Là một FTA giữa các nước ASEAN và 6 đối tác, RCEP đang đi đến bước cuối để được thông qua, nhưng rủi ro cũng dần được nhận diện.
Ngày 17/7, tại Hà Nội, hội thảo công bố Báo cáo “Đánh giá tác động của Hiệp định đối tác toàn diện khu vực (RCEP) đối với nền kinh tế Việt Nam” được tổ chức. Trước thềm sự kiện này, nhiều vấn đề đã được đặt ra, đáng chú ý là những thách thức rất lớn cho tăng trưởng, thương mại và đầu tư… từ việc triển khai RCEP được dự báo có thể xảy ra trên thực tế.
Chính thức khởi động đàm phán vào năm 2012, RCEP là một hiệp định thương mại tự do (FTA) hướng tới mục tiêu hình thành quan hệ đối tác kinh tế toàn diện giữa ASEAN với 6 đối tác, bao gồm: Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, New Zealand và Ấn Độ.
Tương tự như các FTA và cam kết hội nhập khác, RCEP được kỳ vọng sẽ mang lại những cơ hội mới cho Việt Nam thông qua: cải thiện tiếp cận các thị trường đầu tư và xuất khẩu của ASEAN và các đối tác; mở cửa để nhập hàng hóa rẻ hơn; tham gia vào chuỗi giá trị và sản xuất khu vực; giảm chi phí giao dịch và tạo dựng môi trường kinh doanh thân thiện hơn...
Mục đích là vậy, nhưng nhiều câu hỏi rất lớn đang được đặt ra với cơ chế RCEP này. Vấn đề đầu tiên là về quan hệ thương mại. Khi ASEAN và 6 đối tác trong khối RCEP đang đàm phán đi đến thỏa thuận các điều khoản ưu đãi về thuế xuất nhập khẩu, với các quy định thông thoáng hơn về xuất xứ, về tự do hóa thương mại thì cả hai dòng chảy xuất và nhập vào Việt Nam đều được “kích hoạt”, nhưng có thể theo những chiều hướng rất khó nắm bắt.
Bởi lẽ, hiện nay Việt Nam có kim ngạch xuất nhập khẩu khá lớn với các đối tác kể trên. Nhưng với nhiều quốc gia, Việt Nam có hàng hóa chiều nhập khẩu giá trị lớn hơn chiều xuất khẩu. Trường hợp của Trung Quốc, Hàn Quốc, một số nước ASEAN khác là ví dụ. Chính vì vậy, việc thuận lợi hóa quan hệ thương mại sẽ đẩy tới 3 rủi ro cho Việt Nam: thúc đẩy nhập siêu; khả năng dịch chuyển nhập khẩu công nghệ hiện đại từ khu vực khác sang nhập khẩu từ các nước RCEP có trình độ công nghệ hạn chế hơn (có thể thông qua con đường chuyển dịch đầu tư); và ảnh hưởng đến thu ngân sách.
Chẳng hạn, về quan hệ thương mại. Thực tế cơ cấu hàng hóa của Việt Nam so với một số nước trong khối RCEP đang đàm phá khá giống nhau, như gạo đang phải cạnh tranh trực diện với Thái Lan, Ấn Độ; hàng dệt may và da giày ngoài đối thủ Trung Quốc còn có một số nước cạnh tranh đang gia tăng như Myanmar, Lào; nhiều loại nông sản khác của Việt Nam cũng đang thể hiện khả năng cạnh tranh kém như mía đường, cao su (so với Lào); công nghiệp ô tô, xe máy có lẽ khó cạnh tranh với người Thái… Câu hỏi đặt ra là vậy nhóm ngành nào sẽ cạnh tranh trực diện? Chiến lược ngành nào có thể sẽ phá sản?...
“Thương mại của Việt Nam chủ yếu tập trung vào một số đối tác thương mại lớn cũng như một số sản phẩm chủ yếu và, do đó, dễ bị tổn thương hơn trước những thay đổi về cung cầu của những thị trường này. Vấn đề trở nên khó khăn hơn khi cơ cấu thương mại của Việt Nam khá tương đồng với các nước RCEP, trong khi chất lượng và hàm lượng giá trị gia tăng của hầu hết sản phẩm còn khiêm tốn. Do đó, nếu cấu trúc RCEP cho phép các nước tự do hóa thương mại với các đối thủ cạnh tranh của Việt Nam thì Việt Nam sẽ gặp sức ép cạnh tranh đáng kể”, báo cáo Đánh giá tác động của RCEP đối với nền kinh tế Việt Nam thừa nhận.
Về đầu tư, các nước đang đàm phán RCEP hiện đang là nhóm nước có ảnh hưởng khá lớn đối với nền kinh tế Việt Nam. Theo Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) tính đến tháng 6/2015, khối các nước đàm phán RCEP có 11.348 dự án đầu tư vào Việt Nam, chiếm khoảng 61% tổng số dự án FDI hiện có; số vốn đăng ký đạt 140,5 tỷ USD, chiếm khoảng 55% tổng vốn FDI cam kết vào Việt Nam.
Tuy nhiên, các phân tích cho thấy dòng vốn này chỉ làm trầm trọng thêm sự phụ thuộc vào nhập khẩu đầu vào sản xuất, rất hạn chế trong việc nâng cao tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước, cải thiện vị trí của Việt Nam trong chuỗi giá trị khu vực. Với việc thuận lợi hóa hoạt động đầu tư trong nội khối RCEP, các vấn đề trên rất có thể sẽ nghiêm trọng hơn nữa, nếu không có giải pháp phù hợp để hóa giải.
Trong bài phát biểu của mình, chuyên gia Nguyễn Anh Dương, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) cũng cho rằng, việc thực thi cam kết thuận lợi hóa thương mại có thể tăng quy mô thương mại, tuy nhiên lợi ích thu được là nhỏ so với ưu tiên tăng trưởng, khi tăng trưởng vẫn phụ thuộc vào vốn và năng suất. Thậm chí, Việt Nam có thể thua thiệt từ FTA toàn diện. Điều này tùy thuộc vào chi tiết giảm thuế quan; phụ thuộc vào việc cạnh tranh với Trung Quốc trong xuất khẩu hàng may mặc, giày dép, thức ăn, thực phẩm.
Nguồn: Thoibaonganhang
Từ khóa: RCEP, rủi ro, nhiều hơn, thuận lợi
