Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Mỹ nên nhanh chóng chấp nhận đề nghị của lãnh đạo Đài Loan Thái Anh Văn tham gia đàm phán Hiệp định Thương mại Tự do (FTA). Đài Loan đã trở thành tâm điểm trong chính sách của Mỹ đối với Trung Quốc, một phần do sự bành trướng sức mạnh quân sự của nước này tại Biển Đông và các hành động ngày càng thù địch nhằm ngăn cản Đài Loan độc lập. Tổng thống Biden và chính quyền của ông đã phát đi tín hiệu rằng họ sẽ tiếp tục ủng hộ Đài Loan này hoặc ít nhất là duy trì hiện trạng liên quan đến quyền tự trị của Đài Loan. Nhưng quan hệ ngày càng sâu sắc với Đài Loan không chỉ có tầm quan trọng về địa chính trị. Nền kinh tế rất thành công của Đài Loan và cấu trúc thương mại của nước này với Mỹ là hai trong nhiều lý do để tiến tới các mối quan hệ chặt chẽ hơn. Một FTA rõ ràng là vì lợi ích kinh tế của cả hai quốc gia.

Trong những thập kỷ gần đây, Đài Loan đã trở nên phụ thuộc quá mức vào thương mại và đầu tư với Trung Quốc đại lục. Các doanh nghiệp Đài Loan đã đầu tư hơn 185 tỷ USD vào Trung Quốc đại lục. 400.000 công dân Đài Loan, chiếm 2,5 % lực lượng lao động của Đài Loan, làm việc tại Trung Quốc. Hai phần ba tổng sản lượng kinh tế của Đài Loan được xuất khẩu sang Trung Quốc, và 40% xuất khẩu của nước này là sang đại lục.

Trên thực tế, Đài Loan và Trung Quốc đã xây dựng mối quan hệ cộng sinh trong ngành công nghiệp điện tử. Đài Loan là quốc gia dẫn đầu thế giới về sản xuất chất bán dẫn và nhiều loại chip chuyên biệt quan trọng đối với ngành công nghiệp máy tính và viễn thông. Trung Quốc đã khai thác mức lương thấp hơn và các tiêu chuẩn môi trường lỏng lẻo để trở thành nhà lắp ráp thiết bị điện tử thống trị, thường là ở các nhà máy thuộc sở hữu của Đài Loan, chẳng hạn như của nhà sản xuất theo hợp đồng Foxconn. Công ty điện tử xuyên eo biển này xuất khẩu các thành phẩm như thiết bị Apple và máy tính giá rẻ trên khắp thế giới.

Theo quan điểm của Đài Loan, sự kết hợp này đang dần biến mất do Trung Quốc đang có tham vọng tự cung tự cấp và thậm chí là cung cấp cho thế giới, dần dần thay thế các nhà sản xuất Đài Loan. Một ví dụ điển hình là trong lĩnh vực viễn thông di động. Huawei hiện là nhà cung cấp cơ sở hạ tầng viễn thông và thiết bị di động được tích hợp theo chiều dọc. Họ định giá sản phẩm thấp hơn các đối thủ cạnh tranh một phần lớn là do trợ cấp của chính phủ và các hoạt động tiếp thu công nghệ đáng ngờ. Ngoài ra, Trung Quốc là nhà cung cấp chính và đôi khi là nhà cung cấp duy nhất cho các vật liệu cơ bản mà các nhà sản xuất điện tử Đài Loan cần. Sản xuất silicon, gali và đất hiếm cần thiết cho chất bán dẫn tiên tiến và máy móc điện hiện đang do các công ty Trung Quốc chi phối. Căng thẳng Mỹ-Trung gần đây đã dẫn đến hạn chế về khả năng xuất khẩu hoặc sản xuất sản phẩm của các nhà cung cấp chất bán dẫn và viễn thông Đài Loan sang Trung Quốc. Cuối cùng, Trung Quốc đã khuyến khích hình thành các thỏa thuận thương mại khu vực như Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), loại trừ Đài Loan và có khả năng chuyển hướng thương mại hàng điện tử tiên tiến và các hàng hóa khác ra khỏi hòn đảo này.

