc đảo hoa anh đào về một khu vực Ấn Độ-Thái Bình Dương tự do và mở rộng. Sau hội nghị thượng đỉnh Ấn Độ-Nhật Bản vào năm 2016, lãnh đạo hai nước đã thể hiện ý định “làm việc và kết hợp với cộng đồng quốc tế thúc đẩy sự phát triển các hành lang và mạng lưới công nghiệp tại Á châu và Phi châu”. Điều này đã giúp hình thành ý tưởng về một Hành lang Phát triển Á-Phi (AAGC) qua đó mang đến thịnh vượng kinh tế, và phát triển bền vững trên cơ sở hình thành những hệ thống công nghiệp và thể chế, mạng lưới hỗ trợ tăng cường năng lực nội tại cũng như thúc đẩy dòng di chuyển thể nhân, thương mại, đầu tư, năng lượng đồng thời kết nối các dự án hạ tầng.

Ấn Độ đã từng bước hình thành hệ thống chính sách quan trọng cũng như xây dựng những thể chế chuyên trách nhằm hỗ trợ liên kết giao thương, xây dựng môi trường kinh doanh chung Á-Phi. Tuy vậy, với vị thế là quốc gia đang phát triển, đất nước đông dân thứ 2 hành tinh đang đối mặt với hàng loạt thử thách liên quan đến thúc đẩy nhũng dự án hạ tầng liên lục địa. Do đó, với nguồn ODA, Nhật Bản có thể hỗ trợ Ấn Độ trong những bước đi chiến lược của nước này tại Phi châu.

Môt khảo sát của Tổ chức ngoại thương Nhật Bản (JETRO) cho thấy các doanh nghiệp Nhật hoạt động tại Ấn đang đổ dồn chú ý về lục địa Phi – châu lục được coi là đầy tiềm năng trong tương lai. Trong mắt các công ty quốc đảo phù tang, Ấn Độ với lợi thế địa lý gần châu Phi, chia sẻ nhiều tương đồng vê lịch sử, văn hóa, cấu trúc thị trường, nhu cầu hàng hóa, sẽ là điểm xuất phát lý tưởng đối với cộng đồng doanh nghiệp nước này khi tiến vào thị trường lục địa đen.

Vì vậy, với vị thế đối tác chung của nhiều nền kinh tế châu Á và châu Phi, Ấn Độ được cho là đóng vai trò trọng yếu đối với AAGC. Thực hiện được dự định đã nêu, đất nước hơn 1 tỷ dân có thể cải thiện sự kết nối của mình trong chuỗi giá trị toàn cầu. Sự liên kết giữa Nhật Bản và Ấn Độ, do vậy, mang đến lợi ích cho cả 2 nước. Theo đó, phía Ấn Độ có thể tăng cường hoạt động xuất khẩu hàng hóa, trong khi các doanh nghiệp xứ phù tang tại lãnh thổ quốc gia đông dân thứ 2 toàn cầu có thể sử dụng mạng lưới kinh doanh của phía Ấn để tiếp cận thị trường châu Phi. Cộng đồng doanh nghiệp quốc đảo Đông Á có thể hưởng lợi từ thị trường lớn của luc địa Phi khi mở rộng kinh doanh tại đây.

Trên bình diện khu vực và quốc tế, cả Ấn Độ và Nhật Bản đều đóng vai trò quan trọng trong những thập niên tới. Kết nối chặt chẽ hơn vê thương mại giữa hai quốc gia sẽ giúp tăng cường quan hệ song phương trong “Thời đại mới của châu Á”.

Nguồn: CNBC TV18 - ĐX

Từ khóa: Ấn Độ, Nhật Bản, thương mại, EPA