Nhật Bản kỳ vọng Hoa Kỳ sẽ tái gia nhập TPP

C11

Hoa Kỳ đã từng là lý do quan trọng thôi thúc Nhật Bản tham gia hiệp ước thương mại TPP. Giờ đây, Nhật Bản cũng bày tỏ mong muốn Washington một lần nữa gia nhập hiệp định này.

Trong một cuộc phỏng vấn với Jiji Press ngày 16/1 vừa qua, Ngoại trưởng Nhật Bản Motegi Toshimitsu bày tỏ kỳ vọng đối với việc Hoa Kỳ sẽ quay trở lại khuôn khổ Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). Dưới thời chính quyền Obama, Hoa Kỳ thực sự là động lực thôi thúc các đồng minh tham gia đàm phán TPP. Tuy nhiên, đến thời của Trump, Hoa Kỳ đã rút lui khỏi hiệp định ngay sau khi tân tổng thống nhậm chức. Các quốc gia còn lại quyết định vẫn duy trì hiệp định dưới dạng TPP-11 hay còn gọi là Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Các nước thành viên CPTPP bao gồm: Australia, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, Peru, New Zealand, Singapore và Việt Nam. CPTPP có hiệu lực từ tháng 12/2018.

Ngoại trưởng Nhật Bản Motegi cho hay: “Tham gia TPP là bước đi có lợi cho Hoa Kỳ”. Chính phủ Nhật Bản sẽ liên lạc với chính quyền Biden để đàm luận về nhiều lĩnh vực khác nhau, bao gồm cả thương mại. Việc Nhật Bản dành nhiều kỳ vọng cho chính quyền mới của Hoa Kỳ là điều dễ hiểu bởi Nhật Bản chính là quốc gia đã đi đầu trong việc thúc đẩy thông qua CPTPP sau khi chính quyền Trump rút khỏi hiệp định thương mại tự do đa phương vào tháng 1/2017.

Trong khi đó, ngày 22 tháng 1, Thư ký Báo chí Nhà Trắng Jen Psaki tuyên bố rằng Tổng thống Biden “biết rõ TPP không hoàn hảo, đồng thời tin rằng Hoa Kỳ cần phải làm cho hiệp định này trở nên mạnh hơn và tốt hơn”. Theo bà Jen, ưu tiên của chính quyền Biden ”là làm mọi thứ có thể để thúc đẩy và hỗ trợ cho các gia đình lao động cũng như tầng lớp trung lưu Mỹ”. Nói cách khác, có thể hiểu rằng chính quyền Biden sẽ không vội vàng tái gia nhập TPP. Thay vào đó, Biden sẽ bắt đầu bằng cách tập trung vào các vấn đề trong nước, chẳng hạn như đại dịch COVID-19 cũng như sự hồi sinh của các ngành công nghiệp Mỹ. Trước bối cảnh nội bộ căng thẳng đặc biệt là làn sóng phản đối toàn cầu hóa kinh tế đã diễn ra dai dẳng trong khu vực Vành đai Rỉ sét, và với tâm lý thận trọng để chuẩn bị cho cuộc bầu cử giữa kỳ năm 2022, việc chính quyền Biden tái gia nhập khuôn khổ TPP ở giai đoạn này được coi là chưa chín muồi.

Nếu Hoa Kỳ quay trở lại TPP, nước này sẽ đối mặt với cả lợi ích và hạn chế. Một nghiên cứu của Đại học Tufts dự đoán rằng TPP sẽ gây thiệt hại cho các ngành công nghiệp trong nước và có thể làm giảm số lượng việc làm ở Hoa Kỳ. Tuy nhiên, mặt khác, Ủy ban Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ ước tính rằng TPP sẽ giúp người lao động ở tất cả các nước thành viên được tăng thu nhập, đồng thời thêm 128.000 việc làm toàn thời gian ở Hoa Kỳ. Hơn nữa, các nhà nghiên cứu ước tính rằng TPP sẽ “tăng xuất khẩu của Hoa Kỳ thêm 357 tỷ USD mỗi năm và thêm 0,5% vào GDP” vì 95% khách hàng tiềm năng của Hoa Kỳ ở nước ngoài.

