Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tổng thống Joe Biden đã cho thấy dấu hiệu rằng ông sẽ đưa Mỹ quay trở lại nhiều hiệp ước, hiệp định và cơ quan quốc tế mà cựu Tổng thống Donald J. Trump đã rút khỏi trong hơn 4 năm qua.

Đây sẽ là những bước đầu tiên của Biden nhằm đảo ngược các chính sách đối ngoại trước đây của Trump. Chủ tịch Hội đồng Quan hệ Quốc tế (CFR) Richard N. Haass đã dùng từ “Học thuyết rút lui” để mô tả về các động thái đối ngoại của vị Tổng thống thứ 45 của Hoa Kỳ sau khi Trump rút khỏi Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu, thỏa thuận hạt nhân Iran, cùng nhiều hiệp ước và thể chế khác .

Một vài hiệp định trong số này sẽ khó tham gia trở lại hơn là những hiệp định khác, đặc biệt là những hiệp định cần sự thông qua của Quốc hội. Biden cũng có thể gặp trở ngại về mặt ngoại giao. Stewart M. Patrick của CFR băn khoăn, liệu việc lật ngược chính sách của ông Biden có làm giảm uy tín của Mỹ trong vai trò lãnh đạo, vì các nước khác có thể nghi ngại rằng chính sách của Hoa Kỳ dễ dàng bị đảo ngược một khi một chính quyền mới lên thay.

Biden đã tuyên bố sẽ quay trở lại những hiệp định nào?

Hiệp định Paris

Vào ngày đầu tiên nhậm chức, Biden đã ký một lá thư để đưa Hoa Kỳ trở lại Hiệp định Paris, hiệp ước khí hậu toàn cầu quan trọng nhất cho đến nay, yêu cầu gần như tất cả các quốc gia phải đưa ra các cam kết giảm phát thải, mặc dù các cam kết này không có tính ràng buộc pháp lý. Việc tái gia nhập thỏa thuận chỉ cần thông báo trước một tháng, vì vậy, Hoa Kỳ sẽ chính thức trở lại thỏa thuận này vào tháng 3 năm nay. Sau đó, Hoa Kỳ có thể tăng cường các cam kết cắt giảm khí thải và làm gương cho các quốc gia khác trước thềm hội nghị lớn về biến đổi khí hậu, được gọi là COP26, vào tháng 11/2021. Biden đã đưa ra một kế hoạch khí hậu đầy tham vọng, cam kết hướng tới mức phát thải ròng bằng 0 ở Hoa Kỳ vào năm 2050, và một số đề xuất của ông sẽ phải cần được quốc hội phê duyệt.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)

Cũng trong ngày đầu tiên, Biden đưa Mỹ quay trở lại Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), một cơ quan của Liên hợp quốc điều phối các nỗ lực y tế quốc tế. Giữa đại dịch COVID-19, Trump tuyên bố ý định rút Hoa Kỳ khỏi WHO và cắt tài trợ cho tổ chức này, hạn chế sự liên quan của Hoa Kỳ đối với cơ quan này vì cho rằng WHO đã không thể làm giảm sức ảnh hưởng của Trung Quốc. (Việc rút lui sẽ không có hiệu lực cho đến tháng 7 này.) Hiện tại, Biden đã chỉ đạo chuyên gia y tế hàng đầu của Hoa Kỳ Anthony Fauci nói chuyện với cơ quan này. Fauci xác nhận rằng Hoa Kỳ cũng sẽ tham gia COVAX, một sáng kiến ​​do WHO đứng đầu để phân phối 2 tỷ liều vắc xin COVID-19 trên khắp thế giới vào cuối năm nay.

Thỏa thuận hạt nhân Iran

Biden đã hứa sẽ tái gia nhập thỏa thuận hạt nhân Iran, còn được biết đến với tên gọi chính thức là Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA), nhưng việc khôi phục thỏa thuận sẽ không dễ dàng. Sau khi rút khỏi JCPOA vào năm 2018, chính quyền Trump đã tăng cường các biện pháp trừng phạt đối với Iran. Tehran đã đáp trả bằng cách vượt quá các giới hạn đối với chương trình hạt nhân của nước này theo thỏa thuận. Biden đã nói rằng ông sẽ tái ký thỏa thuận nếu Iran tuân thủ trở lại các cam kết, để đáp lại, các quan chức Iran cũng cho biết họ rất sẵn lòng. Nhưng ông Biden cũng đã phát tín hiệu rằng ông muốn đàm phán một thỏa thuận kế tục có đề cập đến chương trình tên lửa của Iran và hỗ trợ cho các đối tác vũ trang trong khu vực, một ý tưởng mà các quan chức Iran vẫn từ chối cho đến nay. Một thỏa thuận được đàm phán lại có thể cần sự chấp thuận của Quốc hội.

