Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Các biện pháp trừng phạt hiệu quả ra sao để đối phó với các quốc gia không tuân thủ luật lệ?

Vấn đề này được thảo luận lại trong bối cảnh nhiều báo cáo cho thấy kinh tế Nga đang phục hồi nhanh hơn kỳ vọng sau hai năm Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu áp đặt nhiều lệnh trừng phạt đối với nước này.

Các biện pháp này bao gồm đóng băng dự trữ ngoại hối và vàng của Nga, hạn chế khả năng sử dụng USD và euro của Ngân hàng trung ương cũng như giới hạn giá đối với các sản phẩm và xuất khẩu dầu của Nga. Năm 2022, Nga là quốc gia bị trừng phạt nhiều nhất, với hơn 13.000 hạn chế - nhiều hơn cả Iran, Cuba và Triều Tiên cộng lại, theo Tổ chức Carnegie vì Hòa bình Quốc tế.

Theo đánh giá của nhiều nhà quan sát thì kinh tế Nga sẽ bị ảnh hưởng nặng nề. Dấu hiệu dễ thấy nhất là Đồng rúp lao dốc mạnh từ tháng 3 đến tháng 6 năm 2022. Đồng rúp tăng giá vào nửa cuối năm và lại suy yếu vào đầu năm 2023 khi EU áp đặt trần giá đối với xuất khẩu dầu của Nga.

GDP thực của Nga giảm 2% vào năm 2022, các nhà phân tích phương Tây dự đoán sẽ còn giảm thêm vào năm 2023. Tuy nhiên, nền kinh tế đã tăng trưởng hơn 3%, vượt qua hầu hết các nền kinh tế phương Tây. Ngoài ra, gần đây Quỹ Tiền tệ Quốc tế đã điều chỉnh tế dự báo năm 2024 lên 2,6% từ 1,5%.

Một lập luận phổ biến với kết quả tăng trưởng của Nga là nước này đã tránh được phần lớn tác động của các biện pháp trừng phạt.

Anne Krueger, cựu Phó Giám đốc điều hành thứ nhất của IMF, cho rằng các biện pháp trừng phạt đã tạo ra một số trung gian mà trên thực tế đã trở thành “tiệm giặt” cho dầu mỏ và các hàng hóa khác của Nga. Ngoài ra, trong khi các nhà kinh doanh dầu buộc phải đảm bảo các tàu chở dầu có bảo hiểm phù hợp, giá dầu không giảm xuống dưới 60 USD/thùng và đã nhiều lần cao hơn mức đó.

Theo đánh giá của Krueger thì hiệu quả của các biện pháp trừng phạt có xu hướng giảm dần theo thời gian, trong khi gánh nặng đối với các quốc gia thực thi chúng lại tăng lên. Một chi phí tiềm tàng là đồng USD trong tài chính quốc tế có thể suy yếu theo thời gian, được gọi là “phi đô la hóa” 

Báo cáo do Jeffrey Sonnenfeld và Steven Tian của Đại học Yale phản bác rằng các biện pháp trừng phạt có hiệu quả hơn nhiều người nhận thấy. Họ liệt kê một số cách mà các biện pháp này làm tổn hại đến tiềm năng kinh tế của Nga, bao gồm chảy máu chất xám từ cuộc di cư nhân tài, tháo chạy vốn lớn, đánh mất công nghệ và bí quyết của phương Tây, rút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, mất giá Đồng rúp như một loại tiền tệ có thể chuyển đổi, khả năng tiếp cận thị trường vốn toàn cầu bị hạn chế và suy yếu nền tài chính. Theo quan điểm của họ, tác động tổng hợp làm giảm tiềm năng tăng trưởng dài hạn của Nga.

Một lập luận khác cho khả năng phục hồi của Nga là các chính sách của Putin đã đặt đất nước vào tình thế thời chiến. Ngân sách chi tiêu quốc phòng năm 2023 tăng gấp đôi lên hơn 100 tỷ USD, chiếm 1/3 tổng chi tiêu công. Bộ Tài chính Nga ước tính gói kích thích tài chính liên quan đến chiến tranh trong hai năm qua tương đương với khoảng 10% GDP.

Một số giới chức kinh tế hàng đầu của Nga lo ngại rằng việc tăng chi tiêu công có thể khiến nền kinh tế tăng trưởng nóng và lạm phát tăng tốc từ tốc độ 7% hiện nay. Trước đây, các quan chức từ Bộ Tài chính và Ngân hàng trung ương đã lèo lái nền kinh tế vượt qua khủng hoảng tài chính bằng cách kiểm soát lạm phát, xây dựng dự trữ ngoại hối và kiềm soát chi tiêu.

Đánh giá của ông Putin lạc quan hơn. Trong bài phát biểu gần đây tại Tula, Trung tâm công nghiệp vũ trang của Nga, ông cho rằng nền kinh tế Nga hiện lớn hơn tất cả ngoại trừ hai nước phương Tây, theo bảng xếp hạng GDP của Ngân hàng Thế giới tính theo sức mua tương đương. Putin tin rằng sẽ có lợi thế nếu xung đột kéo dài vì các nền dân chủ phương Tây khó duy trì cam kết hơn.

Tuy nhiên, kinh tế Nga không mạnh như một số nhà quan sát nhận thấy. Theo báo cáo, số doanh nghiệp phá sản trong hai tháng đầu năm 2024 đã tăng 57% so với một năm trước, do lệnh cấm phá sản kéo dài hai năm được dỡ bỏ trong khi các doanh nghiệp phải đối mặt với chi phí lãi vay ngày càng tăng.

Nhiều người cho rằng các biện pháp trừng phạt được áp đặt vì cuộc xung đột Nga – Ukraine, là một trong những cuộc tấn công lớn nhất vào một quốc gia có chủ quyền khác kể từ sau Thế chiến II. Vì vậy, Hoa Kỳ và EU cần đưa ra một thông điệp mạnh mẽ về những hậu quả mà Nga sẽ phải đối mặt. Cụ thể, nếu một quốc gia không tuân thủ các quy tắc của trật tự quốc tế thì quốc gia đó sẽ không được hưởng các lợi ích.

Tôi đăng ký quan sát của cựu Thượng nghị sĩ John McCain (Bang Arizona) về Nga vào đầu năm 2015 sau khi nước này chiếm Crimea. Trong một cuộc phỏng vấn với CNN, ông gọi Nga là: “một trạm xăng ngụy trang một quốc gia”.

Ông tiếp tục: “Đó là một quốc gia thực sự phụ thuộc vào dầu và khí đốt cho nền kinh tế của họ, vì vậy các biện pháp trừng phạt kinh tế là rất quan trọng”.

Trong khi đó, Elina Ribakova thuộc Viện Kinh tế Quốc tế Peterson đã cập nhật đánh giá của McCain, cho rằng “Nền kinh tế Nga hiện nay giống như một trạm xăng bắt đầu sản xuất xe tăng”.

Do đó, Nga rất dễ bị tổn thương nếu giá năng lượng giảm hoặc tăng sản xuất khí tài quân sự dẫn đến sản lượng giảm ở các khu vực khác của nền kinh tế.

Vladimir Putin nhận thức rõ điều này và có thể sẽ tăng thuế đối với các công ty và người có thu nhập cao sau cuộc bầu cử. Do đó, câu chuyện về khả năng phục hồi của Nga vẫn còn được bàn luận thêm.

Nguồn: The Hill

Từ khóa: Nga, xung đột Nga – Ukraine, biện pháp trừng phạt, xung đột địa chính trị