Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Ngày nay, có những thế giới quan khác nhau xuất phát từ nước Mỹ. Hai nhà chính trị độc lập hàng đầu, Donald Trump và Bernie Sanders, đã làm cho thế giới quan cơ sở ít nhiều bị vẩn đục. Hai người họ đang tìm kiếm một anh hùng, và bôi nhọ những người nhân vật khác mà họ cho là phản anh hùng (Sanders từng gọi chính sách thương mại TPP của Obama là một “thảm họa”). Chắc chắn là, kể cả ở nước Anh đang trong cảnh Brexit, hay ngay trong nước Mỹ của chúng ta, thì bài hát “Kumbaya” về một thế giới chung sẽ không còn là bài hát được yêu thích nữa rồi. (Kumbaya là bài hát thường dùng trong sinh hoạt lửa trại ở Mỹ, muốn ám chỉ các nước cùng bắt tay nhau vì một mục tiêu chung, dù có là bằng mặt không bằng lòng đi nữa).

Thủ tướng Anh – Theresa May đã có bài phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hiệp quốc về những băn khoăn trong vấn đề thương mại tự do và toàn cầu hóa hôm 21/9, với một nửa khán phòng bỏ trống. (Có lẽ đại biểu đã bỏ ra ngoài).

Các nước thành viên tại Diễn đàn Kinh tế thế giới Davos hồi tháng 1/2017 đã ngợi ca Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, nhà lãnh đạo của nền kinh tế “đóng” lớn nhất trên thế giới.

Nếu những lời phát biểu gần đây của đại diện thương mại Mỹ Robert Lighthizer vào hôm 18/9 tại Trung tâm nghiên cứu quốc tế và chiến lược tại Washington có ám chỉ gì đi nữa, Chính quyền Trump tin chắc rằng họ đang nắm phần thắng trong cuộc tranh luận này. Sự thật là Trump đã chiến thắng trong cuộc bầu cử. Và nếu những gì ông phát biểu là sự thật, sẽ có các cuộc khởi động thương mại làm lợi cho các doanh nghiệp và lao động Mỹ.

Không biết ông Trump sẽ làm đúng theo những gì cam kết hay không. Chỉ biết rằng, Khi Trump nói về các doanh nghiệp Mỹ, ông ít khi đề cập đến những gã khổng lồ như Google và Apple, mà ông  có khuynh hướng nói nhiều hơn về các công ty tư nhân đang có dưới 1000 lao động nhưng có nhiều tiềm năng để trở thành những công ty tỷ đô trong một ngày nào đó.

Lighthizer phát biểu “Đây là thời điểm rất thú vị cho thương mại. Hàng thập kỷ qua, số lượng cử tri ủng hộ thương mại tự do đang giảm dần. Họ ngày càng cảm thấy hệ thống được phát triển trong vài năm gần đây là không công bằng cho lao động và ngành sản xuất của Mỹ, và họ cảm thấy rằng chúng ta cần phải thay đổi điều đó”.

Cả Bernie và Trump đều là những người chống thương mại tự do. So với họ, bà Hillary lại ủng hộ thương mại tự do hơn. Bà chỉ quay sang phản đổi TPP khi rõ ràng đó là cách để chiến thắng ông Bernie trong cuộc chạy đua dành quyền đại diện Đảng Dân Chủ để tranh cử Tổng Thống. Thậm chí cho dù bà không phản đối TPP, bà cũng không phải là người ủng hộ thương mại tự do nhiều như chồng của bà, nguyên Tổng thống Bill Clinton, người mà mang lại cho người dân Mỹ Hiệp định NAFTA.

Trump đã ngay lập tức “giết chết” hiệp định TPP trong 100 ngày đầu tiên làm Tổng thống. Ông cũng đã lớn tiếng chỉ trích NAFTA và Trung Quốc. Ông Trump, trong các bài phát biểu hùng biện của mình với vai trò của người quyết định đầu tàu, tuyên bố phải đem những Hiệp định tệ hại nhất ra bàn đàm phán lại trước tiên. Và Lighthizer thì nói cho chúng ta biết cụ thể cục diện đàm phán đang như thế nào: “Chúng tôi sẽ thay đổi trong chính sách thương mại”.

