Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Câu chuyện thần kỳ về kinh tế của Trung Quốc với mức độ tăng trưởng 10% hàng năm trong 4 thập niên đã kết thúc do những nguyên nhân nội tại và ngoại sinh. Khi phân tích triển vọng phát triển trong vài vài thập kỷ tới, 3 thách thức nổi bật đối với nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới là: sự chuyển đổi từ xã hội thâm dụng lao động sang mô hình thiếu hụt lao động; thay đổi nguồn lực phát triển từ dựa vào đầu tư sang đổi mới và xây dựng đất nước hơn 1 tỷ dân như một thế lực toàn cầu mang tính vững chắc thay vì chỉ là thế lực mới nổi.

Dân số già là thách thức nội tại lớn nhất của Trung Quốc. Số lượng người trên 65 tuổi sẽ tăng từ 200 triệu lên đến 400 triệu vào năm 2049 trong khi đó tổng dân số sẽ suy giảm nhẹ. Trong nhóm dân số cao tuổi, người trên 85 tuổi sẽ ngày càng nhiều, từ mức 50 triệu hiện tại lên đến 150 triệu 40 năm sau đó. Những khó khăn trong việc chăm sóc người cao tuổi sẽ càng trầm trọng hơn do hố ngăn cách độ thị - nông thôn.

Phần lớn người cao tuổi sống tại vùng nông thôn trong khi đó giới trẻ chuyển đến những thành phố lớn để tìm việc. Hệ thống chăm sóc sức khỏe tại vùng quê thường khá lạc hậu so với các đô thị, do vậy, việc thăm khám sức khỏe bắt buộc những người cao tuổi phải di chuyển đến khu vực thành thị đồng thời đặt ra yêu cầu xây dựng hệ thống vận chuyển hiệu quả. Trung Quốc cũng cần loại bỏ hộ khẩu – hệ thống đăng ký hộ gia đình nhằm kiểm soát việc di dân đồng thời thống nhất hệ thống lương, bảo hiểm tế, giáo dục giữa thành thị - nông thôn. Những cải cách vừa nêu sẽ có tác động tích cực đến mục tiêu và hiệu quả của việc sử dụng lao động.

Đối phó với tình trạng dân số già là vấn đề quan trọng hàng đầu về chủ đề chất lượng sống; bên cạnh đó, viễn cảnh này cũng mang đến những thách thức về kinh tế. Lực lượng lao động nền kinh tế số 2 thế giới sẽ suy giảm, tuy vậy mức độ suy giảm và tác động từ thực tế đã nêu như thế nào thì vẫn chưa rõ ràng. Trong bối cảnh nguồn nhân lực trẻ không còn dồi dào, số người thuộc nhóm tuổi 55-64 lại tăng nhanh. Giúp nhóm tuổi nêu trên cùng những người thuộc nhóm từ 65 tuổi đến 85 tuổi khỏe mạnh và năng động chính là mục tiêu chủ đạo của Trung Quốc nhằm giảm thiểu nguy cơ từ sự giảm sút lao động. Cải thiện hệ thống giáo dục vùng nông thôn cũng là điểm cần tập trung giải quyết khi một nửa lực lượng lao động tương lai của quốc gia hơn tỷ dân đang theo học tại các cơ sở giáo dục thuộc khu vực này. Chất lượng giáo dục yếu sẽ tác động đến sự tăng trưởng của Trung Quốc những năm tới đây.

Quốc gia đông dân nhất thế giới đang dựa vào công nghệ rô bốt và tự động nhằm bổ sung lực lượng lao động thiếu hụt, tuy nhiên, thật bất khả thi khi muốn cuộc đưa tự động hóa bắt kịp với tình trạng lao động giảm trong một số ngành ngành nghề. Do vậy, mạng lưới an sinh xã hội cùng cùng các chương trình tái đào tạo hiệu quả sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc giúp người lao động thay đổi khi bức tranh việc làm thay đổi.

Điểm yếu nội tại thứ hai mà Trung Quốc cần khắc phục chính là nền kinh tế thứ 2 toàn cầu phụ thuộc nhiều vào đầu tư và thiếu sự đổi mới sáng tạo. Hệ thống tài chính đã cung cứng nguồn lực khá đầy đủ cho những dự án đầu tư trong suốt giai đoạn tăng trưởng nhanh của người khổng lồ châu Á, tuy vậy, hoạt động của một số lĩnh vực do nhà nước giữ vai trò chủ đạo lại kém hiệu quả. Thời đểm này, Trung Quốc đã trở thành quốc gia có thu nhập trung bình, do vậy họ cần ít phụ thuộc hơn vào đầu tư, thay vào đó nên chú trọng vào hoạt động sáng tạo và tăng năng suất.

Vậy nhưng, hệ thống tài chính vốn nằm dưới sự kiểm soát của những ngân hàng truyền thống lại ưu tiên cấp vốn cho các doanh nghiệp nhà nước, vốn kém hiệu quả hơn khu vực tư nhân. Minh chứng lớn nhất điểm yếu của mô hình tăng trưởng dựa vào đầu tư chính là tỷ lệ nợ trên GDP của Trung Quốc đã gia tăng nhanh chóng từ thời điểm khủng hoảng tài chính toàn cầu bùng nổ.

Khi đầu tư không còn là yếu tố nền tảng tăng trưởng, những nước thành công thường dựa nhiều vào sáng tạo để tiếp tục phát triển. Trung Quốc có nguồn lực to lớn để đổ vào lĩnh vực sáng tạo, theo đó, một phần đáng kể tổng sản phẩm quốc nội được dành cho hoạt động nghiên cứu phát triển; bên cạnh đó, nước này cũng có nguồn nhân sự khổng lồ về khoa học kỹ thuật. Tuy nhiên, kết quả thì khá mờ nhạt nếu xét về các tiêu chí như sáng chế có giá trị, cải thiện năng suất hay doanh nghiệp thành công tại thị trường quốc tế.

Chính sách “Sản xuất tại Trung Quốc 2025” hướng đến mục tiêu vạch ra lộ trình phát triển cho 10 ngành công nghiệp chính tại quốc gia đông dân nhất thế giới. Bước đi đã nêu không mang đến nhiều thành công cũng như tạo nên nhiều sự khó chịu từ các đối tác thương mại của Trung Hoa. Nền kinh tế số 1 châu Á nên tập trung vào những nền tảng của hoạt động đổi mới, sáng tạo như: quyền sở hữu trí tuệ, đầu tư mạo hiểm, học thuật, thương mại tự do, hỗ trợ nghiên cứu phát triển thay vì chỉ chú tâm vào một số lĩnh vực khoa học cụ thể. Nguồn lực sáng tạo lớn cùng với tham vọng giảm khí thải và cải thiện tình trạng môi trường sẽ giúp Trung Quốc vươn lên vị trí dẫn đầu trong những lĩnh vực công nghệ mới nhằm giải quyết thách thức về khí hậu.

Những mục tiêu như vừa nêu của Trung Quốc chỉ có thể đạt được trên cơ sở điều kiện thuận lợi của môi trường quốc tế và cấu trúc kinh tế toàn cầu. Trung Quốc hưởng lợi lớn từ toàn cầu hóa nhưng hiện tại, một số khía cạnh của trật tự toàn cầu đã cũ kỹ và cần thay đổi.

Tổ chức thương mại thế giới chưa có quy định để điều chỉnh những vấn đề giao thương mới như bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, hạn chế đầu tư, dòng dữ liệu xuyên biên giới và hoạt động trợ cấp. Các nền kinh tế lớn vẫn còn bất đồng trong việc mở rộng rổ tiền tệ của Quỹ tiền tệ quốc tế, do Hoa Kỳ lo ngại về tầm ảnh hưởng ngày một lớn của nước này cũng như những nền kinh tế mới nổi trong quá trình ban hành chính sách của tổ chức tài chính lớn nhất toàn cầu. Ngoài ra, Trung Quốc và các nước Phương Tây cũng có những sách lược khác biệt nhau trong việc cung ứng tài chính cho những dự án cơ sở hạ tầng tại các nước đang phát triển.

Tăng cường năng lực các thiết chế kinh tế trong việc cung ứng sản phẩm thiết yếu phục vụ công đồng là yêu cầu bắt buộc nhằm hỗ trợ kinh tế thế giới vận hành ổn định. Kết quả đã nêu cần có sự đồng thuận cơ bản từ cả Trung Quốc và Mỹ, và rộng hơn là giữa các nước đang phát triển và các nền kinh tế phát triển. Do vậy, đất nước hơn 1 tỷ dân cần gánh trách nhiệm tương ứng với vị thế siêu cường của họ hiện nay.

Hiện tại, thật khó có thể tưởng tượng một sự nhất trí giữa Trung Quốc và xứ cờ hoa. Ngay cả khi chính quyền Tổng thống đắc cử Biden sẽ có những biện pháp thúc đẩy quan hệ song phương, liên kết Trung-Mỹ vẫn khó có thể thân thiết. Vậy nhưng, không nên nghĩ rằng Trung Quốc và Hoa Kỳ chắc chắn sẽ trở thành đối thủ của nhau; hai quốc gia chia sẻ lợi ích trong hợp tác quốc tế về cung ứng sản phẩm công. Đối với quốc gia hơn 1 tỷ dân, cải cách nội địa nhằm giải quyết những thách thức sẽ là nền tảng cho mối quan hệ cải thiện thiện giữa nước này với các nền kinh tế phát triển khác bao gồm Hoa Kỳ.

Nguồn: Brookings

Từ khóa: Hoa Kỳ, Trung Quốc, sáng tạo, đầu tư