Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Các phản ứng chính sách để đối phó với đại dịch COVID-19 đã làm gián đoạn nghiêm trọng thương mại và chuỗi cung ứng, khi nhiều quốc gia áp dụng các biện pháp hạn chế thương mại đột xuất, bất chấp tác động của chúng đến các đối tác thương mại - ít nhất là trong giai đoạn đầu của cuộc khủng hoảng.

Mặc dù có thể thông cảm cho những phản ứng như vậy khi mà đại dịch toàn cầu ập đến bất ngờ, nhưng đây chắc chắn không phải là giải pháp tối ưu. Các biện pháp hạn chế thương mại càng làm lộ rõ hạn chế của các hiệp định thương mại hiện tại cũng như các quy tắc thương mại đa phương trong việc cung cấp hướng dẫn về cách ứng phó với các tình huống khẩn cấp hoặc khủng hoảng theo cách ít ảnh hưởng đến thương mại nhất. (Chỉ tính các hiệp định thương mại khu vực được ký kết bởi các nền kinh tế ở Châu Á và Thái Bình Dương, đã có tới hơn 184 hiệp định).

Trước bối cảnh đó, với mong muốn đẩy nhanh sự hồi phục và chuẩn bị tốt hơn cho tương lai, UNCTAD cùng với Ủy ban Kinh tế và Xã hội của Liên hợp quốc về Châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP), Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), các ủy ban khu vực khác của Liên hợp quốc, CUTS và các đối tác khác, đã đưa ra sáng kiến ​​toàn cầu về các điều khoản mẫu cho thương mại trong thời kỳ khủng hoảng và đại dịch trong các hiệp định thương mại khu vực và các hiệp định thương mại khác vào tháng 5 năm 2020.

Song song đó, một sáng kiến khác cũng đã được thực hiện trong năm 2020 đó là tổ chức một cuộc thi hackathon về xây dựng chính sách toàn cầu hoàn toàn trực tuyến.

Được thiết kế để thu thập các ý tưởng đổi mới về cách cải thiện các thỏa thuận thương mại trở nên tốt hơn, sự kiện này bắt đầu bằng việc kêu gọi các chuyên gia thương mại trên toàn cầu từ khu vực chính phủ, tổ chức quốc tế, xã hội dân sự cho đến khu vực tư nhân gửi đóng góp bằng văn bản trong vòng 50 ngày kể từ khi được phát động.

Sự hưởng ứng của mọi người đã vượt ngoài tầm mong đợi, với hơn 200 đề xuất được gửi đến, và có hơn 60 đóng góp nổi bật đã được lựa ra. Tất cả các đóng góp đã được đăng trên mạng và một chuỗi hội thảo trực tuyến dựa trên những đóng góp có chất lượng tốt nhất đã được tổ chức vào tháng 11 năm 2020.

Dưới đây là một số nhận định nổi bật nhằm duy trì không gian chính sách trong các hiệp định thương mại, đặc biệt là đối với các nước đang phát triển, để cho phép họ đối phó với khủng hoảng và giảm thiểu gián đoạn thương mại.

Các hiệp định thương mại cần có các điều khoản cụ thể và toàn diện để giảm thiểu tác động của khủng hoảng

Ví dụ, cần có một định nghĩa rõ ràng nhưng linh hoạt về “tình huống khẩn cấp”. Có thể thống nhất danh sách sơ bộ và các tiêu chí để xác định hàng hóa và dịch vụ nào là “thiết yếu” cho các loại khủng hoảng khác nhau, dựa trên các công cụ quốc tế hiện hành.

Các quy định về hạn chế xuất khẩu/nhập khẩu là đặc biệt quan trọng để tránh tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng hàng hóa và dịch vụ thiết yếu. Các thỏa thuận mua sắm đặc biệt của chính phủ và sự công nhận khẩn cấp các quy định kỹ thuật của nhau có thể đóng một vai trò quan trọng.