Tokyo đã liên tục khuyến khích Washington quay trở lại khuôn khổ TPP, liên tục nhấn mạnh những lợi ích kinh tế mà TPP mang lại. Bản thân Nhật Bản ngay từ đầu cũng không ủng hộ TPP do các nhóm trong nước phản đối gay gắt, đặc biệt là các tổ chức nông nghiệp lo ngại hiệp định sẽ làm tăng tỷ lệ thất nghiệp và phá hủy nền nông nghiệp Nhật Bản

Chính sách của Nhật Bản về TPP được ban hành dưới thời chính quyền của Đảng Dân chủ Nhật Bản (DPJ). Đảng này nắm quyền tại Nhật Bản từ tháng 9 năm 2009 đến tháng 12 năm 2012. Vào tháng 10 năm 2010, Thủ tướng Kan Naoto bày tỏ ý định Nhật Bản muốn tham gia vào các cuộc đàm phán TPP. Tháng 11/2011, Thủ tướng Noda chính thức tuyên bố rằng Nhật Bản sẽ tham gia hội đàm. Trong cuộc tổng tuyển cử vào tháng 12 năm 2012, chính phủ DPJ đã đánh mất lợi thế vào tay Đảng Dân chủ Tự do (LDP), do Abe Shinzo lãnh đạo. Ông Abe Shinzo là người phản đối việc Nhật Bản tham gia TPP. Tuy nhiên, vào tháng 3 năm 2013, Thủ tướng Abe bất ngờ sửa đổi chính sách TPP của mình và tuyên bố Nhật Bản vẫn tham gia vào các cuộc đàm phán. Tại sao chính phủ Abe quyết định tham gia đàm phán TPP bất chấp sự phản đối trong nước?

Lí do là vì Washington chấp nhận khuôn khổ thương mại tự do đa phương và khuyến khích Tokyo tham gia đàm phán. Điều này khiến chính phủ Nhật Bản thay đổi lập trường. Vào tháng 9 năm 2008, chính quyền của George W. Bush đã bày tỏ quan tâm đến việc tham gia Hiệp định Đối tác Kinh tế Chiến lược Xuyên Thái Bình Dương (TPSEP) hoặc Hiệp định P4 được thành lập bởi Singapore, New Zealand, Chile và Brunei vào năm 2006. Vào tháng 11 năm 2009, chính quyền Barack Obama tuyên bố sẽ tham gia các cuộc đàm phán hiệp định thương mại tự do đa phương.

Đáng chú ý, chuyến thăm Hoa Kỳ vào tháng 2 năm 2013 của ông Abe đánh dấu một bước ngoặt đối với chính sách của Nhật Bản về TPP. Vào ngày 22 tháng 2, Abe có bài phát biểu tại Washington về chính sách TPP của Nhật Bản. Trong bài phát biểu, ông nói rằng Tổng thống Obama đã cân nhắc những nhạy cảm thương mại song phương sẽ bảo vệ một số sản phẩm khỏi bị đánh thuế quá mức, chẳng hạn như các sản phẩm nông nghiệp cho Nhật Bản và một số sản phẩm sản xuất riêng cho Hoa Kỳ. Obama đảm bảo với Abe rằng Washington sẽ không buộc Tokyo loại bỏ tất cả các loại thuế quan. Nói cách khác, chính phủ Abe đã chọn theo đuổi TPP với điều kiện Nhật Bản có thể bảo vệ ưu thế của 5 sản phẩm: gạo, lúa mì, thịt (thịt lợn và thịt bò), sữa và đường. Với lời hứa của Obama, Abe quyết định rằng Nhật Bản nên tham gia TPP.

