Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tổng thống Joe Biden có nhiều việc phải làm ở Đông Á. Donald Trump đã làm suy giảm nghiêm trọng vai trò của Hoa Kỳ tại khu vực này, đẩy mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc lên mức thù địch và đối đầu nhất trong 50 năm qua. Đồng thời, Trump cũng làm suy yếu uy tín của Mỹ đối với các đồng minh và đối tác – những nước mà Biden cần dựa vào để đối đầu với thách thức chiến lược mà Trung Quốc đem lại.

Ngay cả trước kỷ nguyên của Trump, các quốc gia Đông Á đã bắt đầu đánh giá lại các chính sách của mình trước những thay đổi lịch sử trong cán cân quyền lực khu vực và ngày càng nghi ngờ về bản chất và tính bền vững của cam kết của Washington đối với khu vực. Trump làm trầm trọng thêm điều này với cách tiếp cận đối đầu của ông với Bắc Kinh và cách tiếp cận thiếu nhất quán và liều lĩnh của ông đối với các đồng minh của Mỹ.

Biden sẽ làm sống lại một chính sách thực dụng hơn và ân cần hơn đối với Châu Á Thái Bình Dương. Nhiều thành viên trong nhóm chính sách đối ngoại của ông - đặc biệt là Ngoại trưởng Antony Blinken, Cố vấn An ninh Quốc gia Jake Sullivan và điều phối viên chính sách Ấn Độ - Thái Bình Dương Kurt Campbell - có nhiều kinh nghiệm trong khu vực từ thời làm việc trong chính quyền Obama và trước đó. Nhưng họ biết rằng họ không thể đơn giản quay lại các chính sách thời Obama vì thế giới đã thay đổi đáng kể trong bốn năm qua. Washington cần các chiến lược và chiến thuật mới, đồng thời đánh giá lại các mục tiêu và nguyện vọng của mình ở Đông Á.

Việc hiệu chỉnh lại chính sách sẽ cần nhiều thời gian, đặc biệt là đối với các ưu tiên cấp bách trong nước, bao gồm việc kiểm soát đại dịch COVID-19 và hàn gắn những chia rẽ chính trị sâu sắc. Biden cũng không thể đảo ngược ngay lập tức tất cả các sáng kiến ​​chính sách Đông Á của Trump. Ví dụ, bên cạnh những nhượng bộ từ Bắc Kinh, yếu tố chính trị trong nước của Hoa Kỳ cũng sẽ ảnh hưởng đến tốc độ Biden có thể xoa dịu cuộc chiến thương mại với Trung Quốc.

Biden sẽ không quay trở lại với lập trường tự mãn hay ‘hợp tác’ trong chính sách với Trung Quốc; có quá nhiều chuyện đã xảy ra. Trong chiến dịch tranh cử tổng thống của mình, Biden đã có bài đăng trên tờ Foreign Affairs cho rằng ‘Hoa Kỳ cần phải cứng rắn với Trung Quốc’ vì hoạt động ép buộc chuyển giao công nghệ và gián điệp của Bắc Kinh đối với Hoa Kỳ cũng như đối với các đồng minh và đối tác của Hoa Kỳ, những nỗ lực toàn cầu của Trung Quốc nhằm hợp pháp hóa hệ thống xã hội chủ nghĩa độc tài, và hành vi vi phạm nhân quyền nghiêm trọng. Ngoại trưởng Blinken, trong các phiên điều trần phê chuẩn của mình, đồng ý với chính quyền Trump rằng Trung Quốc xứng đáng với phản ứng mạnh mẽ của Mỹ, mặc dù không đồng ý với nhiều chiến thuật của Trump. Kể từ khi nhậm chức, ông và Cố vấn An ninh Quốc gia Sullivan đã nhắc lại sự cần thiết phải bắt Trung Quốc trả giá và điều chỉnh lại hành vi của Bắc Kinh.

