Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Từ “Singapore trên dòng sông Thames” đến “du ngoạn trên Dòng sông Singapore”

Đã có rất nhiều tranh luận, từ trước và sau sự kiện Vương Quốc Anh (UK) rút khỏi Liên minh Châu Âu (EU), về việc UK áp dụng một mô hình sản xuất và tự do thương mại tương tự như Singapore. Ý tưởng này được giới truyền thông Anh đặt tên là “Singapore trên dòng sông Thames”. Sau khi Anh quốc và EU ký thỏa thuận thương mại và kinh tế (TEA) vào tháng 12/2020, những đồn đoán rằng Anh quốc sẽ chỉ chịu một số hạn chế nhỏ khi tiếp cận Thị trường Chung EU đã hoàn toàn đổ vỡ, bởi sự xuất hiện của những điều khoản hạn chế trong TEA về chính sách cạnh tranh, được gọi là giải pháp “cân bằng sân chơi”.

Trái ngược với mối quan hệ thương mại ngày càng phức tạp giữa Anh quốc và phần còn lại của Châu Âu, vai trò của Singapore đối với Anh quốc - như một cầu nối cho phép các nhà xuất khẩu và đầu tư tiếp cận các nền kinh tế Đông Nam Á và Châu Á - đã được nâng cấp bởi Hiệp định Thương Mại Anh quốc Singapore (UKSTA), vừa đi vào hiệu lực từ ngày 01/01/2021. UKSTA được kỳ vọng sẽ mang lại sự rõ ràng và ổn định hơn cho xu hướng tăng trưởng dài hạn trong lĩnh vực xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ từ Anh quốc sang Singapore.

Giá trị xuất khẩu đã tăng đều đặn từ 7,2 tỷ Bảng (10 tỷ USD) vào năm 2010 lên thành 10,3 tỷ Bảng (14,3 tỷ USD) vào năm 2019, và chỉ bị gián đoạn bởi mức giảm 14,5% vào năm 2020, do đại dịch Covid-19. Số lượng các doanh nghiệp đăng ký VAT của Vương quốc Anh xuất khẩu sang Singapore cũng tiếp tục tăng; đạt 10.300 vào năm 2019. Những vùng ở Vương quốc Anh có mật độ xuất khẩu hàng hóa cao nhất sang Singapore là East Midlands, đạt 1,5 tỷ Bảng (2 tỷ USD) chiếm 29% tổng giá trị xuất khẩu, Scotland với 0,6 tỷ Bảng (835 triệu USD) tương đương 11,5%, và vùng Tây Nam với 0,6 tỷ Bảng (835 triệu USD), tương đương 11,1%. London đứng ở vị trí thứ 5 với 0,5 tỷ Bảng, tương đương 10,4% tổng giá trị xuất khẩu. Với số lượng lớn các công ty Vương quốc Anh xuất khẩu sang Singapore đến từ nhiều vùng khác nhau của nước Anh, UKSTA có thể trở thành một nền tảng bổ sung để tăng cường xuất khẩu của Anh quốc vào Singapore.

Những lợi ích thuế quan và phi thuế quan của UKSTA dành cho các nhà xuất khẩu Anh quốc

Hiệp định thương mại song phương mới bao hàm cả lĩnh vực thương mại hàng hóa và dịch vụ, bao gồm các điều khoản về quy tắc xuất xứ, hạn ngạch và ưu đãi thuế quan. Đối với các nhà xuất khẩu của Anh, điều này đồng nghĩa 99% thuế quan sẽ được Singapore loại bỏ. Theo một tuyên bố chung giữa hai chính phủ, UKSTA cũng sẽ hạ thấp các rào cản phi thuế quan trong bốn lĩnh vực trọng yếu, bao gồm: đồ điện tử, xe máy và phụ tùng, dược phẩm và thiết bị y tế, và sản xuất năng lượng tái tạo.

Mặc dù UKSTA được xây dựng dựa trên Hiệp định Thương mại Tự do EU-Singapore 2019 và do đó duy trì các thỏa thuận thương mại trước Brexit, nhiều điều khoản riêng biệt mới đã được thêm vào để đảm bảo tính liên tục, phù hợp với tình hình hiện tại của Vương quốc Anh. Trong đó bao gồm việc hỗ trợ chuỗi cung ứng khu vực của các công ty Anh quốc tại Singapore, bằng cách cho phép tích lũy EU-27 – nghĩa là cho phép tiếp tục sử dụng các nguyên liệu và bộ phận có nguồn gốc từ khối EU để đủ điều kiện được hưởng ưu đãi thuế quan.

