Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Bất cứ ai có chút hiểu biết về kinh tế học đều biết rằng chúng ta đang sống trong thời đại toàn cầu. Trong lịch sử, các nhà kinh tế học như Thomas Friedman thậm chí còn mô tả thế giới đang đi theo hướng ‘phẳng’ – tiến đến nền kinh tế hầu như không có các đường biên giới giữa các quốc gia, từ đó, tạo ra một sân chơi chung công bằng cho tất cả mọi người.

Nhưng cùng lúc đó, chúng ta cũng nhận thấy rằng căng thẳng giữa các quốc gia gần đây đang gia tăng, các luận điệu bài ngoại cũng trỗi dậy và các chính sách bảo hộ áp đặt các hạn chế đối với thương mại quốc tế cũng đang quay trở lại. Điều đó có phải nói lên rằng, là chúng ta đang ở ngưỡng cửa của một kỷ nguyên mới tách khỏi kỷ nguyên toàn cầu hóa?

Toàn cầu hoá là gì?

Toàn cầu hóa là “sự phụ thuộc lẫn nhau ngày càng tăng về kinh tế, văn hóa và dân số giữa các nước trên thế giới. Sự phụ thuộc này xuất phát từ hoạt động thương mại xuyên biên giới về hàng hóa và dịch vụ, công nghệ, dòng vốn đầu tư, con người, và thông tin”.

Lịch sử của toàn cầu hóa

Toàn cầu hóa bắt nguồn từ con đường tơ lụa nối liền phương Đông và phương Tây hơn 2.000 năm trước. Con đường tơ lụa đánh dấu sự khởi đầu của thương mại toàn cầu vì lần đầu tiên trong lịch sử, hàng hóa Trung Quốc được vận chuyển hàng ngàn dặm trên lục địa Á-Âu để đến Rome. Con đường giao thương này đã thực sự chấm dứt hình thức trao đổi hàng hóa bó hẹp trong phạm vi địa phương. Tuy nhiên, chỉ đến khi diễn ra cuộc Cách mạng Công nghiệp, toàn cầu hóa hiện đại mới phát triển mạnh mẽ trên khắp thế giới.

Kết quả thật đáng kinh ngạc. Tăng trưởng kinh tế từ gần 0% tăng lên 2% mỗi năm, trong khi GDP tăng hơn gấp đôi từ đầu thế kỷ 19 đến đầu Chiến tranh thế giới thứ nhất. Nhà kinh tế học nổi tiếng John Maynard Keynes đã từng mô tả sự thay đổi này bằng những cách ví von rất thú vị rằng “người dân ở London có thể vừa nhâm nhi tách trà buổi sáng trên giường, vừa đặt hàng qua điện thoại các sản phẩm khác nhau trên khắp trái đất, với số lượng mà anh ta có thể thấy phù hợp, và có quyền chọn giao hàng sớm đến tận cửa nhà”. Tất nhiên, ngày nay phát biểu này đúng hơn bao giờ hết.

Sự sụp đổ của Bức màn sắt

Mặc dù vậy, toàn cầu hóa thực sự bắt đầu đạt đến đỉnh điểm vào cuối những năm 1980 với sự sụp đổ của khối Đông Âu. Điều này có nghĩa là lần đầu tiên trong một thời gian dài, có một cường quốc toàn cầu –– là Mỹ –– đối lập với hai hoặc nhiều cường quốc khác. Sau đó, quá trình hội nhập ở châu Âu thông qua việc thành lập liên minh châu Âu và quá trình hội nhập ở Bắc Mỹ thông qua Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA), cùng với sự mở cửa của Trung Quốc, đã đặt nền tảng cho một quá trình toàn cầu hóa tăng tốc. Sau đó, sự ra đời của Tổ chức Thương mại Thế giới đánh dấu một kỷ nguyên toàn cầu hóa mới trên quy mô lớn, với thuế quan được giảm một nửa.

Công nghệ là vua

Nhưng toàn cầu hóa không phải chỉ là các hiệp định cấp độ cao, nơi các chính phủ và tập đoàn chơi ván cờ về thị trường. Còn có các yếu tố khác đẩy nhanh quá trình toàn cầu hóa, đó là tiến bộ công nghệ, cùng sự phát triển của giao thông và viễn thông. Internet được cho là yếu tố đóng góp lớn nhất cho quá trình toàn cầu hóa, vì cho phép kết nối nhanh 24/7 giữa các quốc gia, và cho phép các công ty phân công sản xuất xuyên biên giới, nghĩa là trụ sở chính, nhà máy và chuỗi giá trị được trải rộng và phân bổ khắp nơi trên thế giới.

Sự gia tăng của các hệ thống thanh toán điện tử cũng đáng để lưu tâm vì những hệ thống này đã làm cho một thị trường toàn cầu trở nên nhanh hơn, rẻ hơn và thuận tiện hơn. Stan Cole, Giám đốc Bộ phận Tài chính tại Inpay, một công ty công nghệ cung cấp dịch vụ thanh toán xuyên biên giới, giải thích: “Nhu cầu chuyển tiền qua biên giới một cách hiệu quả và an toàn đã trở nên bức thiết kể từ ngày thương mại quốc tế bắt đầu”. “Trong nhiều thập kỷ, các ngân hàng và các tổ chức tài chính khác đã dựa vào hệ thống SWIFT để chuyển tiền từ tài khoản ngân hàng này sang tài khoản ngân hàng khác một cách an toàn. Tuy nhiên, hệ thống này không chạy theo thời gian thực và không được kết nối trực tiếp với giao diện của khách hàng ”.

