Những dạng thức mới của thương mại toàn cầu

Thương mại quốc tế đang trải qua giai đoạn đầy biến động trong suốt chặng đường dài hình thành và phát triển của mình.

Giao thương toàn cầu đang qua một giai đoạn bất định trong tiến trình trưởng thành. Vào tháng 3/2018, tuyên bố đơn phương của Hoa Kỳ về việc áp thuế 25% lên tất cả sản phẩm thép nhập khẩu và 10% đối với nhôm nhập khẩu trên cơ sở điều khoản về bảo đảm an ninh quốc gia – với mục tiêu chính nhắm vào hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc đã bắn một phát đạn chí mạng vào các quy tắc thương mại của WTO.

Nguồn gốc của cuộc cãi vã đã nêu đã được khơi nguồn từ vài năm trước khi có nhiều bằng chứng cho thấy ngành sản xuất của Hoa Kỳ đang tiến gần đến giới hạn nguy hiểm khi hàng hóa giá rẻ từ quốc gia đông dân nhất thế giới tràn ngập thị trường nước này trong bối cảnh thặng dư thương mại Trung-Mỹ đang ở mức cao. Do vậy, việc Hoa Kỳ rút khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương - vốn được mong đợi là lực đẩy giúp mở cửa nền nền kinh tế xứ cờ hoa – có thể coi là động thái nhằm hồi sinh nền kinh tế nội địa nước này.

Sự thật không thể chối cãi là sự ra đời của hàng loạt những thỏa thuận thương mại khu vực trong thời gian gần đây làm suy yếu nền tảng của giao thương đa phương, mặc dù trên cơ sở nền tảng của WTO, những hiệp định này cũng được coi là nhân tố thúc đẩy hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa, dịch vụ giữa những quốc gia có cùng mục tiệu và động lực thương mại. Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực là một phiên bản thỏa thuận giao thương cấp khu vực với ASEAN là trọng tâm nhưng có thêm sự tham gia của những thành viên khác như Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc. Thỏa thuận này được coi là một ví dụ khác về hệ thống các quy định thương mại liên quốc gia với 15 thành viên – được ký kết vào ngày 20/11 giữa thời điểm Ấn Độ quyết định rút khỏi đàm phán.

Quốc gia đông dân thứ hai thế giới đang đối mặt thách thức vô cùng lớn sau thời điểm ký kết các thỏa thuận thương mại với Hàn Quốc và Nhật Bản. Ngành thép Ấn Độ đã chịu cú sốc lớn khi các sản phẩm nhập khẩu như HRC, thép tấm, CRC, GP từ hai quốc gia đã nêu do hưởng lợi từ hàng rào thuế quan được dỡ bỏ, đã công phá thị trường hơn 1 tỷ dân.

Những nguyên tắc nền tảng của WTO đã giúp ngành thép Ấn Độ tránh khỏi những thiệt hại lớn thông qua các quy định về chống bán phá giá và tự vệ thương mại. Biện pháp phòng vệ nêu trên cũng được áp dụng đối với hàng loạt sản phẩm nhập khẩu giá rẻ từ Trung Quốc. Trên cơ sở Thỏa thuận Kinh tế toàn diện giữa Ấn Độ và Hàn Quốc, hàng hóa nhập khẩu từ xứ kim chi đã tăng gấp đôi lên 16 tỷ USD trong năm 2019, trong khi đó xuất khẩu từ Ấn Độ chỉ tăng trưởng nhỏ giọt. Tuy vậy, đây chỉ là câu chuyện định kiến của 10 năm trước. Vẫn còn những quan điểm tiếc nuối về cơ hội đã mất của Ấn Độ khi nước này rút khỏi RCEP. Hàng loạt ý kiến tiếp tục ủng hộ tăng giá trị cấu phần vật liệu được sản xuất tại khu vực trên cơ sở quy tắc xuất xứ áp dụng với hàng hóa xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, việc chính phủ nền kinh tế lớn thứ 3 châu Á rút khỏi RCEP sau những kinh nghiệm xương máu về việc ký kết các FTA cho thấy sự lo lắng của chính quyền nước này dành cho nền công nghiệp nội địa trước cơn bão hội nhập.

