Xu hướng toàn cầu hóa không kết thúc, nó chỉ đang thay đổi.

26.09.01

Tại Ấn Độ, cũng như tại nhiều khu vực khác trên thế giới, con người đang dần thích nghi với những lợi ích của tiến trình toàn cầu hóa. Khả năng tiếp cận các sản phẩm toàn cầu, sự chuyển đổi trong công nghệ tiêu dùng và kinh doanh, và sự mất dần các rào cản trong hoạt động thương mại và du lịch đã làm thay đổi bộ mặt cuộc sống trong vòng 20 – 30 năm qua. Tuy nhiên, “giai đoạn” toàn cầu hóa này có vẻ như đã kết thúc. Ngày nay, khả năng chi phối nằm trong tay các tổ chức chính trị, các tập đoàn đa quốc gia và các kênh truyền thông chính thống. Chủ nghĩa quốc gia và chủ nghĩa bảo hộ đang trỗi dậy, còn xu hướng toàn cầu hóa thì đang suy giảm.

Đúng là chủ nghĩa quốc gia và chủ nghĩa xã hội đang nở rộ. Tuy nhiên, trích lại lời của nhà văn Mark Twain, chúng tôi tin rằng “các báo cáo về ngày tàn của tiến trình toàn cầu hóa đã bị phóng đại quá mức”. Chúng ta có thể nhìn nhận như thế nào khi, từ năm 2005 đến nay, lượng du khách quốc tế gia tăng hàng năm khoảng 1,5 lần – đạt 1,2 tỷ người, và chỉ một tỷ lệ nhỏ trong đó là số người tị nạn? Hay việc lượng người sử dụng Internet toàn cầu đã tăng đột biến - từ chỉ dưới 1 triệu vào năm 2005 thành hơn 3 tỷ người ở hiện tại, và con số này được dự đoán sẽ đạt hơn 4 tỷ vào năm 2020? Thậm chí, lượng thiết bị kết nối kỹ thuật số cũng tăng gấp hơn 3 lần, đạt gần 21 tỷ.

Xu hướng toàn cầu hóa không kết thúc, nó chỉ đang thay đổi. Những gì chúng ta đang chứng kiến là sự trỗi dậy của một nền kinh tế toàn cầu kiểu mới, một nền kinh tế không biên giới, được thúc đẩy mạnh mẽ bởi các loại công nghệ kỹ thuật số hiện đại.

Nhiều công ty đã nhìn ra tiềm năng phát triển trong thế giới ngày càng gắn kết này. Từ đó, họ xây dựng những doanh nghiệp toàn cầu, với tốc độ tăng trưởng đáng kinh ngạc. Ví dụ, công ty Uber đã thâm nhập vào thị trường của hơn 80 quốc gia chỉ trong 6 năm.

Netflix đã tung ra dịch vụ truyền hình trực tuyến qua Internet (Streaming) vào năm 2010, và mở rộng dịch vụ này đến hơn 190 quốc gia, trong dưới 7 năm. Trò chơi Pokemon Go, ứng dụng công nghệ thực tế ảo tăng cường (Augmented Reality: AR), hiện đã được phát hành tại hơn 125 quốc gia, đem lại doanh thu gần 1 tỷ USD chỉ trong 6 tháng sau khi trò chơi được tung ra.

Những ví dụ nêu trên nhằm muốn nói đến các mô hình kinh doanh đang hoạt động rất khác so với trước. Trong giai đoạn trước của tiến trình toàn cầu hóa, một quốc gia hay nhóm quốc gia nổi lên như một “trục” kinh tế, điển hình là Anh Quốc và các cường quốc hàng hải vào cuối thế kỷ 19, Hoa Kỳ sau Thế Chiến Thứ II, và gần đây là Trung Quốc, chi phối sự tăng trưởng của GDP toàn cầu (tổng sản phẩm quốc nội) và hoạt động thương mại toàn cầu.

Các “quy tắc chơi” trên thị trường toàn cầu được thiết lập và củng cố thông qua các thể chế như Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Những quy tắc này chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ các nền kinh tế Phương Tây. Tăng trưởng kinh tế toàn cầu và tự do thương mại được ưu tiên hơn các hệ thống chính trị; chủ nghĩa đa phương vượt trên chủ nghĩa quốc gia.

Tuy nhiên, những ưu thế này đã không còn được bảo đảm. Nền kinh tế định hướng chủ nghĩa quốc gia (và chủ nghĩa bảo hộ) đang trỗi dậy. Trong những năm gần đây, dữ liệu của WTO cho thấy, Ấn Độ và Mỹ là hai quốc gia đứng đầu về số lượng các biện pháp hạn chế thương mại được áp dụng. Tổ chức Cảnh báo thương mại toàn cầu (GTA) báo cáo rằng, chỉ trong năm 2016, đã có hơn 500 biện pháp phân biệt đối xử (và chỉ 300 biện pháp tự do hóa thương mại) ra đời trên toàn thế giới.

