Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Nỗ lực của Trung Quốc trong việc tăng cường tiềm lực kinh tế khu vực thông qua thúc đẩy một thỏa thuận giao thương tự do Trung - Nhật - Hàn vấp phải nhiều thách thức về mặt chính trị và kinh tế mặc dù RCEP – một hiệp định thương mại tự do cấp vùng đã tiến đến việc kết thúc đàm phán vào tháng 11.

Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tuần trước đã có chuyến thăm 3 ngày đến Nhật Bản và Hàn Quốc. Trong bối cảnh hội nghị thượng đỉnh 3 bên có khả năng không thể diễn ra trong năm nay cùng sự đóng băng trong quan hệ Tokyo và Seoul, chuyến thăm này có thể là một cơ hội lớn giúp Bắc Kinh xúc tiến việc hình thành một FTA giữa ba quốc gia.

Thông qua các kênh truyền thông và quan chức nhà nước, Bắc Kinh đã thể hiện mong muốn sớm việc ký kết một FTA giữa ba nước – hiệp định đã được thảo luận suốt 8 năm qua nhưng thường xuyên gặp trở ngại do các căng thẳng chính trị song phương, sau khi Hiệp định Đối tác toàn diện khu vực (RCEP) được ký kết.

RCEP kết thúc đàm phán vào ngày 16/11 giữa Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, New Zealand và 10 quốc gia thuộc Hiệp hội các nước Đông Nam Á (Asean) – hiện giờ được coi là hiệp định giao thương lớn nhất thế giới.

Đây là sự kiện quan trọng đối với khu vực vì lần đầu tiên 3 nền kinh tế lớn của châu Á cùng tham gia một khu vực thương mại tự do, từ đó mở ra cơ hội cho một cơ chế miễn giảm thuế quan giữa Trung Quốc và Nhật Bản.

RCEP sẽ xóa bỏ đến 90% thuế nhập khẩu trong quan hệ thương mại giữa các quốc gia thành viên sau 10 năm kể từ khi Hiệp định có hiệu lực. Tuy nhiên, theo những tuyên bố trước đây của chính phủ Trung Quốc, thảo luận về một thỏa thuận thương mại ba bên chính là nhằm “tự do hóa giao thương ở mức độ cao hơn các cam kết trong RCEP” – hướng đến sự mở cửa sâu rộng hơn các thị trường hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, đồng bộ hóa quy định về quy tắc xuất xứ, hải quan, cạnh tranh và thương mại điện tử.

Ba nước Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản chiếm đến 24% tổng giao thương toàn cầu với giá trị xuất nhập khẩu hàng năm đạt mức 720 tỷ USD biến nhóm 3 quốc gia này trở thành một khu vực liên kết kinh tế chặt chẽ nhất thế thế giới.

Lực cản chính trị

Tuy vậy, con đường dẫn đến sự ra đời một FTA Trung – Nhật – Hàn vốn được ấp ủ từ 18 năm trước và bắt đầu tiến trình đàm phán cách đây 8 năm đã gặp không ít thách thức do hàng loạt vấn đề liên quan đến quan hệ song phương – nguyên nhân khiến việc thảo luận thường xuyên đổ vỡ đột ngột.

Tokyo thông báo vào tháng trước rằng Thủ tướng Yoshihide Suga sẽ không tham gia hội nghị thượng đỉnh ba bên năm nay khi Seoul không chịu nhượng bộ trong vấn đề đòi bồi thường liên quan đến lao động thời chiến; điều đó cho thấy một cuộc họp giữa lãnh đạo 3 nước khó có thể thành hiện thực.

Vậy nhưng, những năm gần đây, những sự kiện đã nêu đã không còn là điều hiếm gặp. Vào năm 2017, quốc gia hơn 1 tỷ dân đã hủy cuộc gặp 3 bên sau khi Seoul chấp thuận cho Mỹ đặt hệ thống Phòng thủ mặt đất tầm cao (THAAD), động thái Bắc Kinh nhìn nhận nhận đã giúp liên minh Hàn – Mỹ tăng khả năng theo dõi các hoạt động quân sự của Trung Quốc.

Nhà phân tích thương mại Deborah Elms nhận định mặc dù các cam kết trong RCEP có thể tạo ra cơ chế hỗ trợ 3 nước tiến đến một thỏa thuận giao thương chung, bà hy vọng Trung - Nhật -Hàn có thể đạt một hiệp định giao thương toàn diện hơn trong những năm tới.

“Các thách thức xung quanh việc hình thành một thỏa thuận toàn diện thường bắt nguồn từ những vấn đề phi kinh tế” bà Elms nhận định. Nhà phân tích này cũng nói “Có hàng loạt quan ngại về vấn đề tính cạnh tranh giữa 3 nước nổi lên trong những cuộc đàm phán. Và tôi nghĩ rằng hiệp định thương mại giữa Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản sẽ khó trở thành chủ đề hàng đầu trong các cuộc họp liên quốc gia”.

Bà cũng cho biết 3 nền kinh tế, dựa trên tác động từ RCEP, có thể nhận biết được những áp lực cạnh tranh khi một thỏa thuận thương mại tự do được thiết lập giữa 3 quốc gia.

Thách thức đối với công nghiệp nội địa

Ông Wei Jianguo, cựu Thứ trưởng Bộ Thương mại quốc gia hơn 1 tỷ dân chịu trách nhiệm về ngoại thương cũng bày tỏ sự lạc quan.

“FTA ba bên sẽ giải quyết những vấn đề thương mại hàng hóa có liên hệ đến AI, rô-bốt, chip và sản phẩm công nghệ thông tin. Điều này sẽ góp phần hình thành một hệ thống cung cấp nguyên liệu bền vững và an toàn giữa Trung - Nhật - Hàn, qua đó giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung sản phẩm từ Hoa Kỳ. Yếu tố đã nêu có tính trọng yếu đối với cả 3 quốc gia và không thể thay thế bởi RCEP”.

Trung Quốc, xứ kim chi và quốc đảo phù tang là một trong những nước có nền sản xuất sản phẩm bán dẫn rất phát triển.

Quốc gia đông dân nhất thế giới đang hướng đến tự chủ trong nền công nghiệp bán dẫn. Trong bối cảnh Hoa Kỳ tiến hành nhiều biện pháp cản trở những nhà sản xuất chip nước này xuất khẩu sang Trung Quốc do căng thẳng thương mại song phương, nhu cầu tự cung ứng mặt hàng nêu trên trở nên bức thiết hơn bao giờ hết.

Xứ phù tang là một nhà sản xuất quan trọng vật liệu bán dẫn – loại sản phẩm quan trọng dùng trong hoạt động sản xuất chip HBM (bộ nhớ băng tần cao) và chip DRAM (bộ nhớ hỗ trợ tạm thời) – trong khi đó Trung Quốc lại dùng sản phẩm bán dẫn thành phẩm này cho ngành công nghiệp bản địa. Theo các chuyên gia thương mại, mô hình đã nêu cho thấy ba nước phụ thuộc lẫn nhau về nguyên liệu nhưng đồng thời lại là đối thủ canh tranh của nhau.

Ông Jeong Hyung-gon, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Hàn Quốc về chính sách kinh tế quốc tế cho rằng trở ngại lớn nhất cho việc ra đời một FTA ba bên toàn diên chính là sự tương đồng giữa cấu trúc công nghiệp 3 quốc gia Trung – Nhật – Hàn.

“Sự tương tác và đồng nhất tại những lĩnh vực xuất khẩu chính của 3 nước có thể dẫn đến tình trạng gia tăng cạnh tranh. Do vậy, nhũng quan ngại về mở cửa thị trường có sẽ làm phức tạp quá trình đàm phán một FTA chung của 3 quốc gia Đông Bắc Á”. Ông Jeong nói.

Vị chuyên gia này cũng cho biết thêm rằng việc Trung Quốc khó chấp nhận mở của một số ngành công nghiệp và dịch vụ nội địa đối với nhà đầu tư Nhật và Hàn Quốc sẽ làm giảm khả năng hình thành một FTA Trung – Nhật – Hàn.

Ông Naoyuki Yoshino, giáo sư kinh tế tại đại học Keio, thủ đô Tokyo cho biết con đường hình thành hiệp định thương mại tự do không hề dễ dàng vì văn bản này sẽ yêu cầu tự do hóa mạnh hơn trong nhiều lĩnh vực, không chỉ giới hạn trong nhóm ngành công nghiệp chế tạo. “Hoat động chuyển đổi tiền tệ cần phải theo cơ chế thị trường. Trong đó, mở cửa thị trường tài chính là yếu tố quyết định gắn mới một thỏa thuận giao thương tự do” – ông Yoshino nhận định.

Vị giáo sư cũng cho biết nếu FTA 3 bên có thể được ký kết, đồng thời cho phép các nước Đông Nam Á tham gia, điều đó sẽ giúp nâng tầm vai trò của khu vực kinh tế châu Á đồng thời khuyến khích Hoa Kỳ gia nhập sau này.

“Nếu các hiệp định thương mại tự do toàn cầu thúc đẩy kinh tế Á châu bước vào chu kỳ tăng trường, xứ cờ hoa sẽ tiếp bước” – ông Yoshino kết luận.

Nguồn: SCMP

Từ khóa: FTA 3 bên, Trung Quốc, Hoa Kỳ, Nhật Bản