Hiệp định thương mại tự do mới của châu Phi mở ra kỉ nguyên mới cho lục địa

Một khi được triển khai đầy đủ, khu vực Thương mại Tự do Lục địa châu Phi sẽ là khu vực thương mại tự do lớn nhất thế giới về diện tích.

Khu vực Thương mại Tự do Lục địa châu Phi (AfCFTA) có hiệu lực từ ngày 1/1/2021. Khi được triển khai và có hiệu lực đầy đủ vào năm 2030, AfCFTA sẽ là khối khu vực thương mại tự do lớn nhất thế giới về diện tích. Khối này có thị trường tiềm năng với 1,3 tỉ người và tổng sản phẩm quốc nội kết hợp lại là 2,5 nghìn tỉ USD. AfCFTA mở ra một kỉ nguyên mới cởi mở, hợp tác, thương mại, tiến bộ và đổi mới cho châu Phi. Khu vực thương mại mới này sẽ là động lực thúc đẩy các chính phủ tại châu Phi phát triển xa hơn nữa theo hướng tự do thương mại.

Bất cứ khi nào một quốc gia hạn chế các quyền tự do kinh tế và tự do dân sự, thì người dân đều phải gánh chịu hậu quả. Mức độ dễ dàng khi người dân một nước giao dịch trong nước và quốc tế (từ hàng hóa và dịch vụ đơn giản cho đến phức tạp nhất) là một chỉ báo quan trọng cho thấy quan điểm về tự do kinh tế của chính phủ nước đó. Khi các nước có nhiều rào cản hơn trong thương mại, bao gồm các quy định tùy tiện, tham nhũng tràn lan và vô số các loại thuế quan, thì chất lượng cuộc sống của các nước đó thường thấp hơn.

Theo đó, AfCFTA sẽ hướng tới loại bỏ thuế nhập khẩu đối với 97% hàng hóa giao dịch trên khắp lục địa, đồng thời cũng giảm các rào cản phi thuế quan. Thuế quan không chỉ ngăn cản sự di chuyển vật lý của hàng hóa qua biên giới mà còn đóng vai trò như một rào cản tâm lý đối với việc trao đổi đàm phán. Thuế quan cũng ngăn chặn dòng chảy hàng hóa và dịch vụ quan trọng trong trường hợp khẩn cấp. Riêng trong năm 2020, thuế quan và các khoản thu khác đã khiến cho việc vận chuyển thiết bị và thuốc điều trị COVID-19 chậm hơn và đắt hơn so với trước đó. Để phát triển, các chuỗi cung ứng (thuộc tất cả các loại hình) cầh phải có môi trường pháp lý chặt chẽ để bảo vệ sở hữu trí tuệ thông qua các văn bản luật – và AfCFTA có thể khuyến khích tạo ra môi trường như vậy trên khắp lục địa.

Theo Ngân hàng Xuất nhập khẩu châu Phi, AfCFTA có thể thúc đẩy thương mại nội khối tăng lên 22% trong tổng kim ngạch thương mại, so với mức 14,5% của năm 2019. Nếu các nước châu Phi muốn đẩy mạnh phát triển các ngành công nghiệp nói riêng và toàn bộ nền kinh tế nói chung, thì các nước này cần phải để cho nhiều hàng hóa hơn được lưu thông - và việc chia sẻ kinh nghiệm chuyên môn của các doanh nhân và nhà sản xuất cũng sẽ được đẩy mạnh khi việc di chuyển giữa các nước trở nên dễ dàng hơn.

Theo Alexander C.R.Hammod, khi các quốc gia châu Phi giao thương với nhau, hàng hóa giao dịch nội khối sẽ cao gấp 3 lần so với hàng hóa xuất khẩu ra khỏi lục địa. Tại thời điểm này, 55 trong tổng số 56 quốc gia thuộc Liên minh châu Phi đã kí kết hiệp định và hơn một nửa trong số đó đã phê chuẩn hiệp định này. Thông qua việc thực hiện AfCFTA một cách nhanh chóng và hiệu quả, lục địa này trở thành điểm đến lý tưởng cho thu hút đầu tư và đổi mới.