Do đó, Đài Loan phải đối mặt với những mối đe dọa rõ ràng đối với thành công kinh tế và chính trị của nước này. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình mong muốn Trung Quốc trở thành siêu cường công nghệ của thế kỷ 21 và đã đe dọa rằng Đài Loan “phải và sẽ được thống nhất” với Trung Quốc. Ông Tập đã chứng tỏ mức độ nghiêm túc trong những lời đe dọa của mình bằng các hành động ở Tây Tạng, Tân Cương và Hồng Kông, cũng như việc theo đuổi không ngừng dự án Made in China 2025. Do đó, Đài Loan có nhiều động lực để tham gia vào một mối quan hệ lâu dài hơn, ổn định hơn với nước ủng hộ hàng đầu của mình, Mỹ.

Về phía Mỹ, ngày càng có nhiều lý do về mặt kinh tế được đưa ra dành cho một FTA với Đài Loan. Mỹ xuất khẩu nhiều hàng hóa sang Đài Loan hơn cả Pháp hoặc Ý, những quốc gia có dân số nhiều gấp đôi và sản lượng kinh tế cao gấp đôi đảo quốc Đài Loan. Mỹ cũng Mỹ muốn thu hẹp thâm hụt thương mại 30 tỷ USD với Đài Loan, trong đó, hết 17 tỷ USD là đối với các sản phẩm công nghệ tiên tiến. Đài Loan là thị trường tốt cho các linh kiện điện tử, máy bay, thiết bị quốc phòng và nguyên liệu thô như dầu và ngũ cốc của Mỹ. Các nhà sản xuất thiết bị có độ tinh vi cao của Mỹ được sử dụng trong các nhà máy chế tạo chất bán dẫn chiếm hơn một nửa doanh số bán hàng trong phân ngành này và các công ty Đài Loan là khách hàng hàng đầu. Đài Loan gần như hoàn toàn phụ thuộc vào nhập khẩu vì nhu cầu năng lượng ngày càng tăng, bao gồm các nguyên liệu đầu vào như kim loại thô và nguyên liệu cho ngành công nghiệp hóa chất. Mỹ là nhà cung cấp chính các sản phẩm này và có khả năng tăng xuất khẩu để đáp ứng nhu cầu của Đài Loan.

Tầm quan trọng chiến lược về mặt kinh tế đến từ thực tế là vị trí dẫn đầu ngành bán dẫn của Đài Loan rất quan trọng đối với ngành công nghiệp Mỹ, về mặt giá trị, chiếm hơn 47% tổng giá trị gia tăng trên các thị trường toàn cầu trong ngành này. Các công ty Đài Loan chiếm ít nhất 48% tổng sản lượng chế tạo chất bán dẫn. Nhiều gã khổng lồ bán dẫn của Mỹ như Apple, Qualcomm và Nvidia phụ thuộc thiết kế chip và thuê ngoài từ các công ty hàng đầu như TSMC của Đài Loan (Công ty sản xuất chất bán dẫn Đài Loan) và gã khổng lồ Samsung của Hàn Quốc. Các công ty thiết kế chip của Mỹ cũng chiếm 85% phần mềm cần thiết cho phân khúc này của ngành. Khoảng 60% hoạt động kinh doanh của TSMC là với các công ty Mỹ. Tầm quan trọng lớn hơn của sự phụ thuộc lẫn nhau trong lĩnh vực sản xuất như vậy đã được nhấn mạnh gần đây do tình trạng thiếu chip được thiết kế cho lĩnh vực ô tô, dẫn đến việc các nhà máy lớn ở Mỹ, Nhật Bản và châu Âu phải đóng cửa trong nhiều tháng. TSMC sản xuất gần 70% tất cả các chip dành riêng cho ô tô.

Kể từ khi Intel thông báo rằng họ có thể thuê ngoài chế tạo, vốn dĩ đã tụt lại sau hai gã khổng lồ Đông Á về chip ở phạm vi 7 nanomet và nhỏ hơn, TSMC là đối tác quan trọng nhất đối với các công ty Mỹ. Đối thủ của Intel tại Mỹ, AMD đã chiếm gần 10% hoạt động kinh doanh của TSMC. Samsung là đối tác nhưng cũng là đối thủ cạnh tranh với các công ty Mỹ vì kỹ năng thiết kế các sản phẩm này và tham vọng thay thế các công ty thiết kế và nhà sản xuất Mỹ trong cuộc cạnh tranh toàn cầu. Nếu Trung Quốc cắt đứt quyền tiếp cận của Đài Loan đối với các khoáng sản thô và đã qua chế biến hoặc các thành phần hàng hóa cần thiết cho sản xuất chất bán dẫn tiên tiến, thì điều đó sẽ là một đòn giáng nghiêm trọng vào lĩnh vực fabless của Mỹ và đối với các nhà sản xuất phần mềm và thiết bị sản xuất mà TSMC sử dụng.