Nhờ vào sự nở rộ của các công ty fintech chuyên cung cấp các giải pháp thanh toán gần như tức thì xuyên biên giới, khách hàng bán lẻ và doanh nghiệp đang nhanh chóng nắm bắt các lựa chọn chuyển tiền nhanh hơn và rẻ hơn này. “Bằng cách sử dụng một nhà cung cấp fintech xuyên biên giới như Inpay, các tổ chức tài chính và doanh nghiệp có thể thanh toán quốc tế nhanh chóng, dễ dàng và tiết kiệm như chuyển khoản trong nước, do đó thanh toán toàn cầu được thực hiện mộc cách nhanh hơn, rẻ hơn và thuận tiện hơn cho tất cả mọi người”, Cole cho biết thêm.

Những yếu tố như trên cho phép toàn cầu hóa gia tăng nhanh chóng trong thế kỷ 21. Trong những năm 2000, xuất khẩu đã chiếm đến một phần tư GDP toàn cầu, và một số quốc gia như Singapore thậm chí còn ghi nhận kim ngạch thương mại hơn 100% GDP.

Toàn cầu hóa đã bị đảo ngược?

Với cuộc khủng hoảng tài chính 2007-2008, cả người dân bình thường và các nhà kinh tế dày dạn kinh nghiệm bắt đầu nghi ngờ liệu quỹ đạo của nền kinh tế toàn cầu có tiếp tục trở lại hướng ban đầu. Khi thị trường bắt đầu hồi phục, mọi người thở phào nhẹ nhõm. Nhưng rồi đến năm 2016.

Đối với nhiều người, cuộc bỏ phiếu Brexit và chiến thắng của Donald Trump trong cuộc bầu cử Mỹ báo hiệu sự quay trở lại các chính sách bảo hộ. Cùng với những chiến dịch này, ngay cả các phương tiện truyền thông dường như cũng chuyển hướng và mô tả toàn cầu hóa là căn nguyên của mọi căn bệnh. Chỉ một tuần sau lễ nhậm chức, The Economist đã xuất bản một bài báo về toàn cầu hóa, tuyên bố rằng “ý tưởng kinh doanh lớn nhất trong ba thập kỷ qua đang gặp khó khăn sâu sắc”. Tưởng chừng như giấc mơ về một thế giới không biên giới đã rơi vào vực thẳm.

Giờ đây kỷ nguyên Trump và Brexit đã ở lại ở phía sau, chúng ta có thể nhìn lại và đặt câu hỏi liệu thế giới có thực sự lựa chọn chủ nghĩa bảo hộ thay cho toàn cầu hóa hay không. Từ quan điểm dư luận thuần túy, có vẻ như toàn cầu hóa vẫn bị báo chí miêu tả một cách tiêu cực hơn so với giai đoạn trước năm 2016. Và khi xem xét các dữ kiện và số liệu, chúng ta thấy rằng xuất khẩu toàn cầu đã bị đình trệ và thậm chí bắt đầu tụt dốc. Tuy nhiên, với nhiệm kỳ tổng thống của Biden, mọi thứ vẫn đang chuyển động.

Tương lai của toàn cầu hóa sẽ như thế nào?

Đại dịch COVID-19 đã khiến thế giới quay trở lại toàn cầu hóa theo nhiều cách. Xét cho cùng, đối phó với một đại dịch toàn cầu cần phải có một giải pháp toàn cầu. Hơn nữa, đại dịch cũng nhắc nhở chúng ta về lợi ích của một nền kinh tế bao trùm toàn cầu. Chứng khoán thế giới đã tăng 12% từ tháng 1 đến tháng 11 năm 2020 và đầu tư đang tăng trở lại. Việc Biden đưa Mỹ quay trở lại Thỏa thuận Paris cũng có thể cho thấy rằng các chính sách của ông sẽ ít mang tính bảo hộ hơn.

Khi tìm câu trả lời cho tương lai của thị trường toàn cầu (đặc biệt là trong bối cảnh của những năm Trump làm tổng thống), quan trọng phải hiểu rằng quá trình này cũng có những thăng trầm. Toàn cầu hóa đã từng biến động trong lịch sử. Nó đã từng bị dừng lại trong thế kỷ 19 bởi Chiến tranh thế giới thứ nhất, nhưng sau đó đã quay trở lại.

Tương tự như vậy, khi các chuỗi cung ứng đang được tái cấu trúc và khi các nhà cung cấp dịch vụ và nhà sản xuất sẽ lại được di chuyển khắp nơi trong nước và quốc tế, toàn cầu hóa sẽ không bị giết chết mà chỉ là đang được sửa chữa. Có nhiều khả năng là, quá trình cải tổ này sẽ dẫn đến một giải pháp lai, vừa tạo không gian cho nhu cầu của các nền văn hóa địa phương trong khi vẫn tận dụng sức mạnh của nền kinh tế toàn cầu.

Nếu quá trình chuyển đổi này được thực hiện tốt, nó không chỉ tăng thêm sức mạnh cho các quốc gia và toàn thế giới, mà còn kéo các nước sát lại gần nhau để cùng giải quyết các vấn đề vi mô và vĩ mô. Điều này có nghĩa là, chúng ta sẽ được trang bị tốt hơn để đối phó với biến đổi khí hậu, với một số dạng bất bình đẳng đang nổi lên trong vài thập kỷ qua, và thậm chí là với bất kỳ đại dịch nào khác trong tương lai.

Nguồn: News anyway

Từ khóa: kỷ nguyên toàn cầu hóa