Hội đồng nhân quyền LHQ

Biden cho biết trong chiến dịch tranh cử của mình rằng ông sẽ gia nhập Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc, một cơ quan mà chính quyền Trump đã rút khỏi do ông cho rằng cơ quan này có thành kiến ​​chống Israel và có các nước thành viên là những quốc gia vi phạm nhân quyền, chẳng hạn như Trung Quốc và Venezuela. Hoa Kỳ không đủ điều kiện để tranh cử một vị trí trong hội đồng này cho đến cuối năm nay, vì vậy Biden có thể sẽ tận dụng vài tháng tới cân nhắc khả năng quay trở lại, CFR’s Patrick nói.

Các lĩnh vực hợp tác khác mà Mỹ có khả năng quay trở lại

Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP)

Vào năm 2017, Trump đã rút lại tư cách thành viên của Hoa Kỳ trong Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP), một hiệp định thương mại lớn và là trọng tâm trong chính sách của cựu Tổng thống Barack Obama đối với châu Á mà chưa được Quốc hội thông qua. Sau khi Hoa Kỳ rời đi, 11 quốc gia còn lại đã tiến tới với một phiên bản mới của hiệp ước, Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Với tư cách là phó tổng thống Mỹ dưới thời ông Obama, Biden ủng hộ TPP và nói với CFR vào năm 2019 rằng “ý tưởng đằng sau hiệp định này là một ý tưởng tốt”. Trong các cuộc bầu cử sơ bộ của đảng Dân chủ, ông cho biết có khả năng sẽ cố gắng đàm phán lại TPP và giải quyết những lo ngại mà một số đảng viên Dân chủ đưa ra, bằng cách bổ sung các điều khoản về bảo vệ lao động và môi trường.

Hiệp ước START mới

Biden có thể sẽ theo đuổi các nỗ lực nhằm hồi sinh thỏa thuận kiểm soát vũ khí còn lại cuối cùng với Nga: Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí Chiến lược Mới, còn được gọi là START mới. Các quan chức Mỹ có thể đàm phán với Moscow để gia hạn hiệp ước, vốn sẽ hết hạn vào tháng 2/2021. Chính quyền Trump đã đàm phán với Nga để gia hạn hiệp ước nhưng vẫn chưa thống nhất được. (Trump đã rút khỏi một thỏa thuận kiểm soát vũ khí khác với Nga, Hiệp ước Các lực lượng Hạt nhân Tầm trung (INF).)

Hiệp ước về bầu trời mở

Hoa Kỳ rút khỏi Hiệp ước về bầu trời mở, một thỏa thuận vốn cho phép các máy bay không vũ trang của các bên tham gia được bay trong lãnh thổ của nhau vì mục đích giám sát. Nga cũng đã theo chân Hoa Kỳ trong việc rút khỏi hiệp ước. Chính quyền Biden có thể sẽ phải tìm kiếm sự chấp thuận của Thượng viện để phê chuẩn lại hiệp ước, mặc dù có thể có những đường tắt pháp lý.

Hiệp ước buôn bán vũ khí

Trump cũng đã rút lại tư cách thành viên của Hoa Kỳ trong Hiệp ước Thương mại Vũ khí, một hiệp ước đặt ra các tiêu chuẩn toàn cầu về thương mại quốc tế đối với vũ khí thông thường. Thật ra, thông báo rút lui của Trump không làm thay đổi cục diện. Vì hiệp ước đã mà Obama đã ký vào năm 2013 vẫn chưa được Thượng viện biểu quyết thông qua, khiến Hoa Kỳ trở thành một trong số ít các quốc gia đã ký nhưng không phê chuẩn hiệp ước. Biden có thể sẽ ký lại hiệp ước này, nhưng có khả năng sẽ phải đối mặt với sự phản đối của Thượng viện trong việc phê chuẩn.

UNESCO

Hoa Kỳ đã không cung cấp tài trợ cho Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) — cơ quan được biết đến nhiều nhất trong việc chứng nhận các Di sản Thế giới — kể từ năm 2011 vì không hài lòng việc cơ quan này công nhận lãnh thổ Palestine. Viện dẫn những lo ngại tương tự trên, Trump cũng đã hoàn toàn rút lại tư cách thành viên của Hoa Kỳ trong UNESCO. Biden sẽ cần sự chấp thuận của Quốc hội để tiếp tục tài trợ cho UNESCO.

Nguồn: CFR

Từ khóa: Biden, UNESCO, hiệp ước STAR mới, thay đổi cục diện