Tăng cường tính minh bạch và các điều khoản về chia sẻ thông tin là rất quan trọng

Các góp ý khuyến nghị phải tăng cường nghĩa vụ minh bạch, bao gồm công bố kịp thời các biện pháp thương mại được thực hiện trong trường hợp khẩn cấp và thông tin liên quan đến cuộc khủng hoảng mà có thể ảnh hưởng đến thương mại. Cần có cơ chế chia sẻ thông tin, bắt đầu bằng việc tạo ra các nguồn tài nguyên và cơ sở dữ liệu chung (trực tuyến) của khu vực.

Các phương án được đề xuất bao gồm: thiết lập và kết nối các cổng thông tin thương mại; thỏa thuận và chỉ định trước một đầu mối liên lạc khẩn cấp cho khu vực.

Thúc đẩy số hóa là giải pháp cần thiết để ứng phó tốt hơn với khủng hoảng

Trong cuộc khủng hoảng COVID-19 hiện nay, số hóa đã đóng một vai trò quan trọng trong việc giữ cho thương mại tiếp tục lưu thông nhờ vào việc giảm tiếp xúc vật lý. Thúc đẩy số hóa thương mại có thể được thực hiện bằng cách cho phép thương mại không giấy tờ, ví dụ, công nhận lẫn nhau các chứng từ điện tử và chữ ký điện tử, hài hòa hóa hệ thống nhận dạng điện tử hoặc tăng cường hợp tác về an ninh mạng giữa các hệ thống kiểm soát thương mại. Tất cả giải pháp trên đã được triển khai ở Châu Á và Thái Bình Dương thông qua Hiệp ước Liên hợp quốc về thương mại xuyên biên giới không giấy tờ.

Ngoài ra, còn cần phải có các cơ chế viện trợ và đào tạo cho các nước đang phát triển và các nước kém phát triển nhất, cũng như hợp tác xây dựng cơ sở hạ tầng liên quan.

Phát triển bền vững vừa là giải pháp vừa là mục tiêu cuối cùng

COVID-19 và sự lan rộng của nó một phần có liên quan đến các hoạt động thương mại và sản xuất không bền vững, và điều quan trọng là thương mại phải được quay trở lại một cách tốt hơn trong tương lai. Các chuẩn mực và quy tắc của các hiệp định thương mại cần phải phù hợp với các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) của Liên Hiệp Quốc.

Các điều khoản mới và hiện hành có thể hướng tới việc giải quyết các giá trị cốt lõi trong danh sách Mục tiêu Phát triển Bền vững, chẳng hạn như thương mại và môi trường, lao động, giới tính, chuyển đổi cơ cấu, bao gồm cả sự chuyển đổi ngành có thể xảy ra trong và sau các cuộc khủng hoảng.

Sẽ rất hữu ích nếu gắn các điều khoản này với việc cung cấp hỗ trợ nâng cao năng lực và tiếp nhận năng lực, với các cam kết tiến bộ có tính đến trình độ phát triển khác nhau giữa các quốc gia. Tham chiếu trực tiếp đến các Mục tiêu phát triển bền vững, các mục tiêu hoặc chỉ số của SDGs cũng có thể được đưa vào.

Nhờ vô số ý tưởng và thông tin thu thập được thông qua cuộc thi hackathon đầu tiên về chính sách và các hội thảo trực tuyến theo sau đó, một cuốn sổ tay thiết thực hỗ trợ cho các nhà đàm phán xây dựng các điều khoản thương mại trong thời đại khủng hoảng và đại dịch đang được phát thảo. Cuốn sổ tay này sẽ là cơ sở cho các hội thảo vào cuối năm 2021, với hy vọng rằng cách tiếp cận bao trùm được thực hiện cho đến nay sẽ góp phần xây dựng nên các thỏa thuận có thể làm cho thương mại trở nên linh hoạt và bền vững hơn bao giờ hết.

Nguồn: UNCTAD

Từ khóa: hiệp định thương mại khu vực, sẵn sàng, trước các cuộc khủng hoảng và đại dịch