Trump đang đặt Nhật Bản vào thời khắc khó khăn trong vấn đề thương mại

Abe28032018

Mặc dù mối quan hệ cá nhân giữa Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump và Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe là hết sức nồng ấm, việc Mỹ đánh thuế thép, đe đọa đánh thuế ô tô và gia tăng áp lực ký kết thỏa thuận kinh tế song phương rõ ràng đã đẩy Nhật Bản vào thời khắc hết sức khó khăn trong vấn đề thương mại. Trump cũng đã rút khỏi Hiệp định đa phương TPP mà Thủ tướng Abe thúc đẩy nhằm làm đối trọng với Trung Quốc, Trump cũng đã rút Mỹ khỏi hiệp ước chống biến đổi khí hậu mà Tokyo ủng hộ, và nhất quyết gặp gỡ nhà lãnh đạo Bắc Triều Tiên Kim Jong Un bất chấp lời cảnh báo của ông Abe về những sai lầm trong quá khứ.

Từ khi ông Trump đắc cử cho đến nay, hai nhà lãnh đạo đã gặp nhau tổng cộng 9 lần, cùng ăn hamburger và chơi golf với nhau 3 lần, và còn có hơn 20 cuộc điện đàm. Trong lần nói chuyện qua điện thoại gần đây nhất, ông Abe và ông Trump đã thống nhất sẽ gặp nhau trước khi Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ - Bắc Triều Tiên diễn ra vào tháng tới.

Giáo sự Toshihiro Nakayama của Đại học Keio bình luận, “tôi cho là, ông Abe đã thấu hiểu ông Trump ở một mức độ nhất định, nhưng, hai người vẫn có sự khác biệt trong quan điểm về thương mại”.

Ông Nakayama còn nói thêm “Thủ tướng Abe và đội ngũ đã khá tự tin vào quan hệ cá nhân tốt đẹp giữa 2 nhà lãnh đạo. Tuy nhiên, họ đã hơi mơ tưởng, hãy nhìn vào trường hợp của ông Macron”. Cũng giống như ông Abe, Thủ tướng Pháp Emmanuel Macron đã phát triển một mối quan hệ cá nhân rất mật thiết với ông Trump, nhưng điều đó cũng không giúp ông tránh khỏi đụng độ với Mỹ trong các vấn đề như Iran, biến đổi khí hậu và thương mại.

Tuần vừa rồi, chính quyền Trump đã quyết định phát động cuộc điều tra ô tô nhập khẩu vì lý do an ninh quốc gia, và kết quả cuối cùng có thể là một mức thuế mới, tương tự như mức thuế thép và nhôm đã áp dụng trước đó. Mặt hàng ô tô chiếm khoảng 30% trong tổng kim ngạch xuất khẩu của Nhật vào Mỹ.

Cuộc điều tra nhắm vào sản phẩm ô tô diễn ra sau khi Trump và Abe đã nhất trí hồi tháng Tư vừa qua về việc thiết lập một khuôn khổ mới để thảo luận thương mại “tự do, công bằng, và có qua có lại”. Cuộc hội đàm này sẽ được dẫn dắt bởi Đại diện Thương mại Mỹ Robert Lighthizer và Bộ trưởng Kinh tế Nhật bản Toshimitsu Motegi.

Trump đã nói rõ ông ưu tiên thỏa thuận song phương để cắt giảm thâm hụt thương mại với Nhật Bản. Tháng trước, mức thâm hụt này đã chạm mốc 615 tỷ Yên, tương đượng 5.64 tỷ USD. Tuy nhiên, chính quyền Abe nhấn mạnh, hiệp định đa phương vẫn là sự lựa chọn tốt nhất.

Một quan chức Nhật Bản xin được giấu tên đã trả lời hãng tin Reuters rằng, “Cuộc thảo luận thương mại Tự do-công bằng-có quá có lại lần này không phải để đàm phán về một FTA song phương. Cuộc hội đàm lần này có phạm vi rộng hơn”.