Theo sau UKSTA, cả hai quốc gia đã cam kết sẽ hoàn thành Hiệp định Kinh tế Kỹ thuật số vào năm 2021. Đây sẽ là một dạng hiệp định mới đầu tiên mà Singapore đàm phán được với một quốc gia Châu Âu, nhằm thiết lập các quy tắc hiện đại về thuận lợi hóa thương mại kỹ thuật số và dịch vụ tài chính giữa Vương quốc Anh và Singapore, bằng cách thúc đẩy kết nối kỹ thuật số xuyên biên giới và đồng bộ các hệ thống và tiêu chuẩn kỹ thuật số. Chính phủ hai bên cũng đã đồng ý thông qua một quy tắc bảo hộ đầu tư song phương tiêu chuẩn cao, dành cho các doanh nghiệp và nhà đầu tư, trong vòng hai năm rưỡi kể từ ngày 1 tháng 1 năm 2021.

Hơn nữa, UKSTA có thể đóng vai trò như một nền tảng giúp Vương quốc Anh gia nhập Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), như một cửa ngõ để tiến vào khu vực Châu Á - Thái Bình Dương rộng lớn hơn, nơi 95% hàng hóa được giao dịch miễn thuế giữa các nước thành viên.

Các nhà đầu tư Anh quốc tận dụng khả năng kết nối khu vực của Singapore

Trong những năm gần đây, các công ty Anh quốc đã và đang mở rộng sự hiện diện của họ tại Singapore, để hỗ trợ các hoạt động thương mại đang bùng nổ với nước này và khu vực xung quanh. Trong năm 2019, tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của Vương quốc Anh vào Singapore là 13,7 tỷ Bảng, tăng 21,7 % so với năm 2018 và chiếm khoảng 1% tổng nguồn vốn FDI toàn cầu của Vương quốc Anh. Một số doanh nghiệp Anh nổi tiếng đang hoạt động tại Singapore bao gồm Dyson, GSK, Rolls Royce, Pearson, Standard Chartered, Unilever, Shell, BP, Aggreko, Arup, Barclays, Aberdeen Standard, BAE, Aggreko, BUPA, BT, Diageo, Rio Tinto, BPP, ACCA, Đại học Coventry, Đại học Newcastle, Aon, Smith & Nephew.

Theo đó, các công ty thuộc sở hữu Anh quốc tại Singapore đang hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ điện máy đến khoa học sinh học, kỹ thuật và giáo dục - một xu hướng đa dạng hóa được dự báo sẽ tiếp tục. Cộng đồng doanh nghiệp Anh vừa và nhỏ (SME) tại Singapore cũng rất đông đảo, với hơn 40.000 doanh nhân Anh quốc đang sống và làm việc tại đây.

Một yếu tố làm nên sự nổi tiếng của Singapore, đối với nhiều công ty Vương quốc Anh đang để mắt đến việc mở rộng tại khu vực, là cách tiếp cận thực dụng của chính phủ trong mối quan hệ với các nước láng giềng. Trong khi Vương quốc Anh dần dần cắt đứt quan hệ kinh tế và chính trị với châu Âu, Singapore đã và đang từng bước củng cố quan hệ với các nước Đông Nam Á, tạo thành khối ASEAN gồm 10 thành viên. Thể chế có tuổi đời nửa thế kỷ này đã đạt đến đỉnh cao là Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC), ra đời vào năm 2015. Giống như Thị trường Chung EU, AEC thiết lập bốn quyền tự do di chuyển đối với nguồn vốn, hàng hóa, dịch vụ và con người (tuy nhiên yếu tố con người không áp dụng với Singapore và Malaysia do trình độ phát triển kinh tế cao hơn của hai nước này).

Trong vài năm qua, Singapore đã hội nhập sâu hơn vào khu vực bằng cách gia nhập vào một số hiệp định thương mại tự do khu vực quan trọng (FTA). Các hiệp định này bao gồm CPTPP với 11 thành viên - có hiệu lực từ cuối năm 2018, và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), được 15 thành viên ký kết vào cuối năm 2020 và dự kiến được phê chuẩn đầy đủ vào giữa năm 2021.