Mặc dù nhóm của Biden nhận thấy sự cần thiết phải hợp tác với Bắc Kinh trong các vấn đề toàn cầu mà hai bên cùng quan tâm - chẳng hạn như biến đổi khí hậu, đại dịch và khủng hoảng kinh tế - nhưng Mỹ sẽ không ngừng đối đầu với Trung Quốc về các vấn đề khác. Điều phối viên chính sách Ấn Độ - Thái Bình Dương Campbell và Sullivan đã có bài đăng chung trên tờ Foreign Affairs nói rằng ‘cách tiếp cận tốt nhất’ đối với Bắc Kinh là ‘dẫn đầu bằng sự cạnh tranh [và] đi theo lời đề nghị hợp tác”.

Họ vạch ra chính sách ‘cùng tồn tại có kiểm soát’ và ‘cạnh tranh bền vững’, dựa trên sự thừa nhận rằng ‘mỗi bên cần phải chuẩn bị để chung sống với nhau như những cường quốc’. Nhóm Biden nhận thấy sự cần thiết của một cách tiếp cận có đi có lại, tránh rơi vào tình thế đánh giá quá cao các đòn bẩy của Mỹ đối với Trung Quốc. Campbell và Sullivan cũng định hình mục tiêu là cùng tồn tại với Trung Quốc “trên cơ sở ưu tiên các lợi ích và giá trị của Hoa Kỳ”. Thách thức quan trọng là làm sao cuộc cạnh tranh với một Bắc Kinh cũng ưu tiên các lợi ích và giá trị của quốc gia mình không chuyển biến thành một cuộc đấu tranh có tổng bằng không cho quyền tối cao trong khu vực hoặc toàn cầu.

Tin tốt cho Đông Á là Biden và nhóm của ông đã nhấn mạnh về quyết tâm của họ trong việc phục hồi các liên minh và các mối quan hệ đối tác của Hoa Kỳ trong khu vực, nhờ đó khắc phục được thiệt hại do Trump gây ra. Biden nhấn mạnh rằng Washington phải ‘xây dựng một mặt trận thống nhất’ chống lại ‘các hành vi lạm dụng và vi phạm nhân quyền của Trung Quốc’. Campbell và Sullivan đã viết rằng “sức mạnh tổng hợp của các đồng minh và đối tác của Hoa Kỳ có thể định hình các lựa chọn của Trung Quốc trên tất cả các lĩnh vực ... nếu Washington làm sâu sắc hơn nữa tất cả các mối quan hệ đó và nỗ lực gắn kết các nước với nhau”.

Mặc dù lập trường trên có thể khiến Đông Á yên tâm, nhưng nhiệm vụ của Biden sẽ không dễ dàng: có rất nhiều thứ phải làm để phục hồi các mối quan hệ đó. Nhiệm kỳ tổng thống của Trump về cơ bản đã làm xói mòn tính mẫu mực của nền dân chủ Mỹ - yếu tố nền tảng để thặt chặt mối quan hệ của Washington với các đồng minh và đối tác. Biden đã thừa nhận sự cần thiết phải “cứu vãn danh tiếng [của Mỹ]” và “xây dựng lại niềm tin vào sự lãnh đạo [của Hoa Kỳ]”.

Nhưng đó mới chỉ là bước đầu tiên để xây dựng lại lòng tin vào cam kết của Hoa Kỳ đối với Đông Á và uy tín, độ tin cậy, khả năng cạnh tranh kinh tế và sự sẵn sàng quân sự ở khu vực. Washington phải có hiểu biết chính xác và cập nhật về các lợi ích, ưu tiên và nhận thức về mối đe dọa khác nhau của các đồng minh và đối tác. Hoa Kỳ phải tránh việc coi các đồng minh là đương nhiên (ví dụ như giả sử rằng ý tưởng của họ về cách tốt nhất để đối phó với Trung Quốc giống hệt với Washington), hoặc buộc họ phải lựa chọn giữa Bắc Kinh và Washington.

Phần lớn khu vực Đông Á đã thích nghi với một trật tự an ninh khu vực mới, vì vậy Hoa Kỳ không thể chỉ đơn giản là ‘bắt đầu tại điểm mà họ dừng lại’. Washington phải hợp tác chặt chẽ với các đồng minh và đối tác của mình để hiểu rõ lập trường hiện tại phù hợp với cán cân quyền lực của Đông Á và sử dụng điều đó làm nền tảng cho sự đổi mới vai trò lãnh đạo của Mỹ ở Châu Á-Thái Bình Dương.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: Biden, cách tiếp cận với Đông Á