Thị trường : Không công bằng cũng không tự do

Kể từ khi Trump đắc cử đến nay, các nhà đầu tư và những chuyên gia về chính sách liên tục ném đá ông bằng các dòng tweet đầy giận dữ, các video phỏng vấn và các bài bình luận độc lập. Thương mại tự do dành cho những người tự do, và chống lại thương mại tự do là không dân chủ chút nào. Hay như việc Diễn đàn kinh tế thế giới đã tâng bốc Tập Cận Bình như một hình mẫu lí tưởng của thương mại một cách “đầy mỉa mai”. Họ là những hình mẫu của thương mại, nhưng không phải là thương mại tự do, và cũng không phải là thương mại “công bằng” (theo tiêu chuẩn định nghĩa của Trump và Lighthizer).

Toàn cầu hóa là một chuyện. Thương mại tự do lại là chuyện khác. Toàn cầu hóa sẽ không thể bị đảo ngược. Người dân sẽ không thể dừng việc du lịch hay làm ăn với quốc gia khác. Cũng như hãng giày Nike cũng sẽ không thể bất thình lình được gia công ở Mississippi.

Thương mại tự do, tuy nhiên, đang có vấn đề về PR (quan hệ công chúng). Kết quả là, sẽ không thể nào đàm phán lại NAFTA theo hướng mở cửa rộng hơn. Thay vào đó, kết quả sẽ có thêm những quy tắc thương mại ngặt nghèo hơn để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của Mỹ và cho phép Mỹ kiện tụng dễ dàng hơn so với Hiệp định hiện hành.

Cử tri bỏ phiếu cho Trump và Bernie với những cử tri ở Mỹ Latin đều có điểm chung, đều là những người ủng hộ bảo vệ quyền lợi của lao động trong nước. Không lâu trước đó, Chính quyền của Bush và Clinton đã muốn mở rộng NAFTA sang tận Argentina. Người Nam Mỹ phản đối Khu vực thương mại tự do châu Mỹ (FTAA) vì vấn đề dịch chuyển lao động và vì các nhà chính trị cánh tả xem đó như là dấu chấm hết cho chủ quyền quốc gia. FTAA giờ đây đã chết. Đã không còn các cuộc họp cấp bộ trưởng về chủ đề này từ năm 2003.

Câu chuyện Trung Quốc

Lighthizer vẫn giữ thái độ khinh thường Trung Quốc, nhà tư bản được yêu thích tại Diễn đàn kinh tế Thế Giới. “Họ đang nỗ lực trên quy mô lớn để phát triển nền kinh tế của họ, để trợ cấp, để tạo ra những công ty khổng lồ trong nước, để buộc chuyển giao công nghệ, và để bóp méo thị trường không chỉ ở Trung Quốc và còn khắp nơi trên thế giới. Điều đó đang đe dọa đến hệ thống thương mại thế giới mà chưa từng có từ trước đến nay”. Lighthizer phát biểu tại diễn đàn CSIS.

Ông đã cho rằng WTO không được trang bị để giải quyết vấn đề “ chủ nghĩa trọng thương”. Chủ nghĩa trọng thương về cơ bản là khi một nước xuất khẩu nhiều hơn nhập khẩu để có được nhiều dòng ngoại hối chảy vào nền kinh tế. Dự trữ ngoại hối sau đó lại được dùng một phần để trợ cấp cho các công ty, cách ngành công nghiệp để giúp họ cạnh tranh tốt hơn trên thị trường xuất khẩu thế giới.

Ông Lighthizer nói “Chúng ta phải tìm ra các cách khác để bảo vệ doanh nghiệp, công nhân, nông dân và cả nền kinh tế của chúng ta nữa. Chúng ta phải tìm cách để bảo đảm rằng kinh tế thị trường luôn thắng thế”.