Đồng thời, năng lực của các thể chế đa phương trong việc thiết lập và củng cố những quy tắc chung có vẻ như đang suy yếu. Vai trò chi phối của các thể chế tài chính đa phương đến nguồn vốn toàn cầu cũng đang giảm dần. Thay vào đó, những thể chế tài chính kiểu mới, như Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB) do Trung Quốc hậu thuẫn hay Ngân hàng Phát triển mới (NDP – khối BRICS), đang trỗi dậy.

Công nghiệp 4.0

Bên cạnh đó, nền kinh tế thế giới cũng có những thay đổi sâu sắc về mặt cấu trúc, bắt nguồn từ sự ra đời của nhiều loại công nghệ số đa dạng, điển hình là các mô hình sản xuất kỹ thuật số tiên tiến và nền tảng kỹ thuật số toàn cầu.

Ví dụ, các hệ thống sản xuất kỹ thuật số tiên tiến (“Công nghiệp 4.0”), cho phép doanh nghiệp thay thế mạng lưới sản xuất và phân phối toàn cầu bằng những cơ sở sản xuất nhỏ hơn, linh hoạt hơn và gần gũi hơn với nhu cầu người tiêu dùng - thay vì tập trung vào những nhà máy sản xuất khổng lồ tại các quốc gia có chi phí nhân công thấp.

Diễn ra đồng thời với quá trình này, thị trường toàn cầu cũng đang mở rộng theo những hướng mà không ai ngờ tới. Những công ty lâu đời như General Electric, và những doanh nghiệp mới nổi như Uber, Airbnb và Flipkart (Ấn Độ), có thể thâm nhập vào các thị trường toàn cầu không biên giới, thông qua nền tảng công nghệ thông tin và mạng lưới các đối tác địa phương.

Những sự chuyển đổi này đã cùng nhau tạo nên một tiến trình toàn cầu hóa rất khác, đi vào từng ngách nhỏ của thị trường, làm giảm tính tập trung của chuỗi cung ứng và thâm nhập đến nhiều quốc gia hơn.

Điều này cũng tạo ra một loạt những thách thức cho các tập đoàn toàn cầu.

Cách truyền thống đánh giá triển vọng thị trường dựa trên các chỉ số cơ bản như GDP, thu nhập bình quân đầu người và khả năng thâm nhập thị trường, có lẽ đã lỗi thời. Để có thể nhận ra những cơ hội phát triển, doanh nghiệp cần phải có tầm nhìn vượt qua cả các chỉ số kinh tế vĩ mô thông thường. Khi các công ty đã nắm giữ mô hình kinh doanh phù hợp, thì ngay cả trong những nền kinh tế tăng trưởng chậm, họ cũng có thể tìm thấy cơ hội phát triển, đặt biệt là trong bối cảnh thị trường kỹ thuật số mở rộng nhanh chóng.

Ví dụ, công ty Alipay (Trung Quốc) đang phát triển thành một doanh nghiệp toàn cầu, nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng mạnh của thị trường những du khác người Trung Quốc ở nước ngoài – những người đang sử dụng tài khoản điện thoại di động như nền tảng thay thế cho thẻ tín dụng, khi thực hiện thanh toán tại các trung tâm mua sắm hay cửa hàng bán lẻ ở hơn 100 quốc gia.

Dĩ nhiên, sự nổi lên của mô hình toàn cầu hóa kiểu mới không đồng nghĩa với việc những giải pháp tiếp cận thị trường toàn cầu kiểu cũ đột nhiên không còn tác dụng.

Chúng ta không phải là chưa từng trải qua những thời điểm như thế này; giai đoạn dâng trào và tắt lặng của từng làn sóng toàn cầu hóa không phải là điều mới mẻ. Trong từng giai đoạn trước đây, mọi làn sóng toàn cầu hóa đều lắng xuống khi va phải những cuộc khủng hoảng, nhưng rồi chúng lại được khơi dậy từ sự ra đời của các loại công nghệ hiện đại. Và sau mỗi lần như vậy, tiến trình toàn cầu hóa lại trỗi dậy mạnh mẽ hơn trước. Và ở thế hệ hiện tại, chân lý đó cũng không thay đổi.

Hình dạng chính xác của nền kinh tế toàn cầu kiểu mới vẫn chưa được xác định. Tuy nhiên, chúng ta có thể thấy rằng: thay vì theo dõi các dòng chảy xuyên biên giới của hàng hóa, nguồn vốn và con người; Ưu tiên ngày càng quan trọng là phải đánh giá khả năng kết nối với người tiêu dùng, các cộng đồng, cũng như các thiết bị và máy móc, để có thể giám sát dòng chảy của dữ liệu và các ý tưởng.

Các công ty có thể nhận ra những thay đổi cơ bản này, xác định được những cơ hội mới, và thích ứng với sự thay đổi, sẽ phát triển thành công trong tiến trình toàn cầu hóa kiểu mới của thế giới.

Tác giả: Arindam Bhattacharya và Rajah Augustinraj

Nguồn: Live Mint - HN

Từ khóa: Xu hướng, toàn cầu hóa, kết thúc, thay đổi, công nghiệp, 4.0, kỹ thuật số