Thông qua ASEAN, Singapore là thành viên của nhiều hiệp định đối tác kinh tế và thương mại tự do với Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Hong Kong, Australia và New Zealand. Tất cả các hiệp ước kinh tế này đã cam kết cắt giảm thuế quan đáng kể hoặc loại bỏ hoàn toàn theo những lộ trình nhất định. Dù mang lại những cơ chế thuế quan thân thiện hơn, các thỏa thuận này không hề rời bỏ các tiêu chuẩn về quản trị thương mại của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), mặc dù các nỗ lực đang được thực hiện nhằm nâng cấp các FTA và cải thiện các điều khoản của WTO. Song song đó, Singapore cũng có các FTA riêng với Trung Quốc và Hàn Quốc, và quan hệ đối tác kinh tế với Nhật Bản và Ấn Độ.

Biến Singapore thành trung tâm tái xuất hàng hóa của Anh quốc

Mặc dù mạng lưới các FTA và quan hệ đối tác kinh tế đa tầng của Singapore - đôi khi được gọi là “hiệu ứng tô mì” của các hiệp định thương mại - có vẻ gây hoang mang, nhưng nó đang đóng vai trò ngày càng lớn trong việc nâng cao vị thế của Singapore như một trung tâm tái xuất và trung chuyển của khu vực. Điều này đặc biệt rõ ràng khi nhìn vào mức độ xuất khẩu của Anh quốc vào Singapore, trái ngược với xuất khẩu từ Anh sang Nhật Bản.

Ví dụ, trong năm 2020, Singapore chiếm 5,7 tỷ USD giá trị xuất khẩu hàng hóa từ Anh, trong khi xuất khẩu sang Nhật Bản đạt 7,3 tỷ USD. Mức chênh lệch 1,5 tỷ USD trong giá trị xuất khẩu đến hai quốc gia là đáng kể khi so sánh Tổng Sản phẩm Quốc nội (GDP) và quy mô dân số tương ứng của họ: 370 tỷ USD và 5,7 triệu dân đối với Singapore, và 5,1 nghìn tỷ USD và 126 triệu dân đối với Nhật Bản. Nói một cách đơn giản, Singapore với quy mô thị trường nhỏ rất hơn nhiều so với Nhật Bản nhưng lại đạt mức độ nhập khẩu gần như tương đương, do nước này cung cấp một cửa ngõ để tái xuất khẩu vào các nền kinh tế khu vực lớn hơn xung quanh.

Mặt hàng của Vương quốc Anh được tái xuất nhiều nhất thông qua Singapore chủ yếu là các loại máy móc và thiết bị cơ khí. Năm 2020, xuất khẩu nhóm hàng này từ Anh sang Singapore đạt tổng trị giá 2,9 tỷ USD, chiếm hơn một nửa tổng kim ngạch xuất khẩu, một tỷ lệ tương đối nhất quán trong nhiều năm qua. Xuất khẩu từ Anh sang Singapore đối với loại sản phẩm này đạt giá trị cao nhất so với mọi quốc gia châu Á khác, cao hơn cả giá trị xuất khẩu máy móc sang cường quốc công nghiệp Trung Quốc – thường chỉ bằng một phần ba so với Singapore.

Nguyên nhân của sự khác biệt này là do khối lượng lớn máy móc và thiết bị nhập khẩu từ Anh quốc vào Singapore được tái xuất sang các nước Đông Nam Á khác, bao gồm Malaysia, Thái Lan và Indonesia. Đối với mỗi nước này, Anh quốc chỉ xuất khẩu trực tiếp một phần nhỏ máy móc, có giá trị thấp hơn nhiều so với sản lượng xuất khẩu sang Singapore; trong khi Singapore xuất khẩu máy móc sang các nước này này đến hàng tỷ USD mỗi năm.

Các mặt hàng xuất khẩu chính khác của Anh sang Singapore – với giá trị nhỏ hơn đáng kể - bao gồm máy móc và thiết bị điện, xe cộ, thiết bị quang học và dược phẩm. Trong năm 2020, giá trị xuất khẩu của các mặt hàng này lần lượt là 306 triệu USD, 261 triệu USD, 247 triệu USD và 132 triệu USD. Trong những năm gần đây, lĩnh vực xuất khẩu đá quý và kim loại quý của Anh quốc đang đón nhận lượng khách hàng ngày càng tăng từ thị trường Singapore, xu hướng tương tự cũng diễn ra với ngành xuất khẩu đồ uống có cồn, đáp ứng thị hiếu của một thị trường dân cư giàu có.