Tại Nam Phi, mọi hình thức can thiệp của nhà nước vào kinh tế như chính sách tước quyền sở hữu mà không bồi thường (EWC), Bảo hiểm Y tế Quốc gia (NHI), các gói cứu trợ khác cho các doanh nghiệp nhà nước phá sản, v.v,… nên bị loại bỏ. Thị trường, không phải là nhà nước, mới là động cơ thích hợp duy nhất để thúc đẩy tăng trưởng mang tính chuyển đổi. Nam Phi hy vọng sẽ dẫn đầu về gia tăng các cợ hội do AfCFTA mang lại, và cũng có thể được hưởng lợi từ việc kiến nghị chính phủ loại bỏ các các chính sách kìm hãm tăng trưởng như hiện nay.

Trong cuốn sách Open: The Story of Human Progress (Mở: Câu chuyện về sự tiến bộ của con người), Johan Norberg viết, thông qua một thể chế mở, thì con người với những xuất phát điểm khác nhau có thể giải quyết được nhiều vấn đề, đồng thời thúc đẩy các lợi ích đang cài đặt thông qua những suy nghĩ và hành động chung, với sự đồng lòng trong hành động thì cũng gặt hái được những kết quả.

Với tiềm năng con người rộng lớn, châu Phi không nên bị kìm hãm bởi những rào cản cổ hủ không cần thiết.

Sau khi bị sự tàn phá của dịch Covid-19 và chính phủ áp lệnh đóng cửa (số người thất nghiệp ở Nam Phi hiện nay là hơn 11 triệu người), nhiều quốc gia trở nên hướng nội, hạn chế tương tác với các nước láng giềng và người dân – nhưng tình hình vẫn tệ hơn. Để hồi phục kinh tế, thế giới cần nhiều thương mại hơn chứ không phải ít hơn.

Không thể đánh giá thấp những thiệt hại do việc cắt giảm tự do kinh tế gần dây cùng với việc chính phủ đóng cửa bởi Covid-19. Ngân hàng Thế giới dự báo số người nghèo cùng cực sẽ tăng thêm 115 triệu người, có nghĩa là tổng cộng ở mức từ 703 – 729 triệu người.

Không có biện pháp kích thích tăng trưởng kinh tế nào của nhà nước có thể đưa mọi người thoát khỏi đói nghèo. Thật vậy, bạn không thể kích thích một nền kinh tế vốn đã không được phép hoạt động ngay từ ban đầu. Thay vào đó, chỉ có tự do kinh tế hơn, thông qua các con đường như thương mại, mới có thể hiện thực hóa tiềm năng kinh tế của người dân.

Lịch sử của châu Phi được đánh dấu bằng sự bóc lột; sự bóc lột của các cường quốc châu Âu, và sự bóc lột của các chính trị gia và quan chức, những người này kể từ khi độc lập đã thực hiện các chính sách kiểm soát chính phủ ngày càng tăng. Các chính sách kinh tế sai lầm, trái đạo đức làm suy yếu tự do và gây ra những hậu quả tiêu cực, đặc biệt là đối với những người có thu nhập trung bình và thấp. GDP tổng hợp của châu Phi ước tính đạt khoảng 2,5 nghìn tỉ USD, chỉ cao hơn mức vốn hóa thị trường 2,2 nghìn tỉ USD của Apple.

Một công ty (cho dù là công ty tạo ra giá trị to lớn) có thể có mức đánh giá kinh tế gần như ngang bằng với toàn bộ các công ty khác trong lục địa, cho thấy tiềm năng kinh tế của châu Phi đã bị kìm hãm như thế nào.

AfCFTA báo hiệu một kỉ nguyên mới cho châu Phi, vì vậy, không thể đánh giá thấp tiềm năng của hiệp định này.

Nguồn: FEE Foundation

Từ khóa: hiệp định thương mại tự do châu Phi, kỷ nguyên mới, lục địa châu Phi