Lý do đằng sau việc Nhật kiên quyết từ chối một FTA song phương với Mỹ một phần là vì lo sợ Mỹ sẽ gây sức ép buộc Nhật phải mở cửa cho các mặt hàng nông sản của Mỹ, trong khi khu vực nông nghiệp là bệ đỡ quan trọng cho Đảng cầm quyền của ông Abe.

Hiện nay, Nhật Bản đang áp dụng chiến thuật quen thuộc, kết hợp giữa việc nhấn mạnh rằng Nhật Bản đã mua hàng Mỹ và đầu tư vào Mỹ rất nhiều trong quá khứ cũng như kế hoạch sẽ đẩy mạnh hoạt động này trong tương lai; việc Nhật Bản có thể áp dụng biện pháp trừng phạt Mỹ theo quy định của WTO; và việc mở rộng một mạng lưới các hiệp định thương mại mà Tokyo hi vọng rốt cuộc sẽ lôi kéo được Washington quay lại trở các trật tự đa phương.

Nhật Bản đã thông báo với WTO về việc mình có quyền tiến hành các biện pháp trừng phạt Mỹ vì việc đánh thuế lên thép và nhôm đã gây ra tổng thiệt hại cho Nhật Bản lên đến 440 triệu USD – số tiền thuế mà Nhật phải đóng thêm khi xuất khẩu nhôm và thép vào thị trường Mỹ.

“Chúng tôi có quyền thực hiện điều đó”, quan chức Nhật cho biết, đồng thời nói thêm rằng bất kỳ bước đi nào trong thời gian tới của Nhật Bản, để trả đũa mức thuế đánh vào ô tô, cũng sẽ tuân theo quy định của WTO.

Chính phủ Nhật cũng đã nhắc lại, từ khi Tổng thống Trump nhậm chức đến nay, các doanh nghiệp sản xuất ô tô của Nhật cũng như các ngành công nghiệp khác của nước này đã đóng góp rất nhiều cho nền kinh tế Mỹ.

Năm 2016, Nhật Bản cho biết các doanh nghiệp nước này đã đầu tư tổng cộng 421 tỷ USD vào Mỹ, góp phần tạo ra hơn 850,000 việc làm.

Nhật cũng kỳ vọng việc tăng nhập khẩu năng lượng từ Mỹ sẽ góp phần giảm thiểu tình trạng mất cân bằng thương mại giữa 2 nước.

Tuần trước, chuyến tàu đầu tiên chở khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) được sản xuất tại nhà máy Dominion Energy Inc, Cove Point, bang Mary Land, Hoa Kỳ đã đến Nhật Bản, bước khởi đầu cho kế hoạch tăng cường nhập khẩu hàng Mỹ.

Phía Nhật Bản nhận định “Cán cân sẽ nghiêng về phía Mỹ. Vẫn chưa nói trước được mức độ thặng dư có đủ lớn đối với Mỹ hay không, nhưng ít ra thì mọi việc đang diễn ra theo đúng mong muốn của Tổng thống Trump”.

Các quan chức Nhật Bản phủ nhận họ đang dùng kế hoãn binh trong đàm phán thương mại, nhưng một số chuyên gia nhận định, trì hoãn là có ích vào lúc này. “Điều đó nói lên rằng không phải Nhật Bản là nước cần FTA song phương. Mà chính Mỹ mới là nước đang trông chờ vào điều đó”, cựu chuyên gia đàm phán của Nhật - Yorizumi Watanabe nhận xét.

Tuy nhiên, chiến thuật câu giờ của Nhật có thể bị phản tác dụng.

Đầu tháng 5, đại sứ Mỹ tại Nhật Bản William Hagerty đã cho biết, “Tổng thống Mỹ, như mọi người thấy đó, là tuýp người hành động và ông ấy hi vọng chúng ta có thể nhanh chóng tạo ra kết quả. Tôi nghĩ ông Abe cũng hiểu điều đó”.

Nguồn: Reuters – TQ

Từ khóa: Nhật Bản, Trump, thuế nhôm thép, ô tô, FTA song phương