Ngoài những chế độ thuế quan thân thiện mà Singapore có được với nhiều đối tác khác nhau, vị thế trung tâm thương mại lâu đời của quốc gia này, cùng với hệ thống cơ sở hạ tầng kho bãi và logistic hàng đầu, là những lý do khiến các nhà xuất khẩu Anh quốc chọn Singapore làm tuyến đường để đưa hàng hóa tiếp cận đến những thị trường khác. Là một cảng tự do, hơn 99% hàng hóa nhập khẩu vào Singapore sẽ được miễn thuế, mặc dù thuế tiêu thụ đặc biệt cao được đánh vào đồ uống có cồn, xe máy và các sản phẩm dầu mỏ dành cho tiêu dùng trong nước. Ngoài ra, Thuế Hàng hóa và Dịch vụ (GST) 7% của Singapore, là một loại thuế theo giá trị phụ, cũng được miễn đối với tất cả mọi loại hàng hóa tạm nhập khẩu để xử lý. GST cũng được miễn đối với hàng hóa tạm nhập tái xuất, được đặt tại một trong ba Khu vực Thương mại Tự do (FTZ).

Vai trò ngày càng tăng của Singapore như một trung tâm dịch vụ cho doanh nghiệp Anh

Cùng với sự bùng nổ của lĩnh vực xuất khẩu hàng hóa, xuất khẩu dịch vụ của Vương quốc Anh sang Singapore cũng phát triển không kém. Lĩnh vực này chiếm trung bình khoảng 46% tổng giá trị xuất khẩu. Đáng chú ý là, các sản phẩm dịch vụ không chỉ được cung cấp cho các khách hàng cuối cùng tại Singapore, mà còn cho các doanh nghiệp được thiết lập tại đây để hưởng ưu đãi thuế và khuôn khổ pháp lý đặc biệt, đóng vai trò như những trụ sở khu vực hoặc những tổ chức hoạt động khu vực khác. Các tổ chức này điều phối hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trải dài khắp Đông Nam Á và các khu vực Đông và Nam Á rộng hơn. Nói cách khác, Singapore đã vượt ra khỏi vai trò trung tâm trung chuyển hàng hóa thương mại đơn thuần, và trở thành một cầu nối dịch vụ giá trị gia tăng quốc tế.

Với vị thế là một cường quốc về dịch vụ, xuất khẩu của Vương quốc Anh trong lĩnh vực này cũng đang tăng mạnh trong những năm gần đây. Năm 2020, các sản phẩm dịch vụ xuất khẩu lớn nhất từ Anh sang Singapore bao gồm: tài chính – trị giá 982 triệu Bảng (1,3 tỷ USD), giao thông vận tải - 447 triệu Bảng (622 triệu USD), viễn thông và điện toán - 267 triệu Bảng (371 triệu USD) và trí tuệ tài sản - 256 triệu Bảng (356 triệu USD) và các dịch vụ kinh doanh khác trị giá 1,8 tỷ Bảng (2,5 tỷ USD). Tầm quan trọng của lĩnh vực xuất khẩu dịch vụ của Anh cũng được thể hiện ở tỷ trọng xuất khẩu sang Singapore, chiếm 3,1% tổng kim ngạch xuất khẩu vào năm 2019. Trong khi đó, xuất khẩu hàng hóa từ Anh sang Singapore chiếm 2,1% tổng giá trị xuất khẩu.

Tóm lại, Vương quốc Anh và Singapore đang có mối quan hệ kinh tế lâu đời và thành công kể từ khi Singapore giành được độc lập vào năm 1965. UKSTA sẽ tiếp thêm động lực cho mối quan hệ quan trọng này bằng cách thúc đẩy tiềm năng xuất khẩu của Vương quốc Anh sang Singapore, trong cả lĩnh vực hàng hóa và dịch vụ. Khi Anh quốc và Singapore thoát ra khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế do đại dịch gây ra, cả xuất khẩu và đầu tư trực tiếp từ Anh vào Singapore có khả năng sẽ tiếp tục quỹ đạo đi lên, được thúc đẩy hơn nữa bởi thỏa thuận thương mại mới và sự nổi lên của Singapore như một trung tâm khu vực, kết nối các doanh nghiệp Anh với cả ASEAN lẫn khu vực Châu Á – Thái Bình Dương rộng hơn trong nhiều năm tới.

Nguồn: ASEAN Briefing

Từ khóa: Brexit, ASEAN, CPTPP, hội nhập kinh tế, hiệp định tự do thương mại