Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Đừng lo lắng về tương lai của toàn cầu hóa. Hãy chắc chắn rằng bạn có một vị trí trong đó.

Bốn năm trước, chính quyền Trump nhậm chức hứa hẹn mang việc làm trong ngành công nghiệp từ châu Á về lại nước Mỹ và hồi sinh nền sản xuất Mỹ. Ông cam kết cắt giảm thâm hụt thương mại của Mỹ với Trung Quốc bằng cách buộc nước này mua thêm dầu mỏ, thực phẩm và hàng hóa công nghiệp từ Mỹ.

Nhưng mọi thứ đã không diễn ra như kế hoạch. Tháng 11 năm 2020 là tháng bận rộn nhất trong lịch sử của cảng Los Angeles, với 20 tàu container được bốc dỡ mỗi ngày – và phần nhiều trong số đó là đến từ Trung Quốc, quốc gia đã vận chuyển kỷ lục 52 tỷ USD hàng hóa băng qua Thái Bình Dương để đến Mỹ trong tháng trên.

Trump đã trung thành với lập trường chống lại toàn cầu hóa từ đầu cho đến cuối nhiệm kỳ của mình, hứa hẹn sẽ bảo vệ các ngành công nghiệp Mỹ khỏi sự cạnh tranh của Trung Quốc và đánh bại “ý thức hệ của toàn cầu hóa”. Nhưng cuối cùng - và không có gì đáng ngạc nhiên – toàn cầu hóa vẫn tiến về phía trước.

Thế giới của Orwell?

Thế giới ngày nay đang bị bao vây bởi những siêu xu hướng trái ngược nhau. Một bên là căng thẳng lớn giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc về thương mại, công nghệ và Đài Loan; một bên là xu hướng đầu tư khổng lồ vào cơ sở hạ tầng kết nối mới, từ đường sắt vận chuyển hàng hóa đến cáp internet. Một bên là chủ nghĩa bảo hộ và chính sách công nghiệp khuyến khích đem nhà máy về lại trong nước và thúc đẩy khả năng tự cung tự cấp; một bên là sự cạnh tranh gay gắt để xuất khẩu công nghệ kỹ thuật số và thu hút đầu tư vào thị trường vốn. Một bên là chủ nghĩa dân tộc và chủ nghĩa kỳ thị người nhập cư; một bên là cuộc chiến giành giựt nhân tài từ sinh viên đến y tá và lao động công nghệ.

Những gì đang diễn ra hiện nay giống như thế giới mà tác giả George Orwell đã xây dựng trong tiểu thuyết nổi tiếng ‘1984’ của mình: Một thế giới đa cực gồm 3 khu vực ở quy mô lục địa tham gia một cuộc chiến tranh giành tài nguyên, chuỗi cung ứng và thị trường. Thay vì là ba siêu cường Oceania, Eastasia và Eurasia như trong tác phẩm của Orwell, ngày nay chúng ta có Bắc Mỹ, Châu Âu và Châu Á.

Chắc chắn không có bên nào là một khối bền vững tuyệt đối. Đây không phải là những khu vực đồng nhất về chính trị, đặc biệt là Châu Á - một khu vực đa cực trong thế giới đa cực. Hơn nữa, 3 khu vực này có mối liên hệ chồng chéo và đan xen nhau: Châu Âu là trung tâm văn hóa của phương Tây nhưng lại nghiêng về phương Đông về mặt thương mại; Bắc Mỹ cách xa lục địa Âu-Á về mặt địa lý, nhưng đã triệu tập “Bộ tứ” các cường quốc châu Á bao gồm Ấn Độ, Nhật Bản và Australia tại Ấn Độ-Thái Bình Dương để ngăn chặn sự bá quyền của Trung Quốc. Sau đó là Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường của Trung Quốc, đã tạo nên một mạng lưới phụ thuộc trên phần lớn các nước đang phát triển.