TSMC có hai nhà máy chế tạo ở Trung Quốc nhưng họ bảo vệ tài sản trí tuệ tốt nhất bằng cách duy trì các quy trình tiên tiến hàng đầu ở Đài Loan. Công ty đã có một nhà máy ở Mỹ và đã công bố một nhà máy thứ hai, trị giá 10-12 tỷ đô la chi phí vốn, ở Arizona.

Nhìn chung, ngoài những cân nhắc về địa chính trị đã dẫn đến sự cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc trong các ngành công nghệ cao và ảnh hưởng chính trị toàn cầu, thì trường hợp kinh tế cho một FTA vẫn rất hấp dẫn. Mỹ muốn tiếp cận tốt hơn với các lĩnh vực thực phẩm và năng lượng của Đài Loan cũng như cải thiện việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Đây là những vấn đề truyền thống đối với một FTA cần giải quyết. Sự nguy hiểm lẫn nhau từ những nỗ lực của Trung Quốc nhằm thay thế ngành công nghiệp bán dẫn ở cả hai quốc gia cũng như sự phụ thuộc lẫn nhau của các công ty Mỹ và Đài Loan trong lĩnh vực này sẽ thúc đẩy các nỗ lực tạo điều kiện thuận lợi hơn nữa cho hệ sinh thái điện tử ở hai nước. Mỹ và các đồng minh thân cận ở Canada và Australia đang tiến tới việc phá bỏ sự thống trị của Trung Quốc trong các nguyên liệu thô chính như đất hiếm và các thành phần khoáng chất cho pin lithium-ion, vốn rất quan trọng đối với lĩnh vực điện tử cũng như ngành công nghiệp xe điện mới nổi. Một FTA cũng có thể tạo điều kiện thuận lợi hơn cho đầu tư của Đài Loan vào các bờ biển an toàn hơn của Mỹ. Dân số già và tỷ lệ sinh thấp ở Đài Loan là một thách thức đối với quỹ đạo tăng trưởng của nước này. Các biện pháp bảo vệ tốt hơn đối với tài sản trí tuệ, thị trường rộng lớn cho các sản phẩm công nghệ và lực lượng lao động có tay nghề ngày càng tăng ở Mỹ rất thuận lợi cho việc đầu tư vào đó.

Các nước châu Âu và Đông Nam Á có thể hợp tác cùng có lợi với Đài Loan, nhưng cả hai khu vực đều bị hạn chế bởi mối lo sợ đặc hữu khi làm khó chịu Trung Quốc, vì các khoản đầu tư hiện tại và tăng trưởng thương mại xuất khẩu của họ chủ yếu đến từ nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Những thực tế này mở ra cơ hội nhanh chóng chuyển sang đàm phán Hiệp định FTA Mỹ - Đài Loan. Một nửa số thành viên của Thượng viện Hoa Kỳ và 161 thành viên của Hạ viện đã tán thành ý tưởng và sự cởi mở từ báo cáo của chính quyền Biden đã đặt nền móng cho dự án vào năm 2021. Chính quyền Biden sẽ phải chống lại áp lực từ Trung Quốc, ví dụ Trung Quốc kêu gọi Mỹ cam kết hợp tác hơn nữa về biến đổi khí hậu, nhằm giảm bớt sự nhiệt tình đối với bất kỳ hành động nào của Mỹ để duy trì độc lập cho Đài Loan. Nhưng những cân nhắc về kinh tế và chính trị được nêu ra ở đây sẽ vượt trội hơn bất kỳ suy nghĩ lùi bước nào khác.

Nguồn: Forbes

Từ khóa: lĩnh vực thực phẩm, ngành công nghiệp bán dẫn, hệ sinh thái điện tử, sản phẩm công nghệ