Về phần Trung Quốc, họ có quyền để cung cấp tín dụng đặc biệt và chống lưng cho các ngành công nghiệp chiến lược của họ. Điều đó sẽ có lợi cho kinh tế Trung Quốc và người dân ở nước họ. Chỉ mới cách đây một thế hệ, khoảng trong thập niên 1980, người dân ở Trung Quốc chỉ có mức sống là vài đô la một ngày. Nhưng hiện nay, GDP bình quân đầu người của nước này còn cao hơn cả Brazil và đang ngang hàng với Nga.

Đối với Bắc Kinh, việc yêu cầu chuyển giao công nghệ cho các công ty trong nước để đổi lấy quyền gia nhập thị trường tỷ dân là một cuộc đổi chác đắt giá. General Motors đã bán nhiều dòng xe Buicks ở Trung Quốc hơn là ở Mỹ. Và nếu Trung Quốc trước đây chịu mở cửa cho Facebook và Google, sẽ không có WeChat và Baidu như ngày nay, các tập đoàn tư nhân hạng A với quy mô hơn 80,000 lao động.

Trung Quốc được xem là mạnh thường quân lớn nhất cho toàn cầu hóa, nhưng sự thật là, đó là một con "quái vật" do chính Washington tạo ra. Trong thập niên 1980, các doanh nghiệp Mỹ đã rất hào hứng đầu tư vào Trung Quốc. Vài nhà chính trị đã lo lắng về điều đó. Bằng cách xây dựng các nhà máy ở Trung Quốc, các công ty Mỹ đã có thể bán hàng hóa của họ cho người tiêu dùng Mỹ ở mức giá thấp hơn nhiều, giúp người Mỹ duy trì tiêu chuẩn sống kiểu Mỹ thậm chí khi tiền lương bắt đầu đình trệ. Khi lao động Trung Quốc và các doanh nghiệp Trung Quốc bắt đầu gia nhập vào chuỗi giá trị trong nền kinh tế toàn cầu, các việc làm tương tự ở Mỹ đã bị trả lương thấp xuống, gần bằng mức mà một lao động ở Thượng Hải kiếm được, thiết lập mặt bằng giá lao động thủ công và thậm chí là cả lao động thuộc tầng lớp giữa.

Lighthizer nói ông ấy đang xem xét lại “tất cả các hiệp định thương mại mà Mỹ đang có” và không riêng gì Trung Quốc. Mục tiêu là để xem xem liệu có sự nhân nhượng nào trong những Hiệp định này mà có tác động sâu rộng như NAFTA hay các hiệp ước song phương hay không. Tác động lớn mà ông nói chính là thâm hụt thương mại lớn, khi một bên kiếm nhiều tiền hơn bên còn lại. Thuế và phí sẽ vào tay chính phủ, và chính phủ nào xuất khẩu nhiều nhất sẽ có nhiều tiền hơn chính phủ Mỹ trong cuộc trao đổi này.

Lighthizer nói Nhật Bản cũng lo lắng về Trung Quốc. Nước Mỹ cũng gặp khó khăn tương tự về chính sách với Nhật trong những năm 1970 và 1980, khi nước Nhật lúc đó, cũng giống Trung Quốc lúc bấy giờ, đang xây dựng các doanh nghiệp thống trị trong nước và đi mua các bất động sản biểu tượng của New York.

Thách thức lớn nhất mà chúng tôi đang đối mặt (về vấn đề thương mại) là Trung Quốc. Đó có thể là tin tốt cho Mexico trong đàm phán NAFTA (Mexico đang có kế hoạch B chuyển hướng sang hợp tác thương mại với Trung Quốc), nhưng là tin xấu với Trung Quốc.

Lighthizer có lẽ đã bắt mạch được tình hình mà nhiều người trong thị trường thường thích bỏ qua. Và tình hình là những nước phát triển đang cạnh tranh với các nước thị trường mới nổi, các nước mà đang nhanh chóng tiến vào chuỗi giá trị. Điều đó làm tổn thương đến thu nhập của tầng lớp trung lưu, gây ra bất ổn chính trị khi dân chúng trước tiên sẽ đổ lỗi cho giai cấp thống trị.

Nguồn: Forbes – TQ

Từ khóa: sự ủng hộ, thương mại tự do, xói mòn