Sau đó, các quốc gia như Thái Lan, Hàn Quốc, Trung Quốc và Vương quốc Anh cũng mong muốn tham gia hiệp định này nhờ những lợi ích tiềm năng mà TPP mang lại. Vương quốc Anh đã đệ trình yêu cầu chính thức bắt đầu quá trình gia nhập TPP vào ngày 1 tháng 2 năm 2021.

Điều thú vị là Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cũng tuyên bố sẽ xem xét việc gia nhập khuôn khổ TPP vào tháng 11 năm 2020. Có nhiều lợi thế để Bắc Kinh bày tỏ sự quan tâm đến việc tham gia khuôn khổ TPP trước Washington, khi Trung Quốc hiện là quốc gia thành viên của hiệp định thương mại tự do lớn nhất thế giới, cụ thể là Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) đã được 15 quốc gia ký kết vào tháng 11 năm 2020 (bao gồm 10 nước thành viên ASEAN, Trung Quốc, Australia, Nhật Bản, New Zealand và Hàn Quốc). Mặc dù Trung Quốc có thể không đáp ứng các tiêu chuẩn gắt gao của TPP vào thời điểm này, song ảnh hưởng chính trị của RCEP có thể làm suy yếu vai trò lãnh đạo toàn cầu của Hoa Kỳ về thương mại. Về mặt chiến lược, để đảm bảo Washington tiếp tục dẫn đầu trong khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương thì chính quyền Biden phải tái gia nhập TPP trước Trung Quốc.

Đối với Nhật Bản, việc Washington quay trở lại TPP có ý nghĩa chiến lược. Hệ thống liên minh Nhật-Mỹ bao gồm các khía cạnh kinh tế; Điều 2 của Hiệp ước An ninh Nhật Bản - Hoa Kỳ quy định:

Các Bên sẽ đóng góp vào việc phát triển hơn nữa các quan hệ quốc tế hòa bình và hữu nghị bằng cách tăng cường các thể chế tự do của mình, bằng cách hiểu rõ hơn về các nguyên tắc mà các thể chế này được thành lập và bằng cách thúc đẩy các điều kiện ổn định và hạnh phúc. Các bên sẽ tìm cách loại bỏ xung đột trong các chính sách kinh tế quốc tế của mình và sẽ khuyến khích sự hợp tác kinh tế lẫn nhau.

Nhật Bản với tư cách là đồng minh quan trọng của Mỹ sẽ khuyến khích Washington tăng cường hợp tác kinh tế song phương của họ ở khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương.

Xuất phát từ những lợi ích kinh tế của hiệp định thương mại tự do, bối cảnh chính trị của việc Nhật Bản tham gia hiệp ước, những tác động chiến lược của TPP đối với liên minh Nhật-Mỹ và vai trò lãnh đạo toàn cầu của Washington, Tokyo cực kỳ hy vọng chính quyền Biden quay trở lại TPP. Tuy nhiên, có lẽ phải chờ tới khi các ngành công nghiệp của Hoa Kỳ phục hồi và nước này tìm ra các biện pháp thích hợp, đầy đủ chống lại đại dịch COVID-19, hoặc cũng có thể là tới khi cuộc bầu cử giữa kỳ năm 2022 kết thúc.

Trong tuyên bố của mình vào ngày 4 tháng 2, Biden chỉ ra tầm quan trọng của "liên minh dân chủ" và sự sẵn sàng phục hồi các mối quan hệ của chính phủ Hoa Kỳ với các đồng minh bao gồm cả Nhật Bản. Vì lợi ích của liên minh Nhật Bản-Hoa Kỳ và sự lãnh đạo toàn cầu của Hoa Kỳ, chính phủ Nhật Bản bày tỏ mong muốn chính quyền Biden quay trở lại khuôn khổ TPP trong tương lai gần.

Nguồn: The Diplomat

Từ khóa: Nhật Bản, hy vọng, Mỹ trở lại TPP