Tham gia CPTPP và những vấn đề đặt ra cho ngành nông nghiệp Vương quốc Anh

cptpp040321

Sau khi rời EU, Vương quốc Anh đã chính thức đăng ký tham gia Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPPP). Điều này có ý nghĩa như thế nào đối với nền nông nghiệp của Vương quốc Anh?

CPTPP là hiệp định thương mại tự do giữa 11 quốc gia thuộc Vành đai Thái Bình Dương, trong đó có bao gồm Canada, Australia, New Zealand, Nhật Bản và Việt Nam. Đây là thỏa thuận thương mại có tiền thân là hiệp định TPP, nhưng sau khi Mỹ rút lui thì chỉ còn lại 11 thành viên, nên còn gọi là TPP-11. Hiệp định này có gì hấp dẫn đối với Vương Quốc Anh?

Một trong những lợi ích của việc tham gia CPTPP là các thành viên sẽ được hưởng những ưu đãi lẫn nhau mà không cần đơn phương ký kết hiệp định song phương với từng quốc gia. Vương quốc Anh đã có hiệp định song phương với 7 trong số 11 quốc gia thành viên CPTPP. Nếu tính thêm các cuộc đàm phán hiện tại với Australia và New Zealand thì thực chất khi tham gia CPTPP, Vương quốc Anh chỉ thiết lập thêm quan hệ thương mại tự do với Malaysia và Brunei.

Giá trị nông sản của Anh xuất khẩu sang các nước CPTPP chiếm trung bình 9% trong tổng xuất khẩu nông sản của Anh giai đoạn 2017 - 2019. Các mặt hàng xuất khẩu bao gồm cả thực phẩm, thức ăn chăn nuôi và đồ uống. Cụ thể, xuất khẩu thịt bò, thịt lợn và thịt cừu từ Anh sang các nước CPTPP đạt trung bình khoảng dưới 2% tổng kim ngạch xuất khẩu nhóm sản phẩm này của Anh trong năm 2019. Giá trị xuất khẩu các sản phẩm này sang EU trong cùng giai đoạn đạt trung bình hơn 75%. Xuất khẩu sữa của Anh sang các nước CPTPP đạt gần 4% tổng kim ngạch xuất khẩu sữa tính theo giá trị năm 2019.

Một cách khách quan, lợi ích của việc tham gia CPTPP từ góc độ nông nghiệp dường như khá hạn chế. Tuy vậy, vẫn có một số tiềm năng đáng lưu ý. Khác với EU, tầng lớp trung lưu mới nổi ở một loạt các quốc gia tham gia CPTPP được xem là nhóm khách hàng tương đối tiềm năng. Khi thu nhập của nhóm khách hàng này tăng, mức tiêu thụ thịt, các sản phẩm từ sữa và dầu thực vật có thể sẽ tăng lên và Vương quốc Anh có thể tận dụng lợi thế này.

Một điểm cộng khác là các quốc gia khác cũng sẽ tiếp tục đề nghị gia nhập CPTPP, như Thái Lan và Indonesia. Thêm vào đó, Mỹ cũng có thể sẽ quay trở lại bàn đàm phán dù tổng thống Biden vẫn bày tỏ rằng lúc này sẽ ưu tiên các vấn đề trong nước hơn.

Một lợi ích khác của việc tham gia CPTPP là theo tiêu chí Quy tắc xuất xứ, một quốc gia có thể xuất khẩu sản phẩm sang một thành viên CPTPP vẫn có thể được hưởng thuế suất ưu đãi nếu 70% nguyên liệu có xuất xứ từ các nước thành viên còn lại. Như vậy, giả sử một sản phẩm có thể chứa 10% nguyên liệu từ Anh, 70% nguyên liệu từ các nước CPTPP khác và 20% nguyên liệu có nguồn gốc từ EU sẽ được hưởng ưu đãi thuế quan khi xuất khẩu. Điều này trái ngược với EU ở chỗ, các sản phẩm nhập khẩu từ EU không thể tự động đủ điều kiện để xuất khẩu trở lại các nước thành viên khác trong khối với ưu đãi miễn thuế, trừ những trường hợp cụ thể.

Tuy nhiên, vấn đề ở đây là chi phí, cả về tài chính và môi trường. Các nước CPTPP cách Vương quốc Anh khá xa. Do đó, chi phí sẽ khá cao nếu Anh nhập khẩu nguyên liệu từ nửa vòng trái đất, trải qua công đoạn sản xuất, sau đó xuất khẩu ngược trở lại nửa vòng trái đất.

Bên cạnh các dữ kiện và số liệu thương mại, có những khía cạnh chính trị cần xem xét. Vương quốc Anh muốn tham gia CPTPP, đồng nghĩa với việc nước này cần tuân thủ quy tắc và điều kiện đã được đặt ra. Các thành viên CPTPP không có nghĩa vụ phải thay đổi để phù hợp với Vương quốc Anh. Ví dụ, vấn đề về tiêu chuẩn thực phẩm, CPTPP thường áp dụng cách tiếp cận phân tích rủi ro của Hoa Kỳ hơn là phương pháp phòng ngừa của EU. Do EU là một đối tác thương mại quan trọng của Vương quốc Anh, nên EU sẽ cần phải điều hướng cẩn thận trong lĩnh vực này.

Chỉ dẫn Địa lý (GIs) là một lĩnh vực khác mà Vương quốc Anh cũng sẽ cần thận trọng. Để thực hiện các điều khoản của Thỏa thuận rút khỏi EU, Vương quốc Anh cần cung cấp mức độ bảo vệ tương tự đối với các sản phẩm có đặc điểm gắn với nơi sản xuất của họ như EU. Tuy nhiên, GIs không phải là ưu tiên của CPTPP, vì vậy Vương quốc Anh sẽ cần phải yêu cầu miễn trừ vấn đề này, đồng nghĩa với việc mất đi lợi thế đàm phán trong các lĩnh vực khác.

Điều cần làm bây giờ là ngồi lại và xem xét vai trò của nông nghiệp trong kế hoạch tổng thể? Trong tài liệu chính sách về CPTPP của chính phủ, thương mại và dịch vụ kỹ thuật số được nhấn mạnh là "các lĩnh vực ngày càng có tầm quan trọng đối với ngành công nghiệp và kinh doanh của Vương quốc Anh". Trong cơ cấu tổng kim ngạch xuất khẩu của Anh sang các nước CPTPP, máy móc, phương tiện và các sản phẩm dược phẩm chiếm một phần lớn hơn nhiều so với nông nghiệp. Do đó, thương mại nông sản khó có thể đứng đầu danh sách các ưu tiên khi Vương quốc Anh gia nhập CPTPP.

Như đã phân tích, có một số cơ hội và thách thức đối với ngành nông nghiệp Vương quốc Anh khi tham gia CPTPP. Điều quan trọng cần lưu ý là mong muốn gia nhập CPTPP của Vương quốc Anh không dựa trên động cơ thúc đẩy thương mại nông sản. Đây là nơi giúp các thỏa thuận thương mại song phương mà Vương quốc Anh đã hoặc đang đàm phán sẽ phát huy tối đa giá trị.

Nguồn: AHDB

Từ khóa: CPTPP, phương pháp phòng ngừa, rút khỏi EU, kế hoạch tổng thể, thương mại nông sản