Mặc dù nhiều nhà bình luận cho rằng chúng ta đã rời khỏi kỷ nguyên thương mại toàn cầu hóa để bước vào một kỷ nguyên địa chính trị mới, thật sai lầm khi đem hai phạm trù này ra đối chọi với nhau. Toàn cầu hóa và địa chính trị không phải là những lực lượng đối lập; sự cạnh tranh không thể làm đảo ngược mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau. Nếu không có tham vọng đế quốc của người La Mã, người Mông Cổ, người Bồ Đào Nha, người Tây Ban Nha, người Hà Lan, người Anh và người Mỹ, chúng ta sẽ không có toàn cầu hóa. Địa chính trị và toàn cầu hóa thật ra là hai mặt của cùng một vấn đề.

Vì vậy, thật không phù hợp khi dùng thuật ngữ mới “đảo ngược toàn cầu hóa” (de-globalization) để nói về thời kỳ mới mà chúng ta đang bước vào trong đó có sự cạnh tranh giữa các thế lực lớn. Ở chiều ngược lại, chưa bao giờ sức mạnh của thế giới lại được phân bổ theo địa lý, với xu hướng hội nhập nội khu vực đang tăng tốc – với các ví dụ tiêu biểu là Thỏa thuận Hoa Kỳ-Mexico-Canada (USMCA) ở Bắc Mỹ và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) ở Châu Á - trong khi một thế hệ liên kết liên lục địa mới thành hình. Nhưng có một điểm khác biệt chính: trong khi kỷ nguyên toàn cầu hóa trước đây được coi là sự lụi tàn của quyền lực nhà nước, kỷ nguyên toàn cầu hóa mới lại là do nhà nước định hướng.

Người châu Âu và châu Á, người Mỹ Latinh và người châu Phi đang tiến hành một chiến thuật khôn ngoan đó là “đa chiều”. Thực tế này phản bội lại sự hiểu biết thông thường ngày nay rằng chúng ta đang hướng tới một “thế giới G-2”, trong đó các quốc gia phải lựa chọn một trong hai phe - hoặc Mỹ hoặc Trung Quốc. Toàn cầu hóa sẽ là một thị trường sôi động, trong đó các cường quốc phải chứng minh sự phù hợp và chất lượng của mình với tư cách là nhà cung cấp vốn, công nghệ, năng lượng, hỗ trợ quân sự và các dịch vụ khác.

Từ độc quyền sang thị trường

Ít ai nhớ rằng một trong số nhiều vụ xung đột giữa Trung Quốc và Nhật Bản là về các đảo tranh chấp, Nhật Bản gọi là Senkaku và Trung Quốc gọi là Điếu Ngư, đã diễn ra hơn một thập kỷ trước. Nhưng sau khi một tàu đánh cá của Trung Quốc va chạm với tàu Cảnh sát biển Nhật Bản vào tháng 9 năm 2010, Trung Quốc đã bày tỏ sự không hài lòng bằng cách đình chỉ xuất khẩu khoáng sản đất hiếm cho một trong những đối tác thương mại lớn nhất của họ. Nhật Bản đã phản ứng bằng cách nhanh chóng chuyển hướng đầu tư trực tiếp nước ngoài mới từ Trung Quốc sang Đông Nam Á. Khi cả Nhật Bản và Mỹ bắt đầu tái cấu trúc chuỗi cung ứng khoáng sản ra khỏi Trung Quốc, thị phần của nước này đã giảm từ 95% năm 2010 xuống còn 70% vào năm 2018.

Câu chuyện về đất hiếm này là một lời nhắc nhở rằng các công ty độc quyền chỉ tồn tại bởi vì chúng ta để cho họ làm điều đó. Điều này cũng đúng với nguồn cung cấp dầu mỏ, tiền tệ dự trữ hoặc thiết bị viễn thông 5G. Hay nói cách khác, sự thống trị không bao giờ được đảm bảo và có thể bị xói mòn từ từ hoặc nhanh chóng. Nhưng đừng nhầm: Định luật entropy cuối cùng đã thắng mọi nỗ lực tập trung quyền lực.

Hệ thống toàn cầu của chúng ta rõ ràng cũng tương tự vậy. Nhiều quốc gia đang sử dụng chính sách công nghiệp để thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chiếm thị phần lớn hơn trong lĩnh vực sản xuất, năng lượng sạch, lưu trữ dữ liệu đám mây và các thị trường khác, khiến toàn cầu hóa trở nên cạnh tranh hơn bao giờ hết khi một lớp cơ sở hạ tầng mới đã trải khắp hành tinh, thương mại dịch vụ kỹ thuật số tăng lên và thị trường vốn ngày càng rộng mở.

Điều này vẫn đúng ngay cả khi Bắc Mỹ và Châu Âu cố gắng đem các chuỗi cung ứng sản xuất về lại trong nước hoặc khu vực lân cận đối với lĩnh vực điện tử, dược phẩm và các lĩnh vực khác. Apple bắt đầu sản xuất MacBook ở Texas tại một nhà máy thuộc sở hữu của Flex vào năm 2012 - nơi họ nhập khẩu màn hình và chip nhớ từ Hàn Quốc và Nhật Bản. Chip M1 mới của Apple do công ty trong nước là ARM thiết kế được sản xuất bởi Công ty sản xuất chất bán dẫn Đài Loan. Ngày càng có nhiều xe “Mỹ” được sản xuất tại Mexico với các bộ phận từ châu Á hơn bao giờ hết. Châu Âu cũng ngày càng nhập khẩu nhiều hơn thiết bị từ Trung Quốc, quần áo và cà phê từ Việt Nam. Tranh luận về khối lượng toàn cầu hóa là điều ngu ngốc, điều quan trọng là hãy xem toàn cầu hóa đã thâm nhập vào hầu hết các khía cạnh của cuộc sống của chúng ta sâu sắc đến mức nào.

Và chúng ta đừng quên mặt trái của chính sách công nghiệp: thúc đẩy xuất khẩu. Liên minh châu Âu hiện có các hiệp định thương mại tự do với Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore và Việt Nam - hai hiệp định sau mở đường cho một hiệp định thương mại tự do cuối cùng với Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á nói chung. Vương quốc Anh cũng vậy, đã cố gắng hoàn thành một hiệp định thương mại tự do với Nhật Bản vào năm 2020. Hầu hết các thành viên EU đều nhận ra rằng họ cần phải bắt chước mô hình của Đức về thúc đẩy xuất khẩu để tạo việc làm và tăng trưởng.

Việc EU vội vàng ký kết Hiệp định Toàn diện về Đầu tư với Trung Quốc nhấn mạnh tham vọng mở rộng lợi thế của EU so với Mỹ trong việc tiếp cận các thị trường châu Á. EU không chỉ phụ thuộc vào thương mại nhiều hơn Hoa Kỳ, mà các khoản nợ quá hạn lương hưu của EU còn lớn hơn và cấp bách hơn nhiều so với Hoa Kỳ. Do đó, châu Âu không thể theo đuổi lý tưởng của mình trong mối quan hệ với Trung Quốc, mặc dù Angela Merkel, trong mọi trường hợp, tin vào câu thần chú "Wandel durch Handel" (chuyển đổi thông qua thương mại).

Thương mại hàng hóa tổng thể của Châu Âu với Châu Á - bao gồm Trung Quốc, ASEAN, Nhật Bản và Ấn Độ - đạt 1,6 nghìn tỷ USD mỗi năm, lớn hơn nhiều so với thương mại của Châu Âu với Bắc Mỹ. Đây là một trong những dấu hiệu mạnh mẽ nhất cho thấy sự chuyển dịch không thể đảo ngược của trọng tâm kinh tế toàn cầu về phía Đông, từ xuyên Đại Tây Dương sang Âu-Á. Bức tranh trên cũng cung cấp hướng dẫn rõ ràng cho chính quyền tiếp theo của Hoa Kỳ: Hợp tác với châu Á, hoặc để mất thêm các công ty Mỹ vào tay châu Á.

Còn tiếp

Nguồn: Asia Nikkei

Từ khóa: chính sách công nghiệp, thúc đẩy xuất khẩu, mở đường hiệp định thương mại, tạo việc làm và tăng trưởng