Bế tắc trong đàm phán Hiệp định Quan hệ đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) có khả năng tác động tới những quy định đầu tư toàn cầu. Và kết quả là sẽ có một tác động đáng kể đến các nhà đầu tư trong những năm tới.
Với việc Quốc hội Mỹ gần đây đã trao cho Tổng thống Obama quyền xúc tiến thương mại "fast-track", rõ ràng rằng sẽ có một sự thúc đẩy đổi mới để hoàn tất đàm phán về một loạt các hiệp định thương mại và đầu tư, đặc biệt là hiệp định TPP hiện đang được đàm phán giữa Mỹ, Mexico, Nhật Bản và chín quốc gia vành đai Thái Bình Dương khác.
Tuy nhiên, những quy tắc và quy định về đầu tư toàn cầu trong thời gian tới, cho cả nhà đầu tư cũng như các chính phủ lại khá mù mờ.
Với nhiều biện pháp đã được đề ra, TPP là một hiệp ước đầu tư hơn là một thỏa thuận thương mại. Trong khi TPP vẫn bao gồm các vấn đề liên quan đến thương mại, như giảm thuế quan và các hàng rào phi thuế quan cũng như các quy tắc xuất xứ và các biện pháp chống bán phá giá, nhưng phần lớn 29 chương dự thảo của hiệp định này chạm vào các chủ đề có liên quan trực tiếp đến luật đầu tư, chẳng hạn như bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, chính sách cạnh tranh, và Cơ chế giải quyếttranh chấp Nhà nước – Nhà đầu tư (ISDS).
Các điều khoản đầu tư đó được đưa vào vô số những gì mà các nhà phân tích vẫn đề cập đến như một "thỏa thuận thương mại tự do" (FTA) là cuốn tiểu thuyết không có thực. Bên cạnh đó, thuế quan và các rào cản thương mại giữa các thành viên TPP lại tương đối thấp.
Hơn thế nữa, sự xuất hiện của các chuỗi cung ứng và các dịch vụ xuyên quốc gia rộng khắp thế giới trong vài thập kỷ qua đã xoá nhoà ranh giới giữa thương mại và đầu tư. Quả thực, tất cả các FTA của Mỹ và EU gần đây đều bao gồm các điều khoản giải quyết đối xử quốc gia, tối huệ quốc (MFN ), và các biện pháp bảo hộ đầu tư khác.
Sự thay đổi cơ chế đầu tư trong đàm phán FTAs
Nhờ quy môchiếmđến 40% GDP thế giới của hiệp định TPP và có tiềm phát triển thêm thành viên mới như Hàn Quốc và Trung Quốc, những thoả hiệp cuối cùng sau những cuộc đàm phán kín sẽ có một tác động rất lớn tớicác hiệp định đầu tư sau này.Một số trong những lý do là trong thực tế, các văn bản phê chuẩn hiệpđịnh quốc tế về thương mại và đầu tư thường trở thành khuôn mẫu và tiền lệ cho các cuộc đàm phán trong tương lai, cũng như nó đã được công khai và các nền kinh tế đã cập nhật "mô hình" các hiệp định đầu tư của mình.
Đến năm 2012, Mỹ bị phản ứng dữ dội và ngày càng tăng về cơ chế giải quyết tranh chấp thiếu minh bạch nhà nước – nhà đầu tư (ISDS) và còn thiếu các điều khoản phát huy quyền của người lao động và các nghĩa vụ về môi trường. Mỹ cũng học được bài học từ những tác động của suy thoái kinh tế toàn cầu và biết cách tự bảo vệ mình trước các khiếu nại đầu tư liên quan đến các biện pháp kiểm soát tài chính mạnh mẽ. Kết quả là, Mỹ sửa đổimô hình Hiệp địnhđầu tư song phương (BIT) vào năm đó, và những sửa đổi này đã trở thành nền tảng cho các cuộc đàm phán đầu tư hiện nay.
Một công cụ mang tính kỹ thuật hơn nhưng không kém quan trọng của "đa phương hoá" các quy định đầu tư mà bắt đầu trong các hiệp định song phương hoặc đa phương là thông qua quy chế MFN. Những điều khoản "cân bằng" đã được hào phóng đưa vào một loạt các thỏa thuận quốc tế, đặc biệt là những vấn đề liên quan đến thương mại và đầu tư và quy định rằng nếumột quốc gia đem lại lợi ích ưu đãi cho một quốc gia khác thì nước thứ ba cũng nhận được ưu đãi không kém.
MFN thường được sử dụng để "ban phát" cho các quốc gia thân các nhà đầu tư, các điều khoản về thủ tục đầu tư thường được đưa vào hiệp ước từ các hiệp ước khác, và đã là một trong những động lực phía sau tự do hoá cơ chế đầu tư quốc tế.
Không có gì ngạc nhiên khi trong dự thảo chương đầu tư của TPP có điều khoản MFN. Điều đó có nghĩa rằng, nếu dự thảo được phê chuẩn và trở thành thực tế, thì các nhà đầu tư từ các nước TPP có thể được hưởng lợi nhiều hơn so với các điều khoản trong Hiệp định. Tuy nhiên, nếu ngược lại, các nhà đầu tư từ các nước không là thành viên TPP đầu tư vào một nước thành viên TPP có thể phảigiảm nhập khẩunguyên vật liệu cấu thành sản phẩm trong nước hoặc phải có những quy định về đối đãi ngang bằng và công bằng mạnh mẽ hơn nếu nước của họ có hiệp định đầu tư với nước ký kết TPPcó MFN.
Hơn nữa, các nước vẫn có thểtiếp cận bằng một phương pháp bổ sung mà TPP đang theo đuổi để tiếp tục tự do hóa chế độ quốc tế đầu tư: "hiệp định mua sắm", theo đó một công ty có quyền nộp một yêu cầu bồi thường đầu tư từ các công ty con của nó do bảo hộ đầu tư tốt hơn ở các quốc gia có Hiệp định đầu tư
Năm 2011, Australia đã gặp phải trường hợp này,khi đưa ra quy định cấm hiển thị tên thương hiệu trên bao bì thuốc lá. Gần như ngay lập tức, tập đoàn Philip Morris có trụ sở tại Mỹ đã đệ đơn khởi kiện dựa trên hiệp định đầu tư thân thiện BIT của Australia với Hồng Kông, nơi mà tập đoàn này đặt chi nhánh châu Á của mình.
Không có sự bảo đảm rằng các quy tắc đầu tư sẽ trở nên hài hoà hơn
Có dấu hiệu rõ ràng cho thấy TPP có thể dẫn đến sự phân hóa các quy định đầu tư toàn cầu, đặc biệt là trong bối cảnh đang có những phản ứng dữ dội gần đây chống lại các hiệp định BIT từ một số nền kinh tế mới nổi.
Không khó để chờ xem là sẽ sớm diễn ra tình trạng có đến hai nhómcùng giám sát đầu tư nước ngoài: một nhóm là các quốc gia đã ký kết cam kết hà khắc "WTO-cộng" và các hiệp định đầu tư theo cam kết "WTO- mở rộng", mà thường được Mỹ mô tả là "toàn diện vàtiêu chuẩn cao", và hiệp định quốc tế khác làm cho các quốc gia mất thêm rất nhiều thời gian trong việc điều chỉnh luật pháp, các quy định đầu tư trong nước, phê chuẩn các dự luật trong nước mà có thể có khả năng làm tổn thương các nhà đầu tư nước ngoài, và giải quyết tranh chấp đầu tư trong hệ thống tòa án của riêng mình.
"Với sự phản đối mạnh mẽ các hiệp định đầu tư ở Nam Phi, Indonesia, và các khu vực châu Mỹ Latinh, việc thông qua TPP gây sự chia rẽ ngày càng tăng trong cơ chế đầu tư quốc tế", Lauge Poulsen, một giảng viên kinh tế chính trị quốc tế tại Đại học College London nói.
Trên thực tế, khu vực vành đai Thái Bình Dương là nơi có nỗ lực hội nhập kinh tếlớn.Hiện nay Trung Quốc đang triển khai một chương trình nghị sự hẹp hơn và các quy tắc dễ dãi hơn trong thương mại và đầu tư, trong đó cho phép các mục tiêu tự do hóa linh hoạt và không ràng buộc. Sự ra mắt gần đây của Ngân hàng Đầu tư châu Á có thể nổi lên như một đối thủ lớn của Ngân hàng Thế giới. Các Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) đã đưa Trung Quốc, Ấn Độ, Australia, các nền kinh tế ASEAN và một số nền kinh tế khác vào cùng ngồi vào bàn đàm phán như một đối trọng với TPP của Mỹ.
Cũng giống như các cuộc đàm phán TPP, không ai chắc chắn về kết quả của nó, mà chúng phần lớn phụ thuộc vào việc các cuộc đàm phán kết thúc sớm để các thỏa thuận đã ký kết có thể được Quốc hội thông qua trước khi cuộc bầu cử tổng thống Mỹ vào năm tới. Điều này rất có thể là thử thách lớn nhất của TPP.
Theo http://globalriskinsights.com - PT
Từ khóa: TPP, tác động, như thế nào, quy định, đầu tư, toàn cầu