Trung Quốc đã kêu gọi các nhà nhập khẩu than nội địa ngừng mua hàng từ Úc. Quyết định đã nêu khiến giá than tại quốc gia hơn 1 tỷ dân tăng cao đồng thời buộc xứ chuột túi phải tìm những nhà mua hàng thay thế. Đây là cái giá Úc phải trả từ việc ủng hộ lời kêu gọi của xứ cờ hoa điều tra nguồn gốc dịch Covid tại Trung Quốc. Liệu RCEP có dự liệu đến những tình huống như vậy hay không?

Sáng kiến Vành đai và Con đường do nền kinh tế số 2 thế giới khởi xướng cũng gặp trở ngại tại nhiều nước trong bối cảnh một số quốc gia nhận ra chiến lược này chỉ là công cụ để Trung Quốc thâu tóm nguồn lực về cơ sở hạ tầng tại nước ngoài; kết quả là hàng loạt quốc gia từ chối nhận tín dụng từ nền kinh tế số 1 châu Á dưới dạng khoản vay hay hỗ trợ tài chính. Trước viễn cảnh đã nêu, Trung Quốc đã dùng RCEP như một mô hình thay thế, qua đó kiểm soát những nước thành viên tham gia – vốn cũng đang có nhu cầu lớn về nguồn tiền tệ với ít điều kiện ràng buộc.

Với hàng loạt thách thức nêu trên, vai trò của WTO trong định hướng thương mại toàn cầu đang trở thành chủ đề đàm luận nóng bỏng.

Một lời kêu gọi tiến hành cải mạnh mẽ và toàn diện WTO đã được đưa ra nhằm giúp tổ chức thương mại lớn nhất hành tinh tiếp tục giữ vị thế lãnh đạo. Những sự kiện gần đây, tuy nhiên, cho thấy viễn cảnh này không mấy khả quan. Hoa Kỳ tiếp tục trì hoãn quá trình bổ nhiệm chủ tịch Cơ quan giải quyết tranh chấp WTO. Đây là cơ quan giữ vai trò tài phán trong những vụ việc tranh cãi giữa các bên về về sự đối sự đặc biệt và khác biệt áp dụng với các nước đang phát triển.

Việc EU áp thuế quan trả đũa đánh lên hàng nhập khẩu từ Mỹ cao hơn tỷ lệ hơn trung bình 3 năm qua đã khiến cơ chế thương mại đa phương gặp nhiều thách thức hơn.

Tổ chức Liên quốc gia (UNO) – một cơ quan được thành lập nhằm tăng cường hợp tác quốc tế trong thời gian gần đây được miễn cưỡng đề xuất như một mô hình thay thế giúp giải quyết những xung đột cấp độ khu vực (bao gồm thương mại). WTO vào thời điểm chiến ghế chủ tịch mới của tổ chức vẫn bỏ trống đang xúc tiến việc tiếp nhận ý kiến từ các thành viên về hướng đi trong tương lai của tổ chức này sau khi đại dịch chấm dứt.

Mặc dù Thang biểu về vấn đề thương mại hàng hóa (với thang đo 100) cho thấy sự phục hồi giao thương ngay trong thời gian dịch Covid diễn ra, thương mại toàn cầu vẫn tiếp tục trong trạng thái bất định. Trong tình thế hàng loạt quốc gia vẫn trong trạng thái đóng cửa, công nghiệp nội địa đình đốn, sự tự do lưu thông hàng hóa đang gặp nhiều trở ngại. Mặt khác, năng lực sản xuất nội địa tại một số quốc gia cũng đang đối mặt hàng loạt khó khăn do chính sách bảo hộ và nội địa hóa, từ đó kìm hãm phát triển thương mại song phương. Điều cần thiết chính là có sự thận trọng cao độ trước khi ký kết bất kỳ thỏa thuận thương mại toàn diện nào đi ngược lại chính sách phục hưng nền công nghiệp Ấn nhằm tiếp cận với các tiêu chuẩn quốc tế.

Nguồn: Financial Express

Từ khóa: Ấn Độ, RCEP, tự